1-Ot Mücadelesi ve Çapa
Fidanlıkta sağlıklı ve kaliteli fidan yetiştirmenin en önemli etkenlerinden biri olan yabani otlarla mücadele,büyük önem taşır.Zira bu yabani .otlar
fidanların besinlerine ve su alımlarına ortak olup, daha büyüdüklerinde de küçük fidanları ışıksız bırakarak boğulmalarına neden olurlar.Bazı fidanlar bu ot
rekabetine yenik düşerier,bazılar da gelişme ve kaliteleri açısından büyük kayba uğrarlar.
Ot alma, ekim ve repikaj parsellerinde aynı temele dayanmakla birlikte bazı ayrıcalıklar da gösterir.
Ekim parsellerinde ekilen tohumlar çimlendikten hemen almalar yalnız elle ve dikkatle yapılmalarıdır
Repikaj parsellerinde ise ot almada el aletleri yanında daha çok makine ve ekipmanlar kullanılır.
Yabani otlar tohumdan veya kök sürgününden ürer.Tohum yabani otları tohum tutmadan imha edilirse, yeniden otlanma büyük ölçüde azalır.Fakat tohum tuttuktan
sonra yapılan bir ot mücadelesinin faydası olmaz.Toprağa intikal eden tohumlardan yeniden ortaya çıkar.Kök ve sürgün yabani otları ise, derin sürüm yapan
pulluklarla toprak işlenerek köklenir ve toprak yüzüne çıkan kök ve sürgünler de tırmıklarla toplanıp yakılır.
Bir yılda 4-5 generasyon üreyen, gelişen yabancı ot tohumları vardır.Bu itibarla ot kontrolünün bütün yıl yapılması gerekir.
Bugün fidanlık işletmeciliği gelişmiş ülkelerde, fidanlıklarda gerek ekim ve gerekse repikaj parsellerinde ot almada kimyasal ot mücadelesi ile bazı
kimyasal maddeler kullanılmaktadır.Bunun sonucu yabancı otların parsellerde gelişmesi önlenmekte ve çevreden gelen ot tohumlarının da bu yolla imhasında
kesin bir başarı sağlanmaktadır.
Fidanlıklarda yeterli ölçüde olgunlaşmamış organik gübrelerle de bol sayıda yabancı ot tohumları fidanlık parsellerine gelebilmektedir.
2-Sulama:
Bir kültür bakımı uygulaması olarak sulama, çeşitli fiziksel ve kimyasal işlemlerle suyun besin maddelerini eriterek bitkinin bünyesine alınabilirliğini
sağlaması ve bu besin maddelerini dokulara, taşıması suretiyle bitki beslenmesinde önemli rol oynar.Ayrıca toprağı kurutmayarak mikroorganizma faaliyetinin
devamını da sağlar.Sulama yoluyla gübrelerin bitkilere verilmesi de ucuz ve kolay bir yöntemdir.Özellikle kaplı fidanların gübrelenmesinde bu yöntem çok
kullanılır.
Sulamada kullanılan suyun miktarı; toprağın niteliklerine, yörenin yağış, sıcaklık, hava rutubeti ve rüzgar gibi iklim koşullarına, sulama yöntemine, türün
özelliklerine, fidanların büyüklük ve yaşlarına göre oldukça değişir.Toprak nitelikleri olarak her toprak türünün bir azami su tutma kapasitesi vardır.Suyun
fazlası topraktaki gübre ve besin elementlerinin yıkanıp fidanların faydalanamayacağı alt katmanlara gitmesine yol açar, hem de toprağın havalanma gücünü
zayıflatır ve kök solunumunu azaltır.
Bu itibarla toprağa verilen suyun miktarını, yeterli olup olmadığını, iyi ayarlamak gerekir.
Sulamada ekim ve repikaj yastıklarını farklı düşünmek gerekir. Ekim yastıklarında az miktarda su ile fakat sık sulanarak, toprak sathı, yeterli rutubette
tutulmalıdır.Ekim yastıklarında hafif ve az olarak yağışlı havalar dışında hergün sulama gerekir.
