Altın kelebek (Euproctis chrysorrhoea l.) (Lep.: Lymantriidae)
Tanımı, yaşayışı ve zarar şekli
Erginlerde kanatlar tamamen beyaz ve ipek parlaklığındadır. Bazı kelebeklerin ve özellikle erkeklerin ön kanatlarında birkaç siyah nokta bulunur. Dişilerde kanat açıklığı 29-37 mm erkeklerde 26-32 mm arasında değişmektedir. Taraklı olan antenler erkeklerde daha fazla gelişmiştir. Abdomen dişide gayet iri olup, uç kısmında kızılkahve renginde kıl yığını bulunmaktadır.
Yumurtalar küme halindedir ve üzerleri dişinin abdomen ucundaki kızılkahverengi kıllarla örtülüdür.
Yumurtadan yeni çıkan larvalar 1.7-1.9 mm boyunda sarımsı açık kahverenginde ve üzeri ufak pütürlerle doludur. İkinci larva döneminden itibaren 6 ve 7' inci abdomen halkalarının dorsalinde parlak turuncu renkte iki adet kabartı görülür. Bunlar larvanın en belirgin özelliğini oluşturmaktadır. Gelişmesini tamamlayan larva 28-37 mm boyundadır.

Ergin Yumurta paketi Larva Yapraklardaki zararı

Koza gevşek ve seyrek dokunuşta, kirli kahverengindedir. İçlerinde gruplar halinde bulunan pupalar erkeklerde 12-15 mm, dişilerde 15-20 mm uzunluğundadır.
Kışı ağaçların daha çok genç dalları üzerinde ve salgıladıkları ipeğimsi ağlarla oluşturdukları yuvalar içerisinde, grup halinde 4 ve 5'inci larva dönemlerinde geçirir. İlkbaharda günlük sıcaklığın 10°C'nin üzerinde olduğu ve gözlerin patlamaya başladığı dönemde kışlık yuvalarını terk etmeye başlayan larvalar , önceleri yeni çıkmakta olan yapraklarla beslenir, daha sonra tüm ağaca dağılarak oburca beslenirler.
Gelişmeleri süresince 8 gömlek değiştiren larvalar mayıs ortalarından itibaren ağaçlar üzerinde ördükleri seyrek kozalar içerisinde gruplar halinde pupa olurlar. Bunlardan haziran ayı ortalarında erginler çıkar. Yumurtalarını genellikle yaprakların alt yüzüne, bazen de üst yüzüne veya dallara, küme şeklinde bırakır ve bunları salgıları ile birbirine ve yaprağa yapıştırır. Bir dişi ortalama 380 yumurta bırakır.
Yumurtadan yaklaşık üç hafta sonra çıkan genç larvalar toplu halde yaşar ve yaprakların üst epidermisleriyle beslenirler. Kendilerini dış etkenlerden korumak, aynı zamanda kışlık yuvalarını hazırlamak üzere ağaçların uç sürgünlerinde sürekli ağ örerler. Giderek ağlarını sıklaştırır ve eylül ortalarına doğru 4 ve 5'inci tırtıl dönemlerinde kışlamaya çekilirler.
Yılda bir döl verir.
Altın kelebek larvaları ağaçların yapraklarını yiyerek zararlı olurlar. Yaz sonu sonbahar aylarındaki ilk larva dönemlerinde yaprakların sadece üst epidermislerini yiyerek zararlı olurlar. Asıl zararları ilkbaharda gözlerin uyanmasıyla başlar ve bu devrede tomurcuklara ve ağaçların uç dallarında yeni çıkan yaprakçıklara saldırır, daha sonra tüm ağaca dağılarak yaprakları yemeğe başlarlar. Salgın yıllarında ağacı tamamen yapraksız bırakırlar. Ülkemizin hemen her yerinde yayılmış olan zararlı, bölge ve iklim koşullarına bağlı olarak 5-10 yılda bir salgın yapabilir.
Birçok meyve ve orman ağaçları ile süs bitkilerinde zararlı olur. Başlıca konukçuları elma, armut, erik, kiraz, vişne, kayısı, ayva, muşmula, badem, meşe, ahlat, yabani gül, akdiken ve karaağaçtır. Armut ve meşeyi tercih eder.
Doğal düşmanları
Parazitoidlerinden Telenomus sp., T. phalaenarum Nees, Asolcus turkarkandas Szabo (Hym.:Scelionidae), Monodontomerus aereus Wlk. (Hym.:Torymidae), Eupteromalus sp. ve Oxyglypta rogosa Ruscka. (Hym.😛teromalidae), Pediobius pyrgo Walk. (Hym.:Eulophidae), Alsomyia nidicola Towsend., Palesisa spp, Echinomyia praeceps Meigen., Exorista segregata Rondeni., Masicera cuculiae R.-d. (Dip.:Tachinidae); avcı türlerinde Allathrombium sp. (Acarina:Trombiidae); Dermestes lardarius L. (Col.😃ermestidae); Calosoma sycophanta L. (Col.:Carabidae) yurdumuzda bulunan etkili türlerdir. Altın kelebek yumurtalarının Denizli'de % 32'ye; Ankara'da ise % 61'e varan oranlarda parazitlendiği saptanmıştır. Ayrıca Bacillus thuringiensis Berliner de bu zararlının önemli bir doğal düşmanıdır.
Mücadelesi
Mekaniksel mücadele
Kışın ağaçlar üzerinde bulunan kışlık yuvaların dal makası ile kesilerek toplanması ve bahçeden uzaklaştırılması şeklinde uygulanır. Bu yönteme, salgın yılları dışında öncelikle başvurulmalıdır.
Biyolojik mücadele
Altın kelebek salgın yapma özelliğinin yanı sıra çok sayıda parazitoit ve predatör türlerin hücumuna uğramaktadır. O yüzden populasyonunda ani artış ve azalışlar görülür.
Kimyasal mücadele
Bu zararlının mücadelesinde mecbur kalmadıkça kimyasal mücadeleye baş vurulmamalıdır.
Kış aylarında yapılacak kontroller ile bahçelerde ağaçların % 30 veya daha fazlası bulaşık ve bulaşık ağaçların da % 10'unda ağaç başına ortalama 15-20 veya daha fazla kışlık yuva bulunursa, bu zararlı ile ilkbaharda ilaçlı mücadele yapılabilir. İlkbaharda, iklim koşullarına bağlı olarak nisan ortalarına doğru, larva kışlık yuvalarını tamamen terk ettikleri dönemde ilaçlama yapılmalı, zararın ilerlemesine fırsat verilmemelidir. Normal olarak bir uygulama yeterlidir. Bacillus 'lu preparatlar kullanılmalıdır.