YERELMASI Botanik Özellikleri

Yerelması çok yıllık sebzeler grubunda yer alır. Bulunduğu yerde uzun yıllar üretmek mümkündür. Ticari ömrü 8-10 senedir. Kökler üzerinde meydana gelen şişlikler, patates de olduğu gibi yumruları meydana getirir. Bu yumrularda besin maddeleri toplanır. Yumrular irileşir. Toprak altıda kalan bu yumrular vasıtası ile yıldan yıla neslini devam ettirir. Toprak altında kalan yumrular üzerinde gözler bulunur. Bu gözlerden kök ve sürgünler meydana gelir. Toprak üstüne çıkan sürgünler dik olarak büyür. Sert bir yapıya sahiptir. Her sürgün müstakