Pek çok arıcı lar bazen lüzumlu bazen lüzumsuz olarak hastalıklı yahut başka bir şeyden dolayı yumurtlamayacağı anlaşılan ana anlan yani beğleri değiştirmektedirler. Son zamanlarda büyük arıcı lar özellikle geniş kovanlarda bu ameliyeyi yapmağa lüzumu olmadığını söylemektedirler. Zaten en iyisi bu işi arılara bırakmaktır.
Ana değiştirme işi pek naziktir. Çünkü kovan halkı bazı kere yeni anayı derhal telef ederler. Eğer yeni anayı yumurtlayıcı ise yahut dışandan getirtilmiş başka cins arı ise kovana yazık edilmiş olur. Kovanın kendi anası alınır alınmaz yeni anayı kovana koymalı ve kovan halkının ana hücresi yapmamasına dikkat edilmelidir.
YENİ ARININ KOVANA KONMASI
Kovanlar son defa muayene olunduğu zaman güzelce tutunarak çerçeveler kaldırılmağa ve birer kaldınldıkça her iki taraflan ana anyı bulup almak için muayene olunur. Ana arı ekseriya ortadaki çerçevelerden birisinde bulunur.--Ana arı bulununca telden yapılmış mahsus bir kafes içine konarak balı ve arı kurtlarını her iki çerçevenin arasına konur. Yirmi dört saat sonra tül kafesten eski ana çıkarılarak yeni ana ballanarak kafes içine konur ve tel kafeste eski yerine yerleştirilir.
Kırk sekiz saat yeni ana arı kafeste muhafaza olunduktan sonra serbest bırakılır. Fakat yeni ana kovana konmadan kovanda bulunması muhtemel olan ana arı yuvalarını mahvetmelidir.
Ana arıyı serbest bırakmak için kafesin bir tarafında bulunan ve kapı hizmetini gören mandal kaldırılarak yerine bal mumu ile yoğrulmuş baldan yapılmış bir hamur ile kapamalıdır. Arılar derhal kafesin kapısını kemirmeye başlarlar ve biraz sonra bir delik açarak delik bir kere açılınca ana arı serbestçe harice çıkar. Yuvalar yeni kovanlar üzerinde bulunur. Kafesin kapağını bal mumu tapa ile kapamak için kovanı açtığımızda arıların hiddetlenerek kafese hücum ettikleri görülecek olur ise kovanda ana olmalı yani yuvası bulunduğu anlaşılır onun için anayı kırk sekiz saat daha öylece bırakmalı, fakat ana arı yuvalarını bulup telef etmelidir.
Arıcı (Weber) anayı teleften korumak için kafesle beraber bir kaç saat kovanın yiyecek deliğinde bırakmalıdır. Diğer kafes iki üç saat burada kalınca kovanın kokusunu alacağından eski ananın yeri ne yeni ana konduğu zaman arılar bunun değiştiğinin farkına varamazlar. Esasen arılar birbirlerini kokularından anlarlar. Koku değişir ise hiç biri diğerini tanıyamaz.
Ana arı değiştirileceği zaman kovanda kuluçkalık (couvain) olmadığı anlaşılacak olur ise başka kovandan mühürlü kuluçkalık getirerek yeni değiştirilen kovana koymalıdır. Kovandan çıkacak arı yavruları yeni anayı ihtiyar ana arılardan daha kolaylıkla kabul ederler.
Anası şu usul ile de değiştirilebilir. Şöyle ki anası değiştirile cek kovanın üzerine kovanlı bir ekleme kutusu konur. Ve ekleme kutusu ile kovan sık gözlü mahsusen yapılmış bir tül kafes ile ayrılır. Ekleme kutusundaki ana hâsıl olunca tel kafes kaldırılarak kovan serbest bırakılır. İşte hâsıl olan yeni ana eskisinden daha kuvvetli ola cağından ihtiyar anayı öldürerek yerine geçer.
Bir kovanda mühürlenmiş ana hücreleri var ise ana kaldırılır yerine ballanmış yeni ana konur ise hücrelerden çıkan anaları kovana konan ana telef ederek kovanın anası olur.
Bazen anası değiştirilecek kovanı güzelce kokulu şurup ile hafifçe şuruplandıktan sonra arılarla beraber iki tane çerçeve çıkarılır ve fırça ile kovanın delikleri önüne düşürülürler. Bu esnada yeni ana dahi onların içine bırakılır ve hepsi birden defa kokulu şurupla ıslandırılırlar. Kovana dâhil olduklarında diğerleri tarafından kabul olunacaklarından ananın telef edilmemesi bir dereceye kadar taht-ı emniyete alınmış olur.
Ana arı her defa ellendiğinde pek ziyade dikkat ile tutmalıdır. Daha iyisi kanatlarından tutmaktır. Ana arı insanı sokmayacağından kork mağa hacet yoktur. Anayı kafese koymadan evvel güzelce ballanmalıdır ki çoktan telef olmasın. Eğer kovana koymadan evvel anayı birkaç gün hariçte alı koymak lazım gelir ise onu birkaç amele arı ile ballanmış bir tel kafese koymalı ve bir sıcak oda da muhafaza etmelidir.
Arılar her sene ana anyı değiştirirler. Bu tabii bir meseledir. Bunun için ekseri analar bu meseleyi tabiata terk etmektedirler.
Zaten anayı değiştirmeye nadiren ihtiyaç hâsıl olur. Bu da bir sebepten dolayı ananın telef olmasından yahut eski ananın yerine İtalya arısı vesaire gibi cins ana koymak içindir.