Repikaj yastıklarında ise, daha seyrek fakat her defasında daha fazla su vermek gerekir. Küçük kaplı fidanlarda üstten yağmurlama ile sulama en yaygındır.
Kaplı fidanların su ihtiyaçları; türe, kapların büyüklüğüne, kabın su depolama kapasitesine, su içindeki ortama, iklim koşullarına ve sulama sistemine göre
değişir.
Kaplar küçük ve sık olarak yerleştirilmiş ise kayıplar daha az olur.
3-Gübreleme ve Toprak Islahı:
Sistemli şekilde devamlı fidan yetiştiren fidanlıklarda, toprak yorgunlukları ve bunun sonucu gelişme zayıflıkları sık sık gözlenir.Bu itibarla besin
maddeleri kaybını önlemek üzere zaman zaman bir düzen içerisinde fidanlık topraklarının gübrelenmesi gerekir.Yeterli besin maddeleri verilen topraklarda
yetişen fidanlar daha iyi tutar, daha iyi gelişir.Bu nedenle de fidanlıklarda gübreleme önem taşır.
Gübreleme konusunda fidanlıklarda pratikte bizim için en önemli dört soruna cevap vermek gerekir. 1-Hangi gübreler kullanılmalıdır, 2-Ne zaman
kullanılmalıdır, 3-Ne miktar kullanılmalıdır, 4-Gübreler nasıl kullanılmalıdır?
1-Hangi gübreler kullanılmalıdır:
Fidanların topraktan aldıkları en önemli besin maddeleri azot, fosfor ve potasyumdur. Ayrıca bitkiler için kalsiyum ve magnezyum zorunlu maddeler
kategorisine girer.Fakat ülkemiz koşullarında fidanlıklarımızda noksanlıkları en çok görülen azot ve fosfattır.
Fidanlıklarda kullanılan gübreleri iki grupta toplayabiliriz: 1-Doğal gübreler(organik gübreler) 2-Yapay gübreler(ticari gübreler)
Doğal gübreler olarak ahır gübreleri, yalnız birçok besin elementlerini içeren bir tam gübre değil, fakat aynı zamanda toprağın fiziki yapısını ıslah eden
gübrelerdir.
Ahır gübreleri, fidanlıkların en başta gelen, fidanlar için hayati bütün besin maddelerini bol miktarda içeren gübrelerdir.Açıkta kalan veya iyi
istiflenmeyen bir ahır gübresi besin değerini büyük ölçüde kaybeder.
Taze gübre fidanları yakar. Bu itibarla ahır gübresi belli bir süre, belli metodlara başvurularak olgunlaştıktan sonra kullanılmalıdır.Ancak bu şekilde
gübre içindeki besin maddeleri bitkiler için faydalanılabilir bir düzeye gelmiş olur.
Bunun için gübrenin belli yöntemlere göre istiflenmesi, açıkta bırakılmaması, mümkün olduğu kadar hava ile temas etmemesi ve rutubetli tutulması
gerekir.Ahır gübresi tabaka tabaka toprakla karıştırılarak bir kompost halinde de hazırlanabilir.
Olgunlaşma, gübrenin bir örnek bir yapı ve renk göstermesi, koyu kahverengi bir renk alması ve ayakla ezildiğinde kolaylıkla tane yapısının dağılması ile
anlaşılır. Olgunlaşma koşulları itinalı ve usulüne uygun hazırlanmamışsa yalnız süre uzamakla kalmaz gübre etkinliğini de büyük ölçüde kaybeder.
Doğal(Organik) gübreler içinde fidanlıklarda,kompostun da özel bir yeri vardır.Kompost besin değeri olan her türlü organik artıktan (ot.yaprak,dal
parçaları,çöp ve diğer her türlü bitki artıklarından)hazırlanabilir.Bu suretle bir taraftan dökülen yapraklar temizleme esnasında değerlendirilirken ucuz
bir fidan besleme kaynağı da sağlanmış olur.
