Bal arılarında bilindiği üzere 3 cins arı mevcuttur. Bunlardan en önemlisi ana arı'dır. Ana arı koloni için olmazsa olmazdır. Bu arı'nın oluşma süresi ana arı'nın kalitesini etkileyen en önemli faktörlerden biridir. Oğul içgüdüsüyle kuvvetli analar gelişir. Ayrıca ana arı'nın nektar akışının bol olduğu zamanlarda oluşumu, yeteri kadar erkek arıyla çiftleşmesi ana arıdaki kaliteyi etkileyen faktörlerden birisidir. Buruda bunları kısaca izah ettikten sonra asıl konumuz olan ve pek arıcımız ve insanımız tarafından pek çok yanlışlıklara neden olan ve emek, maddiyat ve manevi olarak kayıplara neden olan ana arı'nın kovanlara verilmesini anlatmak istiyorum. Burada şunu açıkça ifade edeyim. En usta arıcılar bile bu konuda bazen başarısızlığa uğramakta, tabiri caizse "Çok bilen çok yanılır" atasözünü doğrulamaktadırlar. Öte yandan bu yazımızı okuyup ta bilgi, beceri ve tecrübesini sunacaklara şimdiden teşekkürlerimi sunuyorum. Yurdumuzda pek çok ana arı üreten kişi ve kuruluşlar mevcuttur ve ülkemiz bu konuda epeyce mesafe kat etmiştir. Üstelik ülkemiz bazı arı ırklarının gen kaynağı olması en büyük avantajdır. Gerek anasız kovanlara ana arı verilmesi, gerekse verimsiz ve yaşlı anaların değiştirilmesi işgücü ve verimi etkileyecektir. Öte yandan ana arının havada çiftleşmesi nedeniyle özellikle arı kuşları, serçe ve diğer bazı kuşlar tarafından yakalanmakta buda kovanların yetim kalmasına sebep olmaktadır. Bal arıcılığını ister hobi olarak yapanlar, isterse profosyonel arıcılar ya yedek ana arı bulunduracaklar, ya da aşılı ana satın alacaklardır. Yukarıdaki hususları izah ettikten sonra asıl önemli olan konumuza geçelim.
Ana arı kabulü teknik arıcılıkta en zor işlerden biridir. Dolayısıyla arıcının sabırlı olması, bilgi, beceri ve tecrübe çok önemlidir. Kovanlara ana arı verilmesini iki kategoride incelemekteyiz. Öncelikle ana arı verilecek kovanlarda ana arı varsa alınır. Meme, yüksük bozulur. Yalancı ana veya sahte ana getiren kovanlara kesinlikle ana arı verilmez. Bahar döneminde ve yavru arının veya genç işçi arıların yoğun olduğu dönemlerde bölme ya da çırpma yöntemiyle oldukça başarılı neticeler alınır.
1-Bölme Yöntemi: Kuvvetli arı yada arılardan bir ruşet kovana 5 yada altı metre en az 3 çıta çıkmak üzere olan işçi arılar çıtasıyla aktarılır. Yavru sonlarına ya da en son çıtanın ballı olması gereklidir. Bu şekilde bölgü kovan 1 gün bekletilir. Buradaki amaç usta işçilerin tekrar kovanlara dönmesidir. Acemi arılar ana arıya zarar vermeyeceği prensibiyle 1 gün sonra kas yada elle tutulan ana arı bu kovana direk verilir. Gerek ana arı verilirken gerekse de kovanlara verilirken, ana arının baş kısmından yakalanmalı, dikkatli olunmalı, sıkmamalıdır. Kanatlar ya da bacaklar yada geriden tutmalarda sakatlamalar olmakta ana arı ya hiç yumurta atmamakta, yada bacağını yada kanadını sürüyerek dolaşmakta. Buda istenmeyen sonuçlar doğurmaktadır. Kovana direk bırakılan ana arı, birkaç dakika sonra kovan açılarak izlenilir. Eğer ana arı işçilerce sıkıştırılmayıp, takip ediliyorsa bölgü kovana hemen kek ya da az miktarda petekler üzerine şerbet dökülür. Bu kovan 5 ya da altı gün açılmaz, rahatsız edilmez, kovan üzerine körük vs gibi takım dahi konulmaması önerilir. Şayet ana arı kovana salındıktan sonra açıldığında; Eğer ana arı işçilerce sıkıştırılıp, üzerinde topaklanma varsa ve de işçi arılar bu yeni verilen anayı sıkıştırıyorsa ve de kovandan fare sesine benzer ses duyumu geliyorsa ana arı tehlike altındadır. Derhal müdahale edilmeli, ana arı kafese alınmalıdır. Bir gün sonra tekrar salındığında eğer sıkıştırma yoksa kovan kapatılır. Eğer sıkıştırma varsa 2. maddede izah edeceğim yöntem uygulanılır. 1. maddede bahsettiğimiz yöntemle %98 oranında başarılı olunur.
Çırpma yöntemi de bu yönteme çok benzer. Amaç yine acemi işçilerden istifade edilmektedir. Boş bir ruşet kovan alınır, içine birkaç kabarmış petekli çıta konur. Bu çıtalardan bir ya da bir kaçının ballı olması önerilir. Ancak bu işi yaparken seri olunmalı yağmacılığa meydan verilmemelidir. Ruşet kovana aktarılan arılar yine kovanlardan 5-6 m. mesafe uzaklığa götürülür. 1 gün sonra ana arı direk kovana salınır ve yukarıdaki yapılanlar aynen uygulanır. Bu sistemde başarı oranı %100 dür.
2-Analı kovanlara ana verilmesi: Bu sistemde ana kovanlara ana verilmesi izah edilecektir. Öncelikle burada bilgi, beceri ve tecrübe öne çıkar. Öncelikle kovandaki ana arı alınır. İlk olarak ana verilecek kovana anasızlık hissettirilir. Anasızlığı hisseden koloni huzursuzlaşır, kovan önlerinde aranır ve kovanda uğultu başlar. Burada en önemli olan koloni yüksüğe geçmeden ana arının kovana kabul ettirilmesi ya da verilmesidir. Diğer bir yöntem ise Ana kovanın ana arısı alınır ve 6 gün beklenir. Daha sonra kovan açılarak ana yüksük, meme vs temizlenir ve kafesin kek tarafı açılarak kovandaki genç işçi yoğunluğunun olduğu bölgeye iki çıta arasına yerleştirilir. Kovana bol miktarda kek, şerbet ve yem verilir. Bu kovana 5 gün uğranılmaz, açılmaz ve gürültü, patırtıdan çekinilir. Burada başarı oranı arıcının bilgisi, becerisi ve tecrübesi ile ortaya çıkar. Ancak Yöresel arılarımızdan Anadolu ve Muğla arısı diğer ırkları kabul ederken zorlanmaktadır. Buda şahsi kanaatim ırkların arasındaki dil, renk vs gibi farklılıkların etkili olduğunu tahmin etmekteyim. Ne kadar hassas olunursa olunsun, en usta arıcı bile başarısız olmaktadır. Bazı arıcılarımız ana arı kabul ettirmede pek çok usul yapmakta ama bunların büyük kısmı tesadüfîdir. Tereddüde düşen konulurda UZMANSEL.COM Danışmalık Servisi - BAHCESELFORUM sitesenden arıcılık bölümüne sorabilirsiniz.
Ayrıca pek çok arıcılık sitesi, dergi vs. inceledim ama bu konuda ayrıntılı yazıya raslayamadım.
Bereketli yıllar, başarılar dileğimle, Esen kalınız.