Bahçe Bitkilerinin Tanımı ve Sınıflandırılması

1.1. Tanımı

Tarımın, meyve ağaçları, asma, sebze ve süs bitkileri yetiştiriciliği ile uğraşan dalına "Bahçe Bitkileri Tarımı" adı verilmektedir.

Bahçe bitkileri yetiştiriciliği tarımın teknik bir bilim dalıdır. Bu bilim dalının işlediği konular açısından saf bilimlerden matematik, fizik ve kimya, uygulamalı bilim dallarından da fizyoloji, ekoloji ve biyoloji açısından botanik, hastalık ve zaralılar yönünden zooloji, entomoloji ve fitopatoloji, ıslah yönünden genetik, sitogenetik ve biyoteknoloji, muhafaza yönünden soğuk tekniği ve termodinamik, örtüaltı yetiştiriciliği yönünden de inşaat ve makina mühendislikleri ile yakın ilişkisi bulunmaktadır.

1.2. Türkiye'de yetiştirilen bahçe bitkilerinin orijini

Bitkilerin sınıflandırılmasında kullanılan en yaygın sistem, sistematik bilimcisi Linne tarafından geliştirilmiş olan botanik sınıflandırmadır. Botanik sınıflandırmada, türler daha çok çiçek yapıları (çiçek tipi, çiçek organlarının yapısı, rengi, şekli) dikkate alınarak sınıflandırılmaktadır. Böylece bitkiler alemi sımfa ve alt sınıflara, sınıflar takımlara, takımlar familyalara, familyalar cinslere, cinsler de türlere ve alt türlere ayrılmaktadır. Botanik sınıflandırmada tür isimleri Latince olarak verilmektedir. Bu sınıflandırma şekli uluslararası bir sınıflandırma şeklidir. Bu nedenle botanik olarak sınıflandırılmış bir tür dünyanın neresine gidilirse gidilsin, aynı isimle bilinir.

Bu sınıflandırma sistemi içinde Bahçe Bitkilerine giren türleri değerlendirmeden önce, bahçe bitkilerini ömürlerine göre tek yıllık (bazı sebzeler) ve çok yıllık (bazı sebzeler, meyveler ve asma) olarak gruplandırmanm yararlı olacağı düşünülmüştür. Buna göre ülkemizde bilinen meyve türlerinin, üzüm ve üzümsü meyveler ile sebzelerin botanik sınıflandırmaları ayrı ayrı verilmiştir.

Botanik sınıflandırmanın dışında meyve ve sebze türlerinin iklim isteklerine, meyve özelliklerine, kullanılan veya tüketilen kısımlarına veya tüketim şekillerine göre sınıflandırılmaları da mümkündür.

Bu bölümde botanik sınıflandırmaya ek olarak meyveler'de meyve özelliklerine; sebzeler'de ise tüketilen kısımlarına ve iklim isteklerine bağlı olarak iki grup sınıflandırma şekli daha verilmiştir.

1.2.1. Meyve türlerinin sınıflandırılması

1.2.1.1. Meyve türlerinin botanik sınıflandırılması

Meyve türlerinin botanik sınıflandırılması aşağıda toplu halde verilmiştir.

Takım : Contortae

Familya : Oleaceae

Tür : Oka europea (Zeytin)

: Oka okaster (Yabani zeytin)
Takım : Dipsacales

Familya : Capripoliaceae

Tür : Sambucus nigra (Mürver yemişi)

Takım : Ericales

Familya : Ericaceae

Tür : Arbutus andrachne (Koca yemiş)

: Vaccinium corymbosum (Kültür Yaban Mersini)
Takım : Fagales

Familya : Betulaceae

Tür : Corylus avellana (Fındık)

: Corylus rnaxima (Fındık (badem))
: Corylus colurna (Fındık (ağaç))
Takım : Geraniames

Familya : Rutaceae

Tür : Citrus medica (Ağaç kavunu)

: Citrus paradisi (Altıntop)
: Citrus bergamia (Bergamut)
: Citrus aurantifolia (Lime) •

Takım

Familya

Tür

Takım

Familya

Tür

Takım

Familya

Tür

Familya

Tür

Takım

Familya

Tür

Takım

Familya

Tür

Takım

Familya

Tür

Familya

Tür

Takım

Familya

Tür

: Juglandales

: Juglandaceae

: Juglans regia (Ceviz) : Leguminosae

: Leguminoseae

: Ceratonia siliqua (Keçiboynuzu) : Myrtales

: Eleagnaceae

: Eleagnus angustifolia (İğde) : Punicaceae

: Punica granattım (Nar) : Ranunculales

: Berberidaceae

: Berberis vulgaris (Kadın tuzluğu) : Ombellales

: Cornaceae

: Cornus mas (Kızılcık) : Rhamnales

: Rhamnaceae

: Ziziphus vulgaris (Ünnap) : Vıtaceae

: Vıtis labrusca

: Vıtis berlandieri

: Vıtis rupestris

: Vıtis riparia

: Vıtis vinifera ssp. silvestris (Yabani asma)

ssp. sativa (Kültür asması) : Vıtis rotundifolia : Rosales

: Rosaceae

: Amygdalus communis (Badem)

: Amygdalus nana (Badem (bodur))

: Crataegus azarolus (Alıç)

: Crataegus orientalis (Yemşen)

: Cydonia vulgaris (Ayva)

: Diospyros kaki (Trabzon hurması)

: Eriobotria japonica (Yeni dünya)

: Fragaria vesca (Çilek)

: Malus communis (Elma)

: Mespilus germanica (Muşmula)

: Pirus communis (Armut)

: Pirus elaegrifolia (Ahlat)

: Prunus armeniaca (Kayısı)

: Prunus avium (Kiraz)

: Prunus cerasifem (Kiraz eriği)

: Prunus cerasus (Vişne)

: Prunus domestica (Erik)

: Prunus fruticosa (Vişne (bodur))

: Prunus lauroceasus (Kara yemiş)

: Prunus mahaleb (İdris)

: Prunus spinosa (Çakal eriği)

: Ribes nigrum (Siyah frenk üzümü)

: Ribes nıbrum (Kırmızı frenk üzümü)

: Ribes uva-crispa (Bektaşi üzümü)

: Rosa canina (Kuşburnu)

: Rubus fruticosus (Böğürtlen)

: Rubus idaeus (Kırmızı ahududu)

: Rubus neglectus (Mor ahududu)

: Rubus occidentalis (Siyah ahududu)

: Sorbus aucuparia (Kuş üvezi)

: Sorbus domestica (Üvez)

Takım : Rubiales

Familya : Caprifoliaceae

Tür : Vıburnum opulus (Geleboru)

Takım : Sapindales

Familya : Anarcardiaceae

Tür : Pistacia khinjuk (Buttum)

: Pistacia vera (Antep fıstığı) : Pistacia terebinthus (Melengiç) : Pistacia mastica (Adi sakız) : Magifera indica (Mango)

Takım : Scitaminales

Familya : Musaceae

Tür : Musa cavendishii (Muz)

Kaynak:Genel Bahçe Bitkileri
Atila GÜNAY