Kompost da belli bir olgunluğa ulaştıktan sonra kullanılmalıdır.bu olgunlaşma kullanılan organik materyale,hazırlanışı tarzı ve koşullara bağlı olarak 6 ay
ile 2 hafta 3 sene arasında değişir.Bu takdirde her yıl bir yığın kullanılacak şekilde bir rotasyon düzeni uygulanması gerekir
Kompostun olgunlaşması kullanılan yaprak ve diğer organik artıkların tanınmayacak bir hale gelmesi,gevşek bir yapı kazanması ve gri-siyah bir renk almasıyla
anlaşılır.
Kompost toprağı nötüralleştirir.Ağır toprakların geçirgenliğini yükseltir.Özellikle bu durumda yarı olgunlaşmış halde kullanıldığında.etkisi daha uzun
süreli olur.
Organik gübre olarak doğrudan ormandan alınan iyi ayrışmış bir yaprak çürüntüsü de özellikle humus bakımından çok zengin bir kaynak oluşturur.
En ucuz diğer organik gübreleme yöntemi ise"yeşil gübreleme"dir.Yeşil gübreleme ile toprağın organik madde içeriği arttırılarak fiziksel özellikleri
iyileştirilir.Özellikle ağır topraklara geçirgenlik kazandırılır ve havalanma koşulları sağlanır.drenajı kolaylaştırılır.Yeşil gübreleme için kullanılan
bitkilerinin derine giden kökleri, toprağı da gevşetir.Yeşil gübre bitkileri ayrıca.toprağa verilen yapay gübrelerin de yıkanıp alt katmanlara gitmesini
engeller.onları bünyesinde tutar ve zamanla fidanların faydalanmasına sunar. Yeşil gübre uygulamasında bezelye, yonca, fiğ ve bakla önerilir.
Yapay gübreler arasında en büyük yeri ve kullanım alanını inorganik yapay gübreler alırlar. Bunlardan tek bir besin maddesi içerenlere "saf gübreler", iki
ve daha fazla besin maddesi içerenlere de "kompoze veya karışık gübreler" denir.
2-Gübreler ne zaman (hangi durumlarda) kullanılmalıdır:
Fidanlarda gelişme duraklamaları yanında bazı durumlarda yapraklarda sararmalar, küçülmeler, sürgünlerde kısalma, incelme, rengin kahverengine dönüşümü,
çiçeklerde gene küçülme ve açma gecikmeleri ile küçük fidelerde primer yaprakların yerlerini asıl yapraklara bırakmalardaki gecikmeler ve erken yaprak
dökümü azot noksanlığının belirgin işaretleridir.
Fidanlarda yaprak ve iğne yaprakların kırmızı yeşilden kahverengi yeşile veya siyahımsı bir yeşil renge dönüşerek , fidanların ince uzun bir form
göstermesi, hastalık ve soğuğa dirençlerinin azalması durumlarında fidanlarda fosfat noksanlığı ihtimali sözkonusudur.
Gene fidanlarda gözlenen yaprak buruşmaları, kıvrılmaları, mevsim sonuna doğru sürgün uçlarında başlayan ölümler, iğne yapraklarda dökülmelerin hızlanması
da potasyum noksanlığı olasılığını arttırmaktadır.
Fidanlıklarda toprağın fiziksel niteliklerinin ıslahı ve toprağın tav halini düzeltmekte de gübreleme etkindir.Toprak reaksiyonunu düzene sokmada gene
gübrelemeden faydalanılır.Bilindiği gibi fidanların besin maddeleri alımı, topraktaki mikroorganizma faaliyetleri toprak reaksiyonu ile sıkı ilişki
içindedir.
Sürgünlerin sonbaharda yeter ölçüde olgunlaşmasını sağlamak ve böylece fidanları donlara daha dayanıklı
hale getirmek de potasyum ve fosfor gübreleri vermek suretiyle sağlanabilir.
Bütün bu koşullarda, gübrelemenin yıl içinde ne zamanlar yapılması gerektiği sorunu karşımıza çıkar.
Genellikle kuru azot gübrelerinin bir kısmı vejetasyonun başladığı dönemde, diğer kısmıda vejetasyonun ortasında verilmelidir.Ancak daha fazla gecikilmesi
sonbaharda fidan dokularının sertleşmesini engeller.Kuru azot gübreleri verilir verilmez toprakla hemen karıştırılmalıdır.Sıvı azot gübresi ise birkaç
seferde verilebilir.Sıvı gübre verilmesini takiben yastıkların bol miktarda sulanması, gübrenin toprağa iyi nüfuzunu sağlar.
Fosfat gübreleri fidanlıklarda ekseriyetle sonbahar ve kısmen de ilkbahar aylarında verilmektedir. Potas gübreleri ise, esasta sonbaharda veya ekim veya
repikajden 3 hafta kadar önce verilmelidir.
3-Gübreler ne miktarda kullanılmalıdır:
Kullanılacak gübre miktarı toprak ve fidan analizi yöntemleri ile tespit edilmekle beraber, bu durum gübre çeşidine göre de büyük ölçüde değişmektedir.
Genellikle ve ortalama olarak beher dekar alana 2-3 ton ahır gübresi verilmesi önerilir.Gübrenin verilmesini takiben derhal tırmık veya tarakla
karıştırılması icap eder.
Kompostun da birim sahada kullanım miktarı; toprak türüne, tekstürüne ve toprağın besin gereksinimine göre büyük ölçüde değişir.Kesin bir miktar saptamak
guçtur.Ancak kabaca 1 dekarlık sahaya 10-15 m3 kompost verilmesi önerilir.Kompostun gene ahır gübresinde olduğu gibi toprağa bir tırmıkla gömülmesi, fakat
bu gömülmenin 5 cm.yi geçmeyecek şekilde oldukça sığ olması istenir.
Kimyasal gübrelerin kullanımında ise verilecek miktarın hesabında daha büyük bir hassasiyet gerekir.Yapılacak toprak analizleri neticesinde bu miktar
sağlıklı olarak belirlenir.
4-Gübreler nasıl kullanılmalıdır:
Gübre fidanlara ya "temel gübresi" veya "baş gübresi" halinde verilir.
Temel gübreleme, toprak işlemesiyle birlikte, ekim veya dikimden önce yapılan gübrelemedir.Özellikle ahır gübreleri, yeşil gübre ve kompost daha ziyade
temel gübre olarak verilirler.
Baş gübreleri ise, ekim veya dikimden sonra fidanlara verilen gübrelerdir.Baş gübreleri ekseri fidanların dibine atılır.Daha ziyade inorganik gübreler baş
gübresi olarak verilir.
Gübreler, en basiti el ile veya çeşitli gübre dağıtıcılarla, sulama veya yağmurlama sistemleri yoluyla veya mibzer ile verilir.
Yapılan gübrelemenin etkili olabilmesi için, gübrelemeden hemen sonra yeterli bir sulama gerekir.Böylece bu suda besin elementleri eriyerek fidanların
faydalanması sağlanmış olur.
Gübrenin etkisi toprak türüne de bağlıdır.Killi topraklar bazı gübreleri bünyelerinde uzun süre tutarlar.Kumlu topraklarda ise aksi durum
sözkonusudur.Gübrenin önemli bir kısmı bu topraklarda yağış ve sularla süratle yıkanır.Bu itibarla hafif topraklara az, fakat sık gübre verilmesi önerilir.
D??ER KÜLTÜR BAKIMI ÖNLEMLER?:
Özellikle rüzgar etkilerine karşı fidanlara yapılan desteklemeler fidanların formlarına çok etki yapar.Bu etki, boylu ağaç fidanlarında özellikle bir
taraftan gelen rüzgarlarda azamidir.Destekli ağaç fidanı daha boylu olur.Fakat gövde çapı fazla olmaz.
Fidanlarda budama işlemleri ise; yetiştirilen bitkiye, Pazar amacına ve kişisel arzuya göre değişik şekilde uygulanır.Budama fidan türünün doğal formunu ve
güzelliğini arttırmak için yapılır.