Bahçe Odaları (Garden rooms)
Zamanımızda birçok insan ikamet ettiği mekanın bir köşesini camla kaplaya rak o kısmın daha çok ışık alabilecek şekle sokmakta ve iç mekanın sıcaklığından da faydalanılarak buradaki iç mekanda bir bahçe atmosferi yaratmayı arzulamak tadır. Bunun sonucu zamanımızda "Bahçe odaları (Garden rooms)" adı verilen bu mekanlar oluşturulmuştur. Burada insanlar bu mekanlarda yaşamlarının bir kıs mını tıpkı yaz kış yeşil ve çiçekli olan bir bahçede geçirmiş olmanın mutluluğu nu yaşarlar (Resim: 220 B-l). Orada palmiyeler altında ve diğer süs bitkilerinin arasında sabah kahvaltılarını yaparlar, akşam çaylarını içerler hatta yemeklerini yerler. Buralar aynı zamanda onlar için dinlenme odaları ve özellikle kışın güneş li günlerde "Solarium veya solar rooms" olarak kıymetlendirilirler (Resim: 220 B-2). Bugün bahçe odaları Kraliçe Viktorya devrinin limonluklarının yerlerini al mıştır.
Bahçe odaları evlerin balkon çıkıntılarına, genişletme imkanı olan yerlerde kolayca tesis edilebilir (Resim: 220 B-3). Hatta gelişmiş ülkelerde bu konuda pre fabrik standart camekân pencereler bu maksat için kullanılıp kolay ve ucuz ola rak monte edilebilmektedir.
iyi güneş alan, klimatik kontrolü iyi sağlanan ve güzel planlanıp düzenlenen bahçe odaları evlerin en kıymetli yerlerini oluştururlar. îç mekanlarda çeşitli boş luklar, kışı geçirmek üzere limon ağaçlan ve bazı ekzotik türlerin bulundurulabi leceği yerler olarak kabaca bahçe odalarına benzer mekanlara dönüştürülebilir. Geniş olan bir köşe oda da camlan genişletilerek güzel bir bahçe oda haline geti rilebilir.
Bu konuda bazı büyük kentlerimizde de bu gibi tesis ve girişimlerin süratle artmakta olduğu gözlenmektedir. Ancak bunu bitkilendirme tekniğine uygun ola rak tesis etmek ve devamlılığını sağlamak gerekir.

Resim: 220 B-l. Bir bahçe oda.
Tanner, O 1986. Bkz. S. 525 Dipnot *.
Bahçe odaları genellikle evin en fazla güneş alaı. güney, güneydoğu tarafla rında, olmazsa doğu tarafına yerleştirilmelidir. Kuzey taraflar bu konuda şanslı sayılmaz. Ev ve diğer binalar içindeki kapalı yüzme havuzlan da çevreleri bitki- lendirilerek bir bahçe odaya dönüştürülebilir.
Bir bahçe odada gölge kısımlarda güzel yapraklara sahip (Folliage) bitkiler, çeşitli eğreltiler, Philodendronlar, sarmaşıklar ve birçok ekzotik bitkiler yer alır. Daha güneşli yerlere çiçekli bitkiler yerleştirilir. Bu arada çeşitli orkideler ve özellikle bunlar arasında güzel çiçeklere sahip Cymbidium, Cattleya ve Dendro- biuın, daha serince ve ılıman koşullarda da yerleştirilebilirler. Ayrıca güzel koku su için yetiştirilen bitkiler de sözkonıısudur. Bu konuda Nane ve Fesliyenler gibi bazı otsu bitkiler ve müsait mekanlarda bazı sebzeleri dahi yetiştirmek ve küçük bir bahçe uğraşısı vermek mümkün olmaktadır.
Bir veya birkaç radyatör burası için gerekli sıcaklığı sağlayabilir. Farklı büyüklükteki şekildeki ve renklerdeki bitkilerle bazı aranj manlar yapılarak bahçe oda daha güzel görsel güzellikler kazanabilir. Foliage yani yapraklan için yetişti rilen bitkiler ve eğreltiler mekanın yaprak kitlesini oluşturur. Ancak zamanla bunlar kolayca ezici duru ma gelebilirler. Onlann aralanna çi çekli bitkiler de yerleştirilerek ya rattıktan monoton hava dağıtılabilir. Geniş mekanlarda Kentia, Phoenix gibi çeşitli palmiyeler Arakaryalar (A. heterophylla gibi)'a yer verilerek daha doğal bir bahçe havası ka- zandınlabilir.
Ekseri bitkiler gruplar halinde kullanılır, köşe ve kenarlarda arka da büyük boylular ve önde kısa boylular yerleştirilir. Renk kompo zisyonu da bu gruplarda dikkate alı nır. Eğreltiler ve orkideler benzer yetişme ortamı isteklerine sahip ol- duklanndan grupta kolayca birara- ya getirilebilirler. Bu grupta eğrelti ler orkidelerin geri planını ve arala rını bir dantel gibi doldurur.

Resim: 220 B-2. Solarium fonksiyonu da gören ve mutfağa açılan bir yemek odası fonksiy onu da gören başka oda. Tanner, D. 1986. Bkz. S. 525 Dipnot *'dan

Düzenlemelerde bitkileri göz seviyesi ve altında tutmak gibi bir sınırlamaya gitmemelidir. Güzel yaprakları için yetiştirilen bazı bitkileri yüksekte tutmalı, çağlayan şeklinde aşağı doğru sarkan güzel yaprak ve çiçeklere sahip bitkileri se petlerle asmak ve bu bitkilerin bu sepetlerden aşağı doğru sarkmalarını sağlamak ve özellikle boş mekanları bunlarla kıymetlendirmek isabetli olur. Hatta ışık du rumuna göre cam ve tel kafeslere bazı tırmanıcı bitkiler sardırılarak bahçe odala rı daha yumuşatılıp daha doğal ve cazip bir görünüm kazandınlabilir.
Bazı bitkiler kaplarda da yetiştirilebilir. Bu takdirde bunlar çiçeklenme, gü neş durumları v.b. çeşitli faktörler dikkate alınarak kolayca hareket ettirilip yer değiştirilerek böylece gerek mekanlar ve gerekse bitkiler çok daha iyi değerlendirilebilir. Aynı zamanda değişen ışık ve sıcaklık şartlarına da daha iyi uyumları sağlanabilir. Bunların yazın da dışarıya, açığa alınmaları kolay olur. Böylece yazın bahçe odanın camlan ısınıp oluşan yüksek sıcaklık bazı hassas bitkiler için uygun olmamaya başlayınca bunlar dışarda gölge veya yangölge bir yere alınarak korunabilirler.

Resim: 220 B-3. Daha basit görünümde bir bahçe oda
Tanner, D. 1986. Bkz. S. 525 Dipnot * dan

Bazı kimseler bahçe odaya açık bahçe hissi vermek için bazı bitkileri içerde, tıpkı dışardaki gibi yastıklar oluşturarak bu yastıklarda yetiştirmek suretiyle bah çe odaya açık bahçe havası vermek yoluna da gitmektedirler. Bunun en basit yo lu, istenilen bitkileri içeren küçük saksıları toprağa gömmek ve üstlerini kabuk, torf, yosun v.s. ile malçlıyarak açıkta yetişiyorlarmış hissini verme yoludur. Bun ların önüne de tuğlalar veya taşlar konarak daha doğal bir görünüm verilebilir.
Bahçe odada taban derinliği müsait olan kısımlara da daha kalın bir yetiştir me ortamı konularak orada bazı bitkiler kapsız olarak doğrudan dikilebilir, ancak bu durumda iyi bir drenaj için, alta bir kırma taş veya çakıl tabakası koymak ve ya kum üzerine kiremitler yerleştirerek bir drenaj olanağı sağlamak gerekir. Hatta böyle yerlerde, yeterli toprak derinliği olan kısımlarda bazı ağaçlar ve büyük köklü bitkilere de yer verilerek oda bahçeler daha tabii bir görünüme kavuşturu- labilirler.
Bahçe odaları sıcaklık kategorilerine göre sınıflandırılır.
Bazıları özellikle kuzey veya yüksek yörelere gidildikçe ısıtması daha eko nomik olacak olan "Serin bahçe odaları" kategorisinde olabilir. Bu takdirde gün düzleri 10°-16°C, geceleri 7°-10°C sıcaklıkta tutularak ısıtmadan ekonomi sağla nabilir.
"Ilıman bahçe odaları" ise kışın gündüz sıcaklığı 16°-21°C ve gece 10°- 16°C arasında sıcaklıkları düzenlenen bahçe odalarıdır.
"Sıcak bahçe odaları" ise sıcaklıkların gündüz 18°-24°C ve geceleri 16°- 21°C'ye ayarlanmış olan odalardır.
Birçok bitkiler için serin veya mutedil bahçe odaları yeterlidir. Böyle bahçe odalannda insanlar ve bitkiler bir arada gündüzleri kontrollü bir şekilde yaşarlar ve geceleri de bahçe oda kullanılmadığı zaman sıcaklık yukarda verilen ölçülere düşürülebilir.
Eğer bahçe odalarının esas bina ile arasında sürgülü kapı veya çift camlı ka pılar yapılırsa evin iç kısımları bahçe odanın serin şartlarından etkilenmez. Bu arada bahçe odasındaki bir miktar sıcak sever bitkiler (Bkz. Tablo 13) de bilhas sa soğuk günlerde bahçe odaya portatif bir elektrik ısıtıcısı konarak korunabilir ler. Hatta bitki yastıkları altından geçirilen bir elektrikle ısıtılan kablo yardımı ile de bu sıcaklık sağlanabilir. Bu toprak altında kablolu ısıtıcılar hazır olarak da sa tılmakta ve kolayca monte edilebilmektedir. Bunlar yalnız kökleri sıcak tutmakla kalmaz, bahçe odayı ısıtır da. Bunların bitkilerin kök ortamlarını 16°-21°C ısıt ması bu sıcak sever bitkilerin sağlıklı ve dayanıklı olmalarına yeter ve daha iyi bir kök gelişimi yapmalarını sağlar. Bu sıcaklık ortam havasını da 10°C civarında tut mayı sağlayarak serin bir bahçe odanın istediği sıcaklıkları temin etmiş olur. Bu sıcak yastıklar aynı zamanda ekim ve çeliklerin köklendirilmesi için de çok mü sait bir ortam oluşturur.
Kaktüsler gibi kurak rejyon bitkileri dışında ekseri bitkiler sıcaklık yanında belli bir ölçüde (% 50-60 nisbi hava rutubeti) de isterler. Hatta bazı türlerin bu ru tubet isteği % 60 ve daha yukarsına çıkar. Bu rutubet oranları insanlar için de kon forlu ve sağlıklı bir rutubet oranıdır. Bahçe odada hava serinledikçe bu rutubet oranlarını muhafaza sıcaklığa bağlı olarak daha kolay gerçekleşir.
Birçok evde kışın, ısıtmalar sonucu hava rutubeti % 25 veya daha altına düşer. Hatta çok sıcak sever kimselerin oturduğu mekanlarda bu sıcaklık % 10'a ka dar iner. Bazı kimseler merkezi sıcak hava sistemine rutubetlendirici takarak ha va rutubeti bakımından da istenen konfor ve sağlık şartlarını gerçekleştirir. Bunun mümkün olmadığı durumlarda odaya, radyatörler üstüne bazı rutubetlendiriciler asılabilir veya konabilir. Bunlar bahçe odada bulunan insanlar ve bitkiler için uy gun ölçülerde rutubeti yükseltir.
Eğer bitkileri gruplar halinde yetiştirirsek bu takdirde transpirasyonları ile çevrede daha rutubetli bir hava yaratırlar ve etraflarındaki diğer bitkiler içinde da ha müsait bir rutubet ortamı hazırlarlar. Ancak gruplarda rutubet yükseldikçe ar tan mantar aktivitesi dolayısıyle mantarların bitkilerde birbirlerine bulaştırmaları nı daha kolaylaşacağını da unutmamalı ve bu konuda daha dikkatli olunarak ge rektirdiğinde bazı fungisitlere başvurulmalıdır.
Münferit veya gruplar halindeki bitkiler için hava rutubetini arttırmak üzere onları içinde su bulunan sığ altlıklar veya tepsilere de oturtabiliriz. Yalnız pek az bitki (Cyperus gibi) bu kaplar içinde suyun üzerine doğrudan oturtulabilir. Aksi halde su içine oturan kaplar içindeki köklerde çürüme gözlenir. Bunun için su ko nan geniş tepsi şeklindeki kaba önce çakıl veya diğer pürtüklü süslü taşlar konur ve kabın içinde bu taş veya çakıl tabakasını aşmayacak seviyede su bulundurulur. Ve bu tabakanın üstüne bitkiler kaplanyla yerleştirilir. Böylece çakıl arasından buharlaşan su havanın nisbi rutubetini yükseltir. Bu konuda saksı ikinci bir kap içersine oturtularak da çift kap sistemi ile rutubet oranı arttırılabilir. Bunun için iç içe olan bu iki kap arasına sfagnum, turba, perlit v.b. rutubet alıcı ve koruyucu malzeme yerleştirilir. Bu suretle iki saksı arası daimi rutubetli kalır ve böylece evaporasyonla bitki çevresindeki alanın rutubeti yüksek düzeyde kalır.
Özel olarak rutubet ve sıcaklık ihtiyacı yüksek olan bitkilere bahçe odada yer vermek için burada özel bir kısım camla kapatılarak buranın daha sıcak ve rutu betli olmasını sağlamak üzere bu mekana özel ısıtıcı ve rutubetlendiriciler yerleş tirilebilir. Bu ekseri küçük olan ilave sera ünitesine "sıcak ev = hot house" denir ve bu kısımda sıcak seven tropik bitkiler yer alır.
Yahutta bunun tam aksine serin havayı tercih eden bitkiler için de bir özel "serin oda = coole house" oluşturulabilir.
Bu sıcak veya serin odalar bahçe odalar kadar temiz ve presentabl olmazlar fakat buna karşılık fonksiyonel olurlar. Buradan bitkiler çiçeklendiği güzel devre lerde bahçe odanın cazip yerlerine nakledilir ve sonra gerektiği zaman tekrar es ki yerlerinde rehabilitasyona alınırlar.
Serin veya ılık bir bahçe oda yumrulu ilkbahar çiçekleri için ideal bir mekandır ve aynı zamanda bunlar burada ilkbahar gelmeden çok önce geç sonbahar ve kış aylarında güzel çiçeklerini açma imkânını bulurlar. Böylece bahçe oda bütün yıl renkli ve güzel görünümü kalır. Bunun için Nergisler, Laleler, Sümbüller, Sü- senler, Ada soğanları ve Zambaklar gibi yurnrulu bitkiler, soğanlar satın alınıp bu raların her mevsim çiçeklendirilmesinde kolaylıkla kullanılabilirler. Bu arada da ha boylu ve güzel görünümlü olan Amerilisler ise geceleri daha sıcak (Î6°-18°C) yerleri tercih ederler. Bu soğanlı bitkilerin soğanları alınarak ertesi yıl için de kullanılabilir.

Bir bahçe odanın devamlı çiçekli kalmasından yıllık ve 2 yıldan fazla yaşa yan (Perennial)lardan faydalanılır. Özellikle serin veya ılık bahçe odalarında ka dife çiçeği (Tapetes erecta), Petunya veya Kahkaha çiçeği (Petunia hybrida), Lathyrus sp. ve Salpiglossis simiuta gibi birçok yazın açıkta çiçek açan bitkiler bu bahçe odaları gibi kapalı mekanlarda yazın veya sonbahar dikilirse kış ayları çi çeklerini açarlar. Bahçe odanın içi renkli olması istenen durumlarda bunlardan faydalanılır.
Bir bahçe odanın bakımı çok komplike ve zevksiz bir iş değildir. Bu konuda gerekli bakım tedbirleri olarak sözkonusu türlerin farklılığı dikkate alınarak sula ma, gübreleme, toprak işleme, budama, üretme ve saksı değiştirme gibi işlemler buraya kadar verilen ve kısmen de ilerde göreceğimiz yöntemlerle gerçekleştiri lebilir.
F?DANLIK VE YET??T?RME TEKN???
Prof Dr. Suat Ürgenç