SARAYPATI (Yazyıldızpapatyası, Çinyıldızpapatyası, Mudanyagüzeli) (Callistephus sp.) HASTALIKLARI
(Park-Bahçe Çiçeği)
Solgunluk : Fusarium oxysporum var. callistephi mantarının meydana getirdiği "solgunluk", saraypatfda çok yaygın ve çok ciddi hastalıktır. Süs bitkisi olarak kullanıldığında genç bitkiler, köklerinin içinde bulunduğu şartlara bağlı olarak hastalık bir hafta içinde gözükebilir veya bitkinin tamamen büyümesine kadar gelişme göstermez.
Eğer bitki'ler gençken hastalanırsa, bunların tüm yaprakları solar, kök'leri az çok çürümüş gözükür. Eğer saraypatı bitki'leri "çiçeklenme"ye kadar ciddi biçimde
hastalanmazsa, solma daha yavaş olur, yaprak'lar önce soluk sarımsı-yeşil renk alır ve aşağıdaki yapraklar daha evvel solma gösterir, ana kökler çoğunlukla büsbütün çürütülür. Eğer bu zamanda gövdenin dibi incelenirse, pembe veya 0i\ renkli sporlardan ibaret ince bir örtü bilhassa toprak seviyesinde veya hemen altında görülebilir. Sporlar hem renk hem de mikroskop altındaki özellikleri bakımından dikkat çekicidir, sporlar az çok orak biçimlidir ve birkaç bölmelidir.
Mücadele : İstila edilmiş toprak buhar ile pastörize edilmeli veya bazı kimyasal maddeler ile muamele edilmelidir. Daha önce bu "solgunluk" mantarının istila etmiş olduğu yastıklardan, aletler ve ayakkabılar vasıtası ile bulaşık toprağın ekim-dikim toprağına getirilmesinden kaçınılmalıdır. "Solgunluk" hastalığı ile öldürülmüş bitki kalıntılarının gübre yığınları içine atılmasından kaçınmak esastır, çünkü böyle atıklar içinde etmen mantar birkaç yıl yaşayabilmektedir. Bu mantar ile istila edilmiş gübre, hassas bulunan saraypatı bitkilerinden uzaktaki ağaç ve çalılar altında kullanılabilir. "Benomil" ile ıslatılmıştoprak iyi bir denetleme sağlar. Solgunluğa dayanıklı saraypatı tohumlarının da büyük tohumcu firmalardan temin edilmesi mümkündür. Tohumun hiçbir kısmı tam olarak bağışıklı olmamasına rağmen, çou tohumların istila edilmiş toprağa dikildikleri zaman bile iyi çiçekler vereceği beklenebilir.
Çürüklük : Phytophthora cryptogaea mantarının husule getirdiği "kök çürüklüğü"nde hastalığın belirtileri "solgunluk" mantarınınkine benzer. Gövdelerin ve köklerin görünüşü suya sokulmuş gibi ve yumuşak çürüklükten dolayı siyahtır. "Çürüklük" daha belirgindir ve "solgunluk" hastalığında görülen pembe spor örtüsünden yoksundur. "Solgunluk"a dirençli saraypatf lar "kök çürüklük" mantarına dayanıklı değildir; bunun için mücadele olarak: mümkünse saraypatı bitkileri, önceki yıl hastalığın görüldüğü bahçe kısımlarına dikilmemelidir; aynı yastıkları kullanmaya devam etmek lüzumlu ise, toprak "dekson" veya "truban" ile muamele edilir ve "solgunluk" hastalığında alman tedbirlere başvurulur.
Pellicularia fılamentosa mantarının sebep olduğu "gövde çürüklüğü"nde bu mantar yaşlı bitkilerin gövdesine saldırır ve fıdeciklerde devrilinceye yol açar. Mücadele olarak; temiz toprak kullanılır, istila edilmiş toprak "sıcaklık" ile pastörize edilir, yahut da "PCNB (terraklor)" ile muamele edilir.
Pas : Coleosporium solidaginis mantarının husule getirdiği "pas" hastalığının belirtileri olarak; yapraklar özellikle genç bitkilerinkiler, parlak sarımsı portakal renkli Spor'lar ile lekeli olur, sporlar alt yüzlerde patlar.Bu etmen mantar genelde yaygındır, sadece çam pas hastalığının hüküm sürdüğü yerlerde bulunmaz.
Mücadele : Büyüme mevsimi içinde erken zamanda birkaç defa "maneb" veya "zineb" püskürtmesi yapılır.
Başka Mantar Hastalık'ları : Phomopsis callistephi mantarı gövdenin alt kısımlarında "doku bozuklaşması"na ve buralarda tamamen "çökme"ye sebep olur. Kök'lere etki yapmaz. ,
"Boz küf" mantarı Botrytis cinerea, serin ve rutubetli şartlarda gelişebilir ve "çiçek yanıklığına sebep olur.
Basidiophora entospora mantarı "yalancı külleme" hastalığına sebep olur.
Ascochyta asteris, Septoria callistephii ve Stemphyllium callistephi mantarları "yaprak lekelenmesi" yaratır.
Virüs : Domates'deki "lekeli solgunluk" ve pancar'daki "tepe kıvrıklığı" virüs" hastalıkları saraypatı'yı etkilemektedir. Mücadele ; hastalıklı bitkiler uzaklaştırılır ve
yok edilir; emici böcekler "diazinon", "malathion" veya "meta-sistoks R" ilaçlarından biri ile denetim altına alınır.
Sararma : Mikoplazma-benzeri bir organizma tarafından meydana getirilen bu hastalık "solgunluk" hastalığı ile yarışır. Hastalığın ilk işareti yapraklarda soluk sarımsı renklenmedir. Çoğunlukla sonradan gelişen sürgünler ile "cadı süpürgesi" oluşur. Bir boyuta kadar gelişebilen çiçeklerin rengi kaçar, sarımsı yeşil olan ışınlar haline döner. Bitkiler "solgunluk" ve "kök çürüklüğü" hastalıklarında^ gibi ölmez, komşu bitkiler için hastalık kaynağı olmaya devam eder. Bu organizma tohumda taşmmaz ve toprakta direnç göstermez. Mevsimden mevsime kasımpatı (Chrysanthemum sp.), şifaotu (Erigeron sp.) ve sinirotu (Plantağo sp.) çeşitli çok yıllık bitkilerde yaşar.
Mücadele : Etmen organizma bitkiden bitkiye Macrosteles fascifrons adlı yaprak çekirgesi ile taşınır. Bu, bahçelerde yaygın yaprak çekirgesidir, saraypatı yanında birçok başka bitkiden de beslenir, ve aynı zamanda hastalığın etmeni olan bu mikoplazma-benzeri organizmayı nakletme kabiliyetindedir. En iyi denetim yolu bitkileri yaprak çekirgelerinden korumak üzere kapalı elek içinde yetiştirmektir. Bitkiler dikilir dikilmez elekler hemen kurulmalıdır. Başlangıçta mevcut bulunan herhangi bir yaprak çekirgesini öldürmek için bitkilere "diazinon", "maJathion" veya "meta-sistoks R" püskürtülür.
.
Prof.Dr.Sabri SÜMER --SÜS BİTKİLERİ HASTALIKLARI ---2008
