Dış mekan süs bitkileri çevre düzenlenmesinde kullanılan süs bitkileridir. Bu bitkiler; kullanıldıkları alanı güzelleştirmekten başka sosyal, kültürel, insan ve çevre sağlığı ve turizm açısından çok büyük önem taşımaktadır.
5.1. Genel Durumu
Dış mekan süs bitkilerinin bir kısmı bazı bölgelerde çok iyi yetişirken, diğer bazı bölgelerde ise gelişemeyebilir. Bu nedenle üretim yapılacak uygun bitkileri seçmek gerekir. Bölgeye uymayan türleri üretmek boşa giden emek demektir.
Yetiştirilecek olan dış mekan bitki türlerinin seçiminde ihtiyaç en önemli unsurlardan biridir. Her bölgede çok sevilen ve kullanılan bitkiler yetiştirme tercihi olmalıdır. Arz talep durumuna göre bitki çeşidi ve miktarı belirlenmek zorundadır. Ülkemizde süs bitkileri üreticileri kendileri için önemli gördükleri bitkilere ve yetiştirme tekniklere ağırlık vererek daha başarılı olmaktadır.
5.2. Dış Mekan Süs Bitkilerinin Gruplandırılması
Çevre düzenlemesinde kullanılan dış mekan süs bitkileri çeşitli özelliklere göre gruplandırılmışlardır.
1. Ağaç ve ağaççıklar
a) İbreli ağaç ve ağaçcıklar
b) Yapraklı ağaç ve ağaçcıklar
2. Çalı formlular
3. Sarılıcı ve tırmanıcılar
4. Çim ve yer örtücü bitkiler
5. Çiçekler ve otsu bitkiler
5.2.1 Ağaç ve Ağaçcıklar
Ağaç ve ağaççıklar ikiye ayrılır:
1. İbreliler (iğne yapraklılar)
2. Yapraklılar
5.2.1. İbreliler
Bu grupta yer alan ağaç ve ağaççıklar genelde herdem yeşil ve iğne yapraklı formdadırlar.
İbreli ağaç ve ağaççıklar çevre düzenlemesinde en önemli bitkilerden biridir. Peyzaj mimarisinin temel ilkelerine uygun olarak yapılan düzenlemelerde estetik açıdan, form ve norm değerleri bakımından en önde gelen bitkilerdir.
Tüketim ve üretimleri göz önüne alınarak belli başlı ağaçları şöyle sıralayabiliriz.
Çizelge 1 : İbreli ağaç ve Ağaççıklar
[/B]
Abies concolor
Göknar
Pinaceae
Abies nordmanniana
Doğu Karadeniz Göknarı
Pinaceae
Araucaria araucana
Falkland Çamı
Araucariaceae
Cedrus atlantica
Atlas Sediri
Pinaceae
Cedrus deodara
Himalaya Sediri
Pinaceae
Cedrus libani
Lübnan Sediri
Pinaceae
Chamaecyparis lawsoniana
Yalancı Servi
Cupressaceae
Cryptomeria japonica
Alev Ağacı
Taxodiaceae
Cupressus arizonica Greene
Arizona Servisi
Cupressaceae
Cupressus sempervirens
Mezarlık Servisi
Cupressaceae
Juniperus communis
Ardıç
Cupressaceae
Juniperus horizontalis
Yayılıcı Ardıç
Cupressaceae
Juniperus sabina
Sabin Ardıcı
Cupressaceae
Picea abies
Ladin
Pinacea
Picea glauca
Mavi Ladin
Pinacea
Picea orientalis
Doğu Ladin
Pinacea
Picea pungens
Ladin
Pinacea
Pinus nigra
Karaçam
Pinacea
Pinus pinea
Sahil Çamı
Pinacea
Pinus sylvestris
Sarı Çam
Pinacea
Pseudotsuga menziesii
Duglas
Pinacea
Sequoria sempervirens
Sekoya
Taxodiaceae
Taxus baccata
Porsuk
Taxaceae
Thuja occidentalis
Batı Mazısı
Cupressaceae
Thuja oriantalis
Doğu Mazısı
Cupressaceae
Tsuqa heterophylla
Pinaceae
Tsuga canadensis
Pinaceae
5.2.2. Yapraklılar:
Yapraklı ağaç ve ağaççıklar bahçe ve park çevre düzenlemesinde, karayolları peyzajında, çeşitli çevre düzenlemelerinde, ibreliler gibi en önemli bitki türlerindendir. Gövde yapıları, yaprak şekilleri, renkleri, formları, değişik mevsimlerde oluşan çiçek, meyve ve yaprak renkleri ile istenilen renk cümbüşünü sağlayan bitkilerdir. İbrelilerle birlikte koruluk ve ormanlık alan oluşturmalarda kullanılmaları daha sağlıklıdır. Yapraklı ağaç ve ağaççıklar peyzaj planlamada ibreliler gibi temel taşlardan biridirler. Üretim ve tüketim açısından önemli bazı yapraklı ağaç ve ağaççıkları şöyle sıralayabiliriz.
Çizelge 2: Yapraklı Ağaç ve Ağaççıklar
[/B]
Acer campestra
Akçaağaç
Aceracee
Acer japonicum
Japon Akçaağacı
Aceracee
Acer negundo
Akçaağaç
Aceracee
Acer palmatum
Akçaağaç
Aceracee
Acer pseudoplatanus
Çınar Yapraklı Akçaağaç
Aceracee
Acer saccharinum L.
Şeker Akçaağacı
Aceracee
Aesculus carnea
At Kestanesi
Hippocastanaceae
Aesculus hippocastanum
At Kestanesi
Hippocastanaceae
Albizia julibrissin
Mimoza
Leguminosae
Ailanthus altissima
Kokarağaç
Simaroubaceae
Alnus cordata
Kızılağaç
Betulaceae
Arbutus onedo
Kozayemiş
Ericaceae
Betula pendula
Huş
Betulaceae
Buxus sempervicens
Şimşir
Buxaceae
Carpinus japonica
Gürgen
Carpinaceae
Carpinus betulus
Gürgen
Carpinaceae
Castanea sativa
Kestane
Fagaceae
Catalpha bignonoides
Bignoniaceae
Celtis australis
Çitlembik
Ulmaceae
Cercis siliquastrum
Erguvan
Leguminosae
Cornus mas
Kızılcık
Cornaceae
Corylus colurna
Fındık
Corylaceae
Cotinus obovatus
Bulut Ağacı
Anacardiaceae
Crataegus monogyna
Alıç
Rosaceae
Eucalyptus gunnii
Okaliptus
Myrtceae
Faqus sylvatico
Kayın
Fagaceae
Fraxinus excelsiör
Dişbudak
Oleaceae
Gingko biloba
Fosil Ağacı
Gingbaceae
İlex aquifolium
Çoban Püskülü
Aquifoliaceae
Juglans regia
Ceviz
Juglaneceae
Koelreuteria paniculata
Güvey Kandili
Sapindaceae
Laburnum alpinum
Sarı Salkım
Leguminoseae
Liriodendron tulipifera
Lale Ağacı
Mgnoliaceae
Maclura pomifera
Maklora
Moraceae
Mognolia Grandiflora
Manolya
Magnoliaceae
Malus floribunda
Süs Elması
Rosaceae
Morus alba
Ak Dut
Moraceae
Morus nigra
Karadut
Moraceae
Platanus orientalis
Çınar
Platanaceae
Populus alba
Ak Kavak
Salicaceae
Populus nigra
Karakavak
Salicaceae
Populus canatensis
Kanada Kavağı
Salicaceae
Populus tremuloides
Titrek Kavak
Salicaceae
Prunus avium
Süs Kirazı
Rosaceae
Prunus cerasifera
Rosaceae
Prunus serrulata
Rosaceae
Pyrus communis
Armut
Rosaceae
Quercus alba
Ak Meşe
Fagaceae
Quercus cerris
Türk Meşesi
Fagaceae
Quecus ilex
Herdem Yeşil Meşe
Fagaceae
Robinia pseudoacacia
Yalancı Akasya
Leguminoseae
Rhus typhina
Sumak
Anacardiaceae
Salix alba
Ak Söğüt
Salicaceae
Salix babylonica
Salkım Söğüt
Salicaceae
Salix matsudana
Kıvrım Söğüt
Salicaceae
Sambucus nigra
Mürver
Caprifoliaceae
Sorbus unedo
Üvez
Rosaceae
Sophora japonica
Zofora
Leguminoseae
Tilin cordata
Ihlamur
Tiliaceae
Tila americana
Tiliaceae
Ulmus glabra
Karaağaç
Ulmaceae
Melia azedarach
Tesbih
Liquidamber orientalis
Güllük
Resim 1. Betula pendula (Huş)
5.2.2. Çalı Formlular
Çalı formlu bitkiler çevre düzenlemesinde tamamlayıcı olarak rol alırlar. Özellikle çevre düzenleme ölçeği küçüldükçe çalıların önemi artar. Küçük park ve bahçelerde, teras katlarında, bina boşluklarında üstün peyzaj etkileri nedeniyle kullanılırlar. Üretim ve tüketim açısından önemli çalıları şöyle sıralayabiliriz.
Çizelge 3. Çalılar
5.2.3. Sarılıcı ve Tırmanıcılar:
Sarılıcı ve tırmanıcılar çevre düzenleme çalışmalarında tamamlayıcı rol üstlenirler. Balkon, kameriye, oturma grupları, ağaç altı düzenlemelerinde kullanılırlar. Ayrıca kamuflaj malzemesi olarak görüntüsü istenmeyen objelerin kapatılmasında kullanılır. Önemli sarılıcı ve tırmanıcı bitkilerden bazıları şunlardır.
Resim 2. Bouganvillea glabra (Gelin duvağı)
Çizelge 4. Sarılıcı ve Tırmanıcılar
5.2.4 Çim ve Yer Örtücü Bitkiler:
Park ve bahçelerde; toprak yüzeyini örten ve düz bir satıh elde etmede kullanılan, yürüyüş parkurları, spor tesisleri ve daha bir çok etkinliklerde yeşil halı örtüsü amaçlı çimler veya diğer yer örtücü bitkiler kullanılır. Çim yer örtücü bitkilerin en önemlisi ve vazgeçilmeyen ilk peyzaj elemanıdır. Çim alansız park, bahçe ve yeşil mekan düşünülemez. İnsanda en çok doğal ortam hissi uyandıran eleman çimdir.
Resim 3. Bakımlı bir çim saha
Çim Ekilmesi
Çim ekilmeden önce yabani otlarla mücadele yapılmalıdır. Alan bellendikten veya sürüldükten sonra yabancı maddeler alandan uzaklaştırılmalıdır. İlk tesviyeden önce toprağın besin durumuna göre ihtiyacı duyulan gübreler verilmelidir. İkinci tesviyeden sonra bölgelere göre en uygun çim tohumu karışımı mibzerle veya elle saçılarak ekilir. Bunun üzerine yanmış elenmiş ahır gübresi 2 cm olacak şekilde kapatılır. Bunun çim tohumunun rüzgarla uçmasını önlemek ve kuşlardan korumaktadır.
Bunundan sonra hafif bir silindirle üzeri batırılarak merdaneleme yapılır. Tohumun toprakla gübre arasında iyi bir teması sağlanır. İnce zerrecikler halinde sulama sistemiyle iyice sulanır. 20-25 gün sonra çim haline gelir.
Çok eğimli alanlarda atılan tohumlar su ve rüzgarlarla aşağı doğru taşınır. Bunu için şev 8-10 cm kalınlıkta samanla kapatılır. Kaplamadan önce samanlar hafif ıslatılıp m2’ye 300-700 g saman kullanılır İnce gözenekli tellerle samanın araziye tespiti sağlanır. Daha bu samanın üzerine m2’ye 60 - 80 g Suni gübre veya 100 -
Arşiv bilgisi
Bu içerik Fidanligi Rehber arşivinden aktarılmıştır.
İlk yayın tarihi: 21.01.2007
İlk yayınlayan: Gardensel Araştırma Ekibi
Arşiv kaynak adresi: https://www.fidanligi.com/rehber/dis-mekan-sus-bitkileri-yetistiriciligi-160
