Domatesi Tohumdan Yetiştirme

Domates yetiştiriyoruz

Onlara bahçenizde açık, güneşli bir alan ayırırsanız, bütün yaz
boyunca mis gibi kokan tadına doyulmaz domatesler yersiniz .
Tohumları saksılara ektikten yaklaşık sekiz hafta sonra
fideleriniz bahçenize dikmeye hazırdır .Yaz ortasında ilk güneşte
kızarmış domatesleriniz olur ve tüm yaz boyunca devam eder .

TOHUMDAN YETİŞTİRME

Nisan sonuna doğru ,satın aldığınız tohumları saksılarda yada çimlendirme
tepsilerinde , donmayacakları ılık biryerde çimlenmeye bırakın .
Nasıl ekilir
Bir saksıyı (yaklaşık 7.5cm çapında) tohum için uygun toprakla
ağzının 3 parmak altına kadar doldurup elinizle toprağı hafifçe
bastırın ve yüzeyi ıslatın . Tohumları çok sık olmayacak şekilde
toprağın üzerine yerleştirip üzerlerini elediğiniz daha ince toprakla
kapatın .Toprağı sürekli nemli tutun fakat fazla su dökmeyin .

Fidelerin ayrılması
Fideler ayrılacak büyüklüğe ulaşınca herbir fideyi dikkatlice
bir mektup açacağı vb.kullanarak ve mümkün olduğunca çok köklü
olarak topraktan çıkarın . Fideyi, sapı kolayca kopabileceğinden
dikkatlice yaprağından tutun .

Dikim
Fideyi alıp 7.5cmlik saksıya yine tohum için uygun toprakla dikin.
Dikkatlice saksıyı ortalayın ve dik durumda çevresini sıkıştırın .
Sulayıp ılık ,donma tehlikesi olmayan, iyi ışık alan biryere yerleştirin.
Pencere önüne yerleştirdiyseniz günde birkez çevirmeyi unutmayın.

Büyütme
Kökler drenaj deliklerinden çıkmaya başladıklarında bitkiyi , köklere
zarar vermeden 12,5cm çapında bir saksıya aktarın ve iyice sulayın.
Bitki çok uzamışsa ,ince bir çubukla destekleyin .

DIŞARIYA DİKİM VE GENÇ BİTKİLERİN BAKIMI

Dışarıya dikim
Donma riski ortadan kalktığında, 2cm çapında sağlam bir desteği
toprağa dikin . Hemen yanına ekeceğiniz fidenin saksısının
yüksekliğinden biraz daha derin bir çukur açın. Fidenizi bu çukura
yerleştirip kenarlarını sıkıca bastırın .

Bitkiyi destekleme
Bitkinin gövdesini desteğe gevşekçe tutturmak için yumuşak sicim
kullanın. Bitki büyüdükçe zaman zaman bu bağları kontrol edin ve
gövdeye zarar vermemeleri için gevşetin . Bir sonraki bitkiyi güneşin
olgunlaşan domateslere ulaşabilmesi için en az 45cm ileriye dikin .

Yan sürgünlerin temizlenmesi
Bitkinin enerjisinin olgunlaşmakta olan domateslere gidebilmesi için
başparmak ve işaret parmağınızı kullanarak gövde ve yapraklar
arasındaki sürgünleri temizleyin . Düzenli sulama ve potasyum
açısından zengin gübre ile gübreleme , bol ve sağlıklı mahsul almanızı
sağlar .
Toplama
Domatesler olgunlaştığında ,bitkinin gövdesine yakın yerinden
domatesi geriye doğru bükerek kopartın. Domateslerinizi yıkamadan
doğruca yiyebilir yada bir hafta kadar buzdolabında saklayabilirsiniz.
Kalan domateslerin olgunlaşması için sulamaya ve gübrelemeye devam
edin .

İPUÇLARI
Tohum ektiğiniz saksılara, ne tür tohum kullandığınızı ve ekim
tarihini gösteren etiketler yerleştirin .

Domates tohumları en iyi 15°-20°C sıcaklıkta filizlenir .
Pencere önleri en uygun yerlerdir .

Fideleri dışarıya dikmeden önce birkaç hafta gündüzleri, kendi
saksılarında, dışarıda bırakın .

Fideleri ekeceğiniz toprağı organik maddelerle zenginleştirin .

Fideler ilk çiçek verecek sürgünler oluştuğunda dikime hazırdır .

Bitkilerin düzenli sulanması , domateslerin kabuklarının yarılmasını
önler .

Dört sürgün domates verdiğinde , olgunlaşmayı hızlandırmak için
büyüme ucunu (bitkinin en üst sürgünü) kesin .

Yaz boyunca bitkinin etrafındaki yabani otları temizleyin .

Domateslerin lezzetine varabilmek için, tam olgunlaşmadan
toplamayın .

Domates Yetiştiriciliği

GİRİŞ
Domates Peru civarında çıkarak muhtelif memleketlerde ve yaklaşık 1900 yıllarında Adana’da yetiştirilmeye başlanmıştır.
Ucuz ve bol vitamin kaynağı olan domates besleyici ve lezzetli özelliğinden dolayı dünyanın birçok ülkesinde en çok üretilen sebzelerdendir. Turfanda olarak yetiştirilebilmesi nedeni ile her mevsimde tüketilebilmektedir. İçinde A, B1, B2, C, K vitaminleri, niacin, protein, yağ, karbonhidrat, potasyum, kalsiyum ve demir bulunur. Taze olarak yenildiği gibi salça, domates suyu, konserve turşu, reçel, ketçap, şeklinde de değerlendirilebilmektedir. Tek yıllık bir bitkidir. 5-6 kg domatesten yaklaşık 1 kg salça elde edilebilir. 250-400 bin adet tohumu 1 kg gelir.
ÇEŞİTLER
Bölgemiz için en uygun çeşitlerden pearson ve Sc 2121 domates çeşitlerinin yetiştirilmesi önerilebilir. Bu çeşitle birlikte GAP-BKİB’nın 1987-1992 yılları arasında Şanlıurfa-Koruklu Tarımsal Araştırma İstasyonunda yaptırmış olduğu denemeler sonucunda da Sofralık-Start F1, Epona F1, Açık döllenen-Red Top, Sc2121, Kiraz domatesi denemelerinde de S.Million ve S.Gold gibi çeşitler tavsiye edilmektedir.
Pearson: Yuvarlağa yakın oldukça düzgün şekilli kırmızı renkli eti dolgun, çok lezzetli, şartlara kolaylıkla adapte olabilen çeşittir. Vejetasyon süresi uzundur. Sofralık olduğu kadar kuru maddece zengin olması ile salçalığa da fevkalade elverişlidir. Salça renginin tabii olarak kırmızı olması beğenilmektedir. 1 kg ortalama 7-9 adet gelmektedir. Nakliye ve Verticellium hastalığa karşı dayanıklıdır.
Sc.2121: Geçci ve erkenci çeşitlerinin olması üretimde devamlılığı sağlaması bakımından avantajlıdır. Ayrıca meyve kalitesi yüksek, nakliyeye dayanıklı yüksek verimli ve sofralık bir çeşittir.
İKLİM VE TOPRAK İSTEKLERİ
3.1. İklim İsteği
Domates ılık ve sıcak iklim meyvesidir. Soğuklardan çok zarar görür. Sıcaklık -2,-3 ° C düştüğünde bitki tamamen ölebilir. Gereğinden fazla sıcaklık ve nem ise bitkide hastalıkların meydana çıkmasına, sıcak ve kuru rüzgarlarda, fazla miktarda çiçek dökülmesine sebep olur.
Domateslerde normal bir gelişmenin meydana gelebilmesi için, sıcaklığın en az 16-19 ° C’lerde olması denemelerden anlaşılmıştır. Sıcaklık 13 ° C’nin altına düştüğünde olgunlaşmanın geciktiği ve mahsul miktarının çok azaldığı görülmüştür. Domates çiçek tozları 10 ve daha yukarı derecelerde, en iyi olarak 27 ° C civarında istenilen şekilde çimlenerek döllenme yapabilmektedir. Yüksek sıcaklıklarda bitki döllenme yeteneğini ve gelişmesini kaybetmektedir.
3.2. Toprak İsteği
Domatesin toprak isteği; kumludan killiye kadar her tür toprakta yetişebilir. Derin, geçirgen su tutma kabiliyeti iyi humus ve besin maddelerince zengin tınlı toprakları sever. Kumlu tınlı topraklarda erken ürün verir. Çorağa oldukça dayanıklıdır. En uygun toprak reaksiyonu pH 6.5 civarındadır.
YETİŞTİRME TEKNİĞİ
4.1. Ekim Nöbeti
Kışlık sebzelerden sonra domates ekilebilir. Baklagiller domates için iyi bir ön bitkidir. Domates dikilen bir yere, en az 5 yıl domates dikilmemelidir. Bölge’mizde domatesle nöbete girebilecek bitkiler pamuk ve buğdaygillerdir. En iyi ekim nöbeti; Buğday+2.ürün+Domates şeklinde uygulanabilir.
4.2. Toprak Hazırlığı
Domates bitkisi derin köklü bir bitki olduğu için, toprağın derin sürülerek, dikkatle hazırlanması gerekir.
Sonbaharda pullukla derince sürülen tarla ilkbaharda ve uygun tavda yine pullukla sürülür. Sürümle birlikte 2-4 ton yanmış ahır gübresi atmak yararlı olur. Sonra tırmık, tapan veya diskaro çekilerek kesekler kırılır.
Domates yetiştiriciliğinde sıra arası ve sıra üzeri mesafesi çeşidin yer ve sırık olmasına göre değişmektedir.
4.3. Ekim ve Dikim
Ekim yapılırken metrekareye 5-6 gr tohum gelecek şekilde sıravari veya serpme olarak yapılır. Sıravari en iyi yoldur. Ekimden sonra tohumların üzeri 1 cm kadar kalınlıkta harçla örtülür ve hafifçe bastırılarak süzgeçli kovalarla tohumların bulunduğu kısma inecek kadar çimlenme suyu verilir.
Yer domatesi için sıra arası 140-150 cm sıra üzeri 40-50 cm sırık domateslerde ise sıra arası 75-80 cm, sıra üzeri 40-50 cm olacak şekilde dikim yerleri hazırlanmalıdır.
Tohumlar çimlenip 5-6 yapraklı olduktan sonra hazırlanan karıklara 40 cm aralıkla fide çukurlarına son donların kalktığı Nisan ayının ikinci haftasında bu çukurlara fideler dikilir. Dikim, fidelerin 2/3’ü toprağa girecek şekilde yapılır. Daha sonra karıklara can suyu verilir. 3-4 gün sonra kontrol edilerek tutmayan fideler yenilenir.
4.4. Gübreleme
Uzunca bir vejetasyon süresi isteyen ve uygun şartlarda üzerinde sayı ve ağırlık itibarı ile bol mahsul bulunan domatesler yetiştirildikleri toprağın besin maddelerince zengin olmasını isterler. Domates yetiştiriciliğinde bilhassa erken mahsul almada fosforlu gübrelerin mühim rol oynadıkları bilinmektedir.
Bölgemizde Şubat ayı içinde önce dekara 2-3 ton iyi yanmış çiftlik gübresi, fosforlu gübre triple süperfosfat formunda ve dönüme 22 kg olarak verilmelidir. Bu gübre dikimle beraber açılan bantlara serpilir. Azotlu gübre amonyum sülfat formunda ve dekara 56 kg olarak serpme şeklinde yarısı dikimle diğer yarısı da birinci sulamadan önce toprağa hafifçe serpilir.
4.5. Sulama
Kültür bitkileri arasında bilhassa meyveleri yenen sebzelerde sulama, tohumların çimlenme devresi, gelişme devresi ve nihayet mahsul devresi olmak üzere başlıca üç esas devrede önemli rol oynar.
Domates yetiştiriciliğinde bitkiler üzerinde ilk meyveler görülünceye kadar mümkün mertebe sulamadan kaçınılır. Bu devreye kadar çapa yapılır. İlk meyveler görüldükten sonra sulama önem kazanır ve mevcut şartlara göre uygun periyotlarla yeteri kadar sulama yapılmalıdır. Nihayet olgunluk devresine girip hasat başladıktan sonra bu devrede pratik bir kaide olarak her toplamayı takiben mutlaka su verilmelidir.
Sulama yapılırken mümkün mertebe suyun bitkinin yapraklarına değmemesine özen gösterilmeli yoksa yapraklar çamurlanır ve hastalığa yakalanması kolaylaşır.
Bölgemizde domatesin su ihtiyacı genel olarak şöyle bir dağılım gösterir;
• Mayıs ayında 10 gün arayla 3 su
• Haziran ayında 7 gün arayla 4 su
• Temmuz ayında 6 gün arayla 5 su
• Ağustos ayında 7 gün arayla 4 su
• Eylül ayında 15 gün arayla 2 su olmak üzere toplam 18 su verilmelidir.
4.6. Bakım
Fideler esas yerlerinde gelişmeye başladığı andan itibaren yaklaşık 2 hafta sonra birinci çapa yapılır. Birinci çapadan 2-3 hafta kadar sonra ikinci çapa yapılır. Yabancı otlar yok edilir. Kaymak tabakası kırılır ve toprağı havalandırmak topraktaki rutubeti muhafaza etmek maksadıyla sıra aralarında birkaç defa çapa yapmak çok faydalıdır.
Ayrıca sulamada su yolu üzerine düşen dallar masura üzerine alınır ve boğaz doldurma işlemi yapılır.
Hastalıkları, Zararlıları ve Mücadelesi
5.1. Domates Hastalıkları
Domates hastalıklarını etmenlerine göre fizyolojik ve virüs gibi patojenlerin sebep olduğu patojenik hastalıklar olmak üzere iki gruba ayırabiliriz.
Fizyolojik etmenlerin sebep olduğu arazlar:
• Güneş yanığı, çiçek dökülmeleri, meyvelerde çatlama, çiçek burnu çürüklüğü, su ve toprakla temas eden meyvelerde diğer patojenlerle beraber çürümelerdir.
• Bunlar daha çok; çevre şartlarından, fazla sulamadan ve beslenme bozukluğundan ileri gelmektedir. Ayrıca solgunluk hastalığı, Antroknoz, erken yanıklık gibi hastalıklar görülebilir.
Solgunluk
Bitkide toprak üstü aksamının turgor durumunu kaybetmesi sonucunda solması dal ve yaprakların toprağa doğru sarkması şeklinde kendini gösterebilir.
Bunun için; sertifikalı temiz tohum kullanmak tohumları ilaçladıktan sonra ekmek, konukçu olan bitkiyi en az iki sene münavebeli yetiştirmek bir mücadele metodudur.
Antroknoz
Olgun meyvelerde hafif batık, sulanmış dairesel lekeler görülür. Yaşlı lekeler 12 mm çapında koyu ve deri gibidir.
Erken Yanıklık
Yaşlı yapraklar üzerinde 6-12 mm irilikte ölü lekeler oluşur. Kahverengi ve düzgün halkalar şeklindedir.
Mildiyö
Yapraklar üzerinde küçük soluk yeşil ya da sarımsı lekeler belli eder ve yayılarak siyahlaşır. Bitkinin ölümüne neden olur.
Bunlar için etkili madde zıneb maneb olan ilaçlar kullanılmalıdır.
5.2. Zararlıları
Dana Burnu
Fidelerin kök boğazı kısımlarından kemirerek kurumalarına neden olur. Kepekli ilaçla mücadele yapılmalıdır.
Kırmızı Örümcek
Yaprakların öz suyunu emerek bitkilerin gelişmesine yaprakların sararıp, kuruyup, dökülmesine sebep olur.
Yaprak bitleri, Bozkurtlar, kök ur nematodu domates için birer zararlıdır. İlaçla mücadelesi yapılabilir (Malathion, Acorisıtin önerilebilir). Ayrıca bitki koruma şubesine başvurulmalıdır.
Hasat, Harman ve Depolanması
Domates sabahları veya akşam üzeri toplanır. Hasat çeşidin erkenciliği, yetiştirme, bakım şartları ve gönderilecek pazarın uzaklığı gibi çeşitli faktörler göz önünde tutularak hasat yapılmalıdır.
Mahallinde değerlendirilecek veya yakın pazarlara gönderilecek domatesler büyük bir çoğunlukla ya tam olum devresinde veya buna çok yakın bir devrede toplanır.
Buna karşılık uzak pazarlara gönderilecek domatesler yolda geçecek süre ve olgun domateslerin ambalaj kapları içerisinde, sarsıntı veya tazyik neticesinde çatlamaları ve ezilmeleri düşünülerek, kırmızı, pembe hallerinde toplanır.
Meyvelerin koparılması gelişigüzel yapılmamalıdır. Bilhassa olgun domateslerin koparılmasında meyve avuç içerisine alınarak sapı etrafında hafifçe döndürülmek suretiyle ya küçük sapı ile birlikte veya sapsız olarak zedelenmeden koparılmalıdır. Kasaları fazla üst üste gelmemek kaydıyla düzgünce yerleştirilmelidir.
Verim ve Maliyet
Açıkta domates üretiminden 3600-4000 kg/da ürün alınmaktadır.
Bir dekar domates üretimi için 206.78 sa/da insan işgücü, 2.22 sa/da makine işgücü gerekmektedir.

tarimsalbilgi.org