Sözleşmeli tarım veya sözleşmeli çiftçilik, tarımsal üretim yapançiftçilerle bunların ürünlerini satın alacak özel veya tüzel kişilerarasında “sözleşme”ye dayalı bir üretim şeklini ifade etmektedir.
Sözleşmeüretici ve üretilecek ürünü alacak alıcı arasında yapılır. Üreticibelirli bir genişlikteki arazisini bu ürüne tahsis edeceğini veyabelirli miktarda ürünü alıcıya teslim edeceğini taahhüt eder. Bunakarşılık alıcı belirli giderleri ( tohum, fide, fidan, gübre, ilaç vb.)ve gerekli teknik bilgiyi üreticiye vermeyi ve üretilen ürünü belirlifiyatlardan almayı
taahhüt eder.
Tarımve Köyişleri Bakanlığı, sözleşmeli tarımsal üretimin düzenlenmesiamacıyla bir tebliğ yayınlamıştır. 1 Ağustos 1998 tarihli ResmiGazete’de yayınlanan “Sözleşmeli tarımsal
ÜrünYetiştiriciliği İle İlgili Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğe göreaşağıda belirtilen hususların sözleşmede yer alması zorunludur.
A1. Tarafların adı ve unvanı, faaliyet gösterdikleri ve ikamet ettikleri yerin açık adresi
A2.Sözleşmeye konu ürünün cinsi, çeşidi, muhtemel teslim miktarı, teslimyeri, şekli ve zamanı, ürünün üretimi için kullanılacak yöntem veyayöntemlerle ilgili olarak hazırlanan ve ürünün yetiştirilmesi ileilgili faaliyetlerin plan ve bilgileri, muhtemel hasat ve kesim tarihitartım yeri ve nakliye ile ilgili temel hususlar, bu faaliyet ileişlemlerin sorumluluklarının ait olduğu özel ve tüzel kişilerinbelirlenmesi.
A3.Üretimin yapılacağı yer, ürüne ait var ise “Türk StandartlarıEnstitüsü” standardı veya alıcı tarafından belirlenecek kalitenormları, ürünüm muhtemel satış fiyatı ile ürün bedelinin ödeme zamanıve şekli, taksitli ödemelerde ödeme planına göre uygulanacak faizoranları.
A4.Üretim faaliyetlerinin başlangıcından ürünün teslim ine kadar olandönemlerde, her ürün ve üretim faaliyetlerinin kendi özellikleri gereğiolarak, üretimin her evresinde gerekli olacak ana madde, yardımcımadde, malzeme ve teçhizat gibi girdilerin, nakdi avansın veya işletmekredilerinin; birim fiyatı, tutarı, temin şekli, teslimi, ödeme şeklive zamanı.
A5. Ürünün , sözleşme yürürlükte kaldığı süre içerisinde üçüncü kişilere satılamayacağı.
A6.Teslim edilecek ürünün sözleşmede yer alan normları dışında; ticarideğerini etkileyecek herhangi bir şekilde hatalı, hileli, bozuk, çürük.hasta, başka ürünlerle karışık, deforme olmayacağı.
A7.Sözleşme ile belirlenen miktarın yalnızca alıcıya satılabileceği vealıcının sözleşmeye uygun olarak belirtilen ürünü satın almak zorundaolduğu.
A8.Üretim yerlerinin, üretimin her safhasında, alıcı veya alıcı tarafındantayin edilen kimselerce kontrol yetkisinin bulunduğu.
A9. Üretici veya üreticinin resmen vekil tayin ettiği kişi veya kişilerin üretim süresince üretime nezaret etme zorunda olduğu
Üretimin yapılacağı yeri belgelemek için üretimin yapılacağı yere aittapu senedi veya kira sözleşmesi ile kadastro planı veya çaplı tasarrufbelgesinin yoksa alıcının kabul edeceği bir belgenin bir örneğininsözleşmeye ekli olması.
A11. Ürünün, sözleşmede gösterilen üretim yeri dışındaki bir yerde üretilmiş ürünlerle karıştırılamayacağı.
A12.Alıcı tarafından sözleşme karşılığı yapılan üretim faaliyetleri ileilgili her türlü girdi ve nakdi avansın bu sözleşmeli üretiminyapılacağı Yerin dışında kullanılamayacağı.
A13.Don, kuraklık, deprem, sel, kasırda gibi doğal afetlerin ilgili resmimakamlardan alınacak raporlar ile belgelendirilmesi halinde iseüreticiden tazminat talep edemeyeceği, grev, lokavt. işletmede meydanagelen önemli teknik arıza veya iflasın ilgili resmi kuruluş raporu ilebelgelendirilmesi halinde ise üreticinin, alıcıdan tazminat talepedemeyeceği
A14. Üretimden teslime kadar olan tüm safhalar için kabul edilebilir toplam fire miktarının belirtileceği.
A15. Üretimin ekolojik tarım esaslarına veya entegre mücadele programlarına uygun olarak yapılıp yapılamayacağı.
A16. Sözleşmenin noterde yapılması durumunda noter masraflarının alıcı tarafından ödeneceği.
A17.Bitkisel üretimin, Tarım müdürlüklerince önerilen münavebe planınauygun olarak, hayvansal ve su ürünleri üretiminin Bakanlıkça belirlenenesaslara göre yapılacağı.
A18. Ürün kalitesinin belirlenmesi için numunenin, hangi esaslara göre alınacağı.
A19.Sözleşmede yer alan taahhütlerden herhangi birisine uyulmaması halindetaraflarca hangi mahkemelerin ve icra müdürlüklerinin yetkili olarakkabul edildiği,
Taraflar,yukarıda belirtilen genel hükümlere aykırı olmayacak şekilde sözleşmeyeözel hükümler koyabilirler Bu genel hükümlere aykırı hükümlergeçersizdir.
Üretici ve alıcının anlaşması halinde sözleşmeye esas ürünler Tarım Sigortası kapsamında sigorta ettirilir.
Ürünün,ödemeye esas fiyatı. üretici ve alıcı arasında serbest piyasaprensipleri çerçevesinde yapılacak anlaşmaya göre belirlenir.
Ürününalıcıya teslimi sırasında , sözleşmeyle belirlenen ödemeye esas satışfiyatına göre hesaplanan ürün bedelinden alıcı tarafından üreticiyeborç senedi ile verilen ayni ve nakdi avanslar düşülür. Aradaki fark,sözleşmede belirtilen ödeme planına ve şekline uygun olarak alıcıtarafından üreticiye ödenir.
Taraflar,bulunması zorunlu olan hükümler ve koymak istedikleri özel hükümleriiçeren bir sözleşmeyi yazılı olarak iki suret düzenlerler. Bunun birsureti üreticide bir sureti de alıcıda kalır. Devlet desteği olanProjeli Üretim faaliyetlerinin söz konusu olduğu durumlarda sözleşme üçsuret olarak düzenlenerek bir sureti alıcı tarafından ilgili kuruluşunMüdürlüğüne verilir.
Sözleşmedeyer alan taahhütlerden herhangi birisine, bir tarafın uymaması halinde,iddia sahibi taraf, Tarımsal Üretim Sözleşmesinin bir örneği ile İlveya İlçe Tarım Müdürlüğü’ne başvurarak, durumun tespit edilmesinitalep eder. Tarım Müdürlüğünce görevlendirilen iki kişiden az olmayanbir heyet, durumu yerinde inceleyerek bir rapor düzenler. Bu raporunbir örneği ilgiliye verilir, Aslı Tarım Müdürlüğü’nce saklanır. Durumunbu şekilde tespitinden sonra taraflar mevcut soruna müştereken bir birçözüm bulamazlar ise durumu yargıya intikal ettirirler. Yapılacak işlemsözleşmede belirtilen yargı organlarının kararına göre belirlenir.
Anlaşmazlıkhalinde, sözleşmenin yapıldığı yerdeki mahkemeler, icra daireleriyetkili ve görevlidir. Üretim hangi ilçe sınırları içerisindeyapılıyorsa o ilçenin İlçe Tarım Müdürlüğü görevli ve yetkilidir.
Üretilenürünün miktarı sözleşmede belirtilen Muhtemel Teslim Miktarından %25ine kadar az olması halinde alıcı için tazminat hakkı doğmaz.
Sözleşmedeki teslim miktarından fazla üretilen ürünün alıcı tarafından alınmaması halinde de üretici tazminat talep edemez.