Kiraz - Çöğür ve Aşı Parsellerinde Bakım
2-1.2.2. ÇÖĞÜR VE AŞI PARSELLERİNDE BAKIM
         Tohumların çıkışından önce otlanma görülür. Ot temizliği geciktirilmeden,otlar iyice köklenmeden yapılır. Ot temizliğinde tohumlar tam sürme aşamasında olduğundan, toprak tavlı iken yapılmasına,tohumların kımıldatılmamasına özen gösterilmelidir. Ot mücadelesi tohumlar toprak yüzeyine çıkmadan önce ot ilaçları kullanılarak da yapılabilir. Ot mücadelesi hafif bir çapalama ile birleştirilirse kış boyunca sertleşen toprak yüzeyi de gevşetilmiş olacağı için daha faydalı olur.
         Tohumların çıkış gücü zayıf olduğu için toprak yüzeyi kuru bırakılmamalıdır. Mevsim yağışları yetersizse kısa süreli yağmurlama sulamalarla çıkışa yardım edilmelidir. Çıkıştan sonra bitkiler 10 cm. büyüklüğe geldiklerinde hafif bir seyreltmeye tabi tutulurlar. Bu esnada toprak yüzeyi havadar tutulmalı,ot mücadelesi ve çapalama ihmal edilmemelidir. Asıl seyreltme işi nispî nem düşmeye başladığında tamamlanır. Çöğür parsellerinde 1m. Sıra üzerinde 20-25 bitki,aşı parsellerinde ise 7-8 bitki bırakılması yeterlidir. Seyreltmede eşit mesafeler bırakmaya dikkat etmekle beraber,zayıf gelişen bitkilerin sökülerek iyi gelişenlerin yerinde bırakılması daha doğrudur. İkiz veya çok yakın çıkışlarda iyi gelişmiş olsalar bile seyreltme yapılmalıdır.
         Yaz boyunca sulama,çapalama,hastalık ve zararlı kontrolleri ve gerekiyorsa ilaçlama yapılır. Sulamalarda az su verilmeli, göllendirmekten kaçınılmalıdır. İyi bir gelişme için ilk seyreltme ve çapadan önce dekara 25-30 kg. Amonyum sülfat gübresi bitkilerin yapraklarına değdirmeden atılır. Gelişme durumu takip edilerek haziran ayı içerisinde bir miktar azotlu gübre daha verilebilir.
         Aşı parsellerindeki çöğürlerde aşıdan 10-15 gün önce toprak seviyesinden itibaren 20- 25 cm. yükseğe kadar olan dal ve yapraklar temizlenir. Bu işlem yapılırken gövde kabuğu fazla yaralanmamalıdır. Aşıdan 4-5 gün önce de hafif bir sulama yapılmalıdır.
         
         2-1.3. AŞI ZAMANI VE AŞILAMA
         
         Kiraz ve idris çöğürleri sürgün ve durgun göz aşılarıyla aşılanabilirler. Kışları çok sert geçmeyen yerlerde az sayılardaki çöğürler sürgün göz aşısıyla aşılanabilir. Ancak en uygun aşı durgun göz aşısıdır. Durgun göz aşısı teorik olarak temmuzun ikinci yarısından itibaren yapılabilirse de hem şaşırtılan çöğürlerde hem de o yılın çöğürlerinde ağustos sonlarına doğru yapılması pratik açıdan daha uygundur. Düzenli bakılan ve verimli parsellerde aşılama için en uygun dönem olan özsu hareketinin yavaşlaması zaten ağustos ayı sonlarını bulur. Çöğürlerin kabuğu da bu tarihlerde yeteri kadar kalınlaşmış ve pişkinleşmiştir. Eğer tutmayan aşılar için “ tamir aşısı “ düşünülüyorsa aşı zamanı eylüle sarkmamalıdır. Göller bölgesinde eylülün birinci yarısı içerisinde bile durgun göz aşısı yapılabilir. Daha sonraki tarihlerde ise ekonomik anlamda aşılama tamamen risklidir. 
         Parsellerde fazla azotlu gübre ve sulama yapıldığında aşılarda “ atma “ görülebilir. Bu yüzden gübreleme ve sulamada aşırılıktan kaçınarak,kontrollü ve yeteri kadar gübreleme ve sulama yapılmalıdır.
         
         I. AŞI KALEMLERİ:
         
         Aşı kalemlerinin kişilerin kendi bahçesindeki verimli ve adı belli ağaçlardan alınması en uygun yol olmakla beraber, bu her zaman mümkün olmamaktadır. Bakımlı, düzenli verim veren ve meyve kalitesi mükemmel , hastalık ve zararlılardan korunmuş ağaçlardan kalem alınmalıdır. Kalemler ağaç tacının dış kısımlarından alınır. İç ve alt kısımlardaki sürgünler iyi güneşlenemediği için gözler iyi gelişmemiş ve pişkinleşmemiştir. Çok aşırı gelişip kalınlaşmış sürgünler de uygun değildir. Çeşide has kabuk rengini taşıyan,iyi gelişmiş, orta kalınlık ve uzunluktaki bir yıllık sürgünler iyidir.
         Ağaçtan alınan kalemlerin 1/ 3’ lük uç kısmı ile 1/ 3 lük dip kısmının kullanılmaması daha iyidir. Kalemin ortasındaki sağlıklı ve gelişmiş gözler aşıda kullanılmalıdır. Kesilen kalemlerin yaprakları birkaç milimetre sap göz üzerinde kalacak şekilde makas veya bıçakla kesilir. Kalem nakledilecekse dip ve uç kesimi yapılmadan nakledilir. Hazırlanan kalemlerin aşıda hemen kullanılması daha iyi olmakla beraber, bazen kalemlerin bir müddet muhafazası gerekebilir. Bu durumda izoleli kaplar içine ıslak perlit doldurularak kalemler bunun içinde taşınıp korunabilirler. Telis çuval veya uzun süre ıslak kalabilen kaba kalın bez parçalarına sararak sık sık ıslatmak ,çok katlı gazete kağıdına sarıp ıslatmak gibi tedbirlerle kalemleri 1 –2 gün korumak ve nakletmek mümkündür.
         
         II. AŞILAMA VE BAĞLAMA:
         
         Aşı temizliği yapılan ve birkaç gün önce hafifçe sulanan bitkilerde uygun yükseklikte ve düzgün bir yerinden “ T “ açılır. T ‘ nin yerden yüksekliği değişebilirse de 15 cm. civarında olması yeterli bir ölçüdür. Kalemden usulünce çıkarılan göz dikkatlice incelenir. Sürgün taslağını oluşturacak olan “ düğme “ göz kabuğunda olmalıdır. Bu görüldükten sonra göz yerine yerleştirilir.
         Eskiden bitkisel rafya kullanılmakla beraber,esnek olmaması ve bağ çözümünde geç kalındığında boğma etkisi göstermesi sebebiyle yerini plastik şeritlere bırakmıştır. Bağ tatlı bir sertlikte yapılmalıdır. Aşılanıp bağlandıktan sonra hafif bir sulama çok faydalıdır. Aşılamadan itibaren 21 gün geçtikten sonra bağlar çözülebilir. Bağ çözümünde istenirse tutmayan bitkilere “ kontrol “ veya “tamamlama “ aşısı yapılabilir. Çok çeşitle çalışılmışsa, kontrolde sadece vişne aşılanarak kolaylık sağlanabilir.
         
         2-2. DİĞER KİRAZ ANAÇLARI
         
         Ülkemizde henüz yaygın olarak kullanılmamakla beraber,ileride yaygınlaşacağı beklenen diğer kiraz anaçlarından da bahsetmek gerekir. Bunlardan bazıları ülkemize çok önceki yıllarda girmiş ancak bazı sebeplerden dolayı yaygınlaşamamış; bazıları ise ön denemeleri yapılmak üzere yeni girmiştir.
         1- COLT: Pek çok kaynakta bahsedilmekle birlikte ülkemizde yaygınlaşmamıştır. Avrupa ve Amerikada belirli miktarlarda kullanılmıştır. Kuşkirazı anaçlı ağaçlara göre % 30 - % 40 daha küçük taç yapar. Bütün çeşitlerle iyi aşı uyuşması gösterir. Gençlik kısırlığı dönemi kısa, meyveleri daha iridir. Ülkemizde yaygınlaşamama sebebi colt’un kök kanserine duyarlılığıdır.
         2- SL- 64 (sainte Lucie 64 ) : Seleksiyonla elde edilmiş bir idris klonudur. Sert dokulu kirazlara da vişnelere de iyi anaçtır. Kalkerli, kurak topraklara da iyi drene edilmiş ağır topraklara da uyum gösterebilir. Mazzard ve kuşkirazından daha küçük taç yapar. Genel özellikleri bakımından idrise benzemekle beraber, tekdüze ağaçlar meydana getirmesi ,vejetatif olarak çoğaltma imkanı olması iyi özellikleridir. Bu anaç ülkemize eski yıllarda girmekle birlikte halen bu anaçla kurulu bahçelerimiz yoktur. Adi idris yerine bu anacın kullanılmaması büyük bir kayıptır. Önümüzdeki yıllarda özellikle vişne anacı olarak yaygınlaştırılması ile zaten idris anaçlı bahçe tesisini daha çok seven bölgelerde kiraz anacı olarak kullanılması çok faydalı olacaktır.
         Biz henüz SL –64’ ü kullanamamışken SL –605 numarasıyla yeni bir klon seçilmiş ve kullanılmaya başlanmıştır. Önümüzdeki yıllarda bu klonun da ülkemize girerek yaygınlaşması beklenmelidir.
         3- MAZZARD F . 12 / 1: Yabani kirazlardan seleksiyonla elde edilmiştir. Kuvvetli gelişir ve bütün çeşitlerle aşı uyuşması iyidir. Bakteriyel kansere dayanıklı olduğu bildirilmektedir. Mistleme ve yeşil çelikle çoğaltılabilmektedir. Bu anaç da ülkemizde yaygınlaşamamıştır. Tekdüze ağaçlar meydana getirmesi ve seçilmiş bir anaç olması vejetatif olarak çoğaltılabilmesi gibi üstünlükleri olan bu anacın yaygınlaşmaması da bir kayıptır.
         Anaçlar konusunda diğer dünya ülkelerinde çok geniş kapsamlı çalışmalar yürütülmekte ve yeni yeni anaçlar geliştirilmektedir. Bu çalışmalar dört ana grup altında özetlenebilir 
         1 - Mazzard anaçları - ( Prunus Avium )
         A - Tohum seleksiyonları
         - Amerikada sellekte edilenler. Mazzard no= 570 , OCR 1
         - Fransada sellekte edilenler. Pontavium ( Fercahun ), Pontaris (Fercadeu )
         - Almanyada sellekte edilenler. Gi 81,82,84,90,94 
         B – Vejetatif üretilebilen mazzardlar
         - F 12/1 ve Charger
         - Cristimar IAI
         2 - Mahalep anaçları ( Prunus Mahaleb )
         A - Tohum seleksiyonları
         - Amerikada sellekte edilenler .Mahaleb 900
         - Fransada sellekte edilenler .SL 405
         - Almanyada sellekte edilenler. Alpruma, Heiman 10
         B - Vejetatif üretilebilen mahlepler
         - SL – 64
         - Dunabogdany 
         3 - Tohum anaçları
         - VG – 1 ( VT 1 )
         - B - Vejetatif üretilebilen vişne anaçları
         - Tabel / edabriz
         - Weiroot ( 10,13,14,53,72,158 )
         - Vladimir
         - Stockton morello
         - CAB seleksiyonları (CAB –6 p, CAB 11 E )
         - Anaç olarak kullanılan kültür çeşitleri ( Montmorency , Oblacinska )
         4 – Prunus hybrid anaçları
         - Colt
         - M xM serisi ( 14, 97 , 60 , 2 , 39 . )
         - Gisela serisi ( 1 , 5 , 10 . )
         - Gembloux serisi ( G M 9 =İnmil; G M 61 / 1 =Damil ; G M 79 =Camil ; G M 8 9
         Bu isimleri bildirilen anaçlarla ilgili olarak adaptasyon , uyuşma , verim ve ürün kalitesi yönünden yoğun çalışma ve araştırmalar sürdürülmektedir. Ayrıca bunların dışında yeni anaçlar bulunması yönünde de araştırmalar devam etmektedir. Bazı özellikleriyle diğerlerine göre daha iyi özellikler taşıyan TABEL / EDABRİZ, WEİROOT 158 , M X M 14, GİSELA 5 anaçları ülkemize getirilerek 0900 çeşidimizle uyuşmaları, adaptasyon kabiliyetleri, erken ürünlenmeye etkileri , verim kabiliyetleri , ürün kalitesine etkileri ve çoğaltma metotları yönünden araştırma ve denemeye alınmışlardır .Daha önceki yıllarda ülkemize giren colt anacı kansere hassasiyeti sebebiyle yaygınlaştırılmamıştır. Mazzard, SL 64,Stockton morello, montmorency ise ülkemizde mevcut olmakla beraber anaç olarak 0900 ile uyumları denenmemiş ve yaygın üretimleri yapılamamıştır.
         Ülkemize yeni veya daha önce giren bazı anaçların kısaca tanıtılması faydalı olacaktır. 
         
         4- TABEL / EDABRİZ :
         İrandan toplanan fertlerden çoğaltılmıştır.İNRA tarafından fransada sellekte edilerek tanıtılmıştır. Bölge denemeleri henüz sınırlıdır. Mikropropagation’la da üretilebildiği halde en iyi yarıodun çelikleriyle üretilir.Fransadaki denemelerde diğer vişne anaçlarından farklı olarak bütün kirazlarla ve montmorency vişne çeşidiyle iyi uyuştuğu bildirilmektedir. Tabel/ edabriz ağaçları bodurdur. F 12/ 1 ‘in % 15 –20si kadar bir beden oluştururlar. Bununla birlikte toprak tipi ve çevre şartları ağaç bedeni büyüklüğüne oldukça fazla etki ederler. Bazı yer ve şartlarda F 12/ 1’in % 60’ ından büyük ağaçlar meydana getirmişlerdir. Ancak colt ve M xM ( maxma 14 ) ağaçlarından her halükarda daha küçük taç oluşturmuşlardır. Üzerlerine aşılanan kirazlara etkileri ise şöyle özetlenilebilir
         - Edabriz üzerine aşılanan kirazlar erken meyveye yatarlar.
         - Bol ürün verirler.
         - Toprağa iyi tutunurlar
         - Az sayıda dip sürgünü ( Piç ) verirler.
         Bu özelliklerin hepsi de bir anaçtan beklenen iyi özelliklerdir.
         Edabriz , organik madde bakımından zengin, killi- kumlu topraklardan hoşlanır. Kurak ve ph’ın yüksek olduğu topraklarda daha az gelişme gösterir. Phytophthora’ya hassastır. Nematod ve crown gal’e hassasiyeti veya dayanıklılığı konusunda henüz yeterli bilgi yoktur.