Organik tarım yüzyıllardır sayısız köyde ve çiftçilikle uğraşan topluluklarda geleneksel tarım uygulaması şeklinde görülmüştür. Yöresel çiftçiler deneme yanılma ile elde ettikleri sonuçları bir jenerasyondan diğerine aktarmışlardır. Organik tarımın modern dünyada yer almaya başlaması ise, 1960'larda çiftçi ve tüketicilerin bitkisel ve hayvansal üretim sırasında oldukça fazla kimyasal kullanıldığını,bunun dünya ve insanlar için korkunç sonuçlar ortaya çıkaracağını fark etmelerinden sonra olmuştur.

1950'lerde tarımın amacı verimliliğin arttırılması ve Avrupa'nın gıda

temininde kendine yeterliliğinin sağlanmasıdır. 1960'ların sonuna

doğru, özellikle 1970'lerde çevrenin korunması konularının önem

kazanmasıyla birlikte organik tarım önem kazanmıştır. Üreticiler,

tüketiciler ve doğa ile ilgili diğer kuruluşlar ortaya çıkmış ve bu

kuruluşlar üretim metotlarını düzenleyen kuralları belirlemeye

başlamışlardır. 1980'lerde ise organik tarım oldukça hız kazanmış,

organik üretim metodu gelişmeye devam ederken tüketicilerin de bu

ürünlere ilgisi artmıştır.

Organik tarımın yaygınlaşması, tüketicilerin sağlıklı ve çevre dostu

ürünlere olan talebinin artmasının yanı sıra resmi otoriteler

tarafından da tanınması, araştırma konuları içine alınması ve özel

bir yönetmeliğinin hazırlanması sonucudur. Bazı üye ülkeler organik

üretim yapan çiftçilere ulusal yada bölgesel bazda destekler de

sağlamaktadır.

Kaliteli ürün pazarında organik tarımın güvenirliliğini sağlamak,

resmi kuralların kabul edilmesi ile sağlanabileceği için, 1991

yılında Avrupa Birliği 2092/91 sayılı organik tarım yönetmeliğini

çıkarmıştır. Organik tarımın resmi olarak tanınması diğer ülkeler

tarafından da benimsenmiş ve uluslararası organik tarım hareketleri

başlatmıştır

1998 yılında IFOAM (Organik Tarım Hareketleri Uluslararası

Federasyonu) organik üretim ve işleme standartlarını çıkarmıştır.

1972 yılında kurulan ve bu kuruluş organik üretim, bu ürünlerin

sertifikasyonu, araştırma, eğitim ve organik tarımın promosyonu

alanındaki organizasyonları bir çatı altında toplamaktadır.1999

yılında FAO/WHO Kodeks Alimentarius Komisyonu organik olarak

üretilmiş gıdaların üretimi, işlenmesi, etiketlenmesi ve

pazarlanmasına ilişkin bir kodeks (guide) kabul etmiştir. Ayrıca, FAO

1999 yılında, özellikle gelişmekte olan ülkelerde organik tarımın

geliştirilmesi için bir program başlatmıştır. Her iki standartta

bitkisel ve hayvansal ürün üretimi, arıcılık, ürünlerin

işlenmesi,depolanması, paketlenmesi ve taşınması ve organik gıdaların

üretiminde ve işlenmesinde izin verilen maddelere ilişkin kurallar

mevcuttur. IFOAM ayrıca elyaf, su ürünleri ve odun dışındaki orman

ürünlerine ilişkin kuralları da belirlemiştir.

AB organik tarım yönetmeliğine göre üye ülkeler, yetkili otorite

tarafından yada akredite olmuş özel kuruluşlarca gerçekleştirilecek

bir denetim sistemi kurulmak zorundadır. Özel kuruluşlar tarafından

kontrol işlemi gerçekleştirilen ülkelerde, özel kuruluşların

onaylanması ve denetlenmesi için de bir otorite oluşturulması

gerekmektedir. Bu otorite organik tarımla ilgili birçok görevinin

yanında, kontrol kuruluşlarının etkili ve objektif olarak görevlerini

yerine getirebilme kapasitesini garantileyen denetim yapar. Kontrol

kuruluşlarının yılda en az bir kez işletmeyi haberli yada habersiz

olarak ziyaret ederek denetim yapmaları gereklidir. Her üye ülkede,

sertifikasyon kuruluşlarının güvenilir sertifikalandırma yaptıklarını

garanti etmek amacıyla, bu kuruluşların Avrupa Standardizasyon

Komitesi (CEN) tarafından çıkarılan EN 45011 (ISO 65) standartlarına

uygun faaliyette bulunduklarına dair akreditasyonları gereklidir. Bu

husus, AB 2092/91 sayılı organik ürün yönetmeliğinde madde 9, 11 inci

paragrafta belirtilmiş olup, 1 Ocak 1998 den itibaren uygulanmaktadır.

Agenda 2000 kapsamında birçok AB yönetmeliği 2000-2006 dönemi için

Ortak Tarım Politikasının reformuna ilişkindir. Kırsal kalkınma

Yönetmeliği (1257/99) ile organik tarımın desteklenmesine ilişkin

mekanizmalar belirlenmiştir. Bu destekler; tarım-çevre programları,

yatırım yardımları, pazarlama yardımları, bölgesel kalkınma ve

demonstrasyon çiftlikleri şeklinde olabilir. Ödeme miktarları her

ülkeye göre değişiklik göstermektedir. Örneğin; 2000 yılında,

Almanya'da organik tarıma geçiş yardımı ortalama olarak 180 Euro dur.

Bu rakam Finlandiya da 440 Euro, İsviçre de 1250 Euro dur. 2003

yılında, Agenda 2000 in orta dönem değerlendirmesinden sonra organik

tarıma daha fazla destek verilebilir.

2001 yılında Kopenhag da Avrupa Tarım Bakanları, IFOAM, Avrupa Çiftçi

Birliği(COPA), tüketici kooperatifleri ve Avrupa Çevre Bürosu

temsilcileri tarafından bir deklarasyon imzalanmış ve 2 yıl

içerisinde organik tarımın gelişmesine engel olan unsurlar, pazara

bağlı strateji oluşturma, organik gıda ve tarımın tüm konularını

ilgilendiren gelişim, ortak tarım politikası ile organik tarımın

gelişimi arasındaki ilişinin analiz edilmesi amacıyla bir eylem planı

hazırlanması gerekliliğini ortaya koymuşlardır.

Roma Anlaşması, tek pazar ilkesine göre Birliğin organik tarım

kurallarına uygun olarak üretilmiş yerel yada üçüncü ülkeden ithal

edilmiş her ürün Avrupa Birliği içerisinde serbest olarak hareket

edebilir. Üçüncü ülkelerden gelen ürünlerin organik üretim

kurallarına göre üretildiğine belirlendikten sonra üye ülke pazarında

satılmasın izin verilir. Bu nedenle üçüncü ülke de üye ülkelerdekine

eşdeğerde organik üretim kurallarını içeren bir yönetmeliğin olması

zorunludur. Bu üçüncü ülke ürününün iç pazarda güvenirliliğinin ve

adil ticaretin sağlanması açısından gereklidir. Komisyon incelemeleri

sonucunda üçüncü ülkenin organik üretim kuralları ile üye ülke

kuralları arasında eşitlik saptadığı takdirde bu üçüncü ülkeyi

onaylanmış listeye almaktadır. Bunun anlamı, bu üçüncü ülkenin

ürünlerinin Avrupa Birliğinde serbestçe dolaşabilmesidir. Bu listeye

giren ülkeler; Arjantin, Avusturalya, Çek Cumhuriyeti, Macaristan,

İsrail ve İsviçre'dir.

ÜLKEMİZDE ORGANİK TARIM

Ülkemizde organik tarım 1980'lerin ortasında Avrupalı ihracatçıların

talebi doğrultusunda başlamıştır. O yıllarda organik üretim Ege

Bölgesi'nde yoğunlaşmış olup, kuru üzüm, kuru kayısı ve kuru incir

ilk organik olarak üretilen ürünlerimizdir. Bugün, kuru meyveler,

taze veya işlenmiş sebze ve meyveler, baklagiller, kabuklu yemişler,

hububatlar, baharat ve şifalı otlar, endüstriyel bitkiler gibi çok

çeşitli ürün kategorilerinde organik üretim yapılabilmektedir.

Ayrıca, donmuş meyve ve sebzeler, meyve suyu konsantreleri gibi

işlenmiş ürünlerimiz de mevcuttur. Organik üretimin büyük miktarı

yurtdışına ihraç edilmektedir.

Hayvansal ürünlerin organik olarak üretimi oldukça azdır. İzmir' de

organik tarım ve hayvancılık bazlı büyük firmalar olmasına rağmen,

2005 yılında ilk satışlarının gerçekleşmesi beklenen tesis,

Gümüşhane'nin Kelkit ilçesi' nde kurulan Aydın Doğan Organik Tarım

Ürünleri tesisidir. Bu tesiste 10 bin inek beslenecek olup, et

ağırlıklı ama süt ürünlerini de kapsayan bir üretim planlanmaktadır.

Üretim için büyük istihdamın yöreden sağlanması ve 2 bin çiftçi

ailesinin eğitimden geçirilmesi düşünülmektedir.Ayrıca, 2001

yılında,Muğla, İzmir, Malatya, Elazığ, Bitlis, Ordu illerinde 111

üretici toplam 557 ton organik bal üretimi yapmıştır.

Günümüzde ürün çeşidi artmış olup, bugün 100 çeşidin üzerinde ürün

üretilmektedir. Organik olarak üretilen fındık, ceviz, şam fıstığı,

kuru incir, kuru kayısı, kuru üzüm, baklagiller, baharatlar ve otlar,

pamuk gibi endüstriyel bitkiler, donmuş meyve ve sebzeler, meyve suyu

konsantreleri, zeytinyağı, gül ve gül ürünleri ihraç

edilmektedir .İhracatın büyük bir kısmı Avrupa Birliği ülkelerine

olmakla beraber, 20 den fazla ülkeye ihracatımız vardır.

Organik tarım, tarlada üretimden tüketiciye ulaşıncaya kadar, kontrol

altında yürütülmektedir. Kontrol hizmeti Bakanlığımız bünyesinde

kurulmuş Organik Tarım Komitesi (OTK) tarafından, kontrol ve/veya

sertifikasyon yetkisi verilmiş yerli veya yabancı kontrol kuruluşları

tarafından yapılmaktadır. OTK tarafından çalışma izni verilen 4

yabancı ve 2 yerli kontrol ve sertifika kuruluşu (KSK) mevcuttur.

(IMO, ECOCERT, SKAL, BCS, ETKO ve EKOTAR) ve bu kuruluşlar OTK

tarafından denetlemektedirler. Ayrıca, Organik Tarım Ulusal

Yönlendirme, Organik Tarım Ulusal Ticaret ve Organik Tarım Proje ve

Araştırmaları Ulusal Komiteleri Yönetmeliğimiz çerçevesinde kurulmuş

olup tavsiye niteliğindeki kararlarını OTK ya iletirler.

Ülkemizde organik ürünlere ilişkin ilk yönetmelik 1994 yılında

çıkarılmıştır. Bu yönetmelik 2092/91 sayılı Avrupa Birliği

yönetmeliğine uyumlu olarak hazırlanmış olup bir yıl sonra

yaptırımlara ilişkin kısmı revize edilmiştir. İlk yönetmelik AB

yönetmeliklerinde yapılan değişiklikler doğrultusunda ve iç

uygulamalardaki gereklilikler çerçevesinde değiştirilmiş ve 11 Temmuz

2002 tarihinde Resmi Gazete de yayınlanmıştır. Bakanlığımız

tarafından çıkarılan yönetmeliğe ilave olarak organik ürünler

ihracatını belirli bir disipline kavuşturmak ve altyapısını

hazırlamak amacıyla 6.1.1996 tarih ve 22515 sayılı Resmi Gazete'de

yayımlanan İhracat Yönetmeliği eki "Kayda Bağlı İhracat Listesi" nin

Maddesi çerçevesinde organik ürünlerin ihracatı kayda

bağlanmıştır. Ege İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği söz konusu

ürünlerin kayıt ve ihracatına yönelik işlemlerde Koordinatör Birlik

olarak tayin edilmiştir.

Bilindiği gibi Avrupa Birliği mevzuatına uyum sağlamak için Ulusal

mevzuatımızda düzenlemeler yapılmaktadır. 24 Temmuz 2003 tarih ve

25178 Mükerrer sayılı Resmi Gazete de yayınlanan öncelikler

listesinde organik tarım 7.1.4. no'lu öncelik sırasındadır. Ulusal

programda belirtildiği gibi ülkemizde organik tarım 1986 yılında

ihracata yönelik olarak başlamıştır. Başlangıçta ithalatçı ülkelerin

mevzuatına göre yapılan üretim ve ihracat, 1991 yılında 2092/91

sayılı AB yönetmeliğine göre yapılmıştır. Bu yönetmeliğin 14 Ocak

1992 tarihinde yayımlanan 94/92 sayılı ekinde, Avrupa Birliği'ne

organik ürün ihraç eden ülkelerin kendi mevzuatlarını oluşturmaları

zorunluluğu getirildiğinden, Bakanlığımızda çeşitli kurum ve

kuruluşların işbirliği ile yönetmelik hazırlama çalışmaları başlamış

ve "Bitkisel ve Hayvansal Ürünlerin Ekolojik Metotlarla Üretilmesine

İlişkin" Yönetmelik, 24 Aralık 1994 tarih ve 22145 sayılı Resmi

Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Söz konusu yönetmelik

daha sonra Topluluk mevzuatında 1991 yılından sonra yapılan

değişiklikleri içerecek şekilde güncelleştirilmiş ve Organik Tarımın

Esasları ve Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik 11 Temmuz 2002 tarihinde

yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Ayrıca organik tarım konusunda

kanun çalışması yapılmıştır. Organik Tarım kanun taslağının

yasalaşmasından sonra, AB mevzuatında yapılan son değişiklikler

doğrultusunda, organik ürünlere ilişkin yönetmelik revize

edilecektir. Kurumsal alt yapı hazırlıkları çerçevesinde, Tarım İl

Müdürlüklerinde "organik tarım birimleri" kurulması planlanmış olup,

bu birimlerde ilgili personel mevzuatın uygulanması konusunda

eğitilmektedir. Kontrol ve sertifika kuruluşları ile bilgi akışını

sağlamak,organik tarım birimleri ile bilgi akışı ve denetim

sonuçlarını takip için bilgisayar ağı ve veri tabanı kurulacaktır.

1997-2006 yıllarını kapsayan "Organik Tarımın Yaygınlaştırılması ve

Kontrolü Projesi" kapsamında Kamu kurum ve kuruluşlarının

temsilcilerine, özel sektöre, işleyici ve sanayicilere, ithalat ve

ihracatçılara, sivil toplum örgütlerine ve çiftçilerimize organik

tarım konusunda eğitimler verilerek organik tarımın

yaygınlaştırılması çalışmaları sürdürülmektedir.

KAYNAK: http://diabk.tarim.gov.tr/Organik Tarım.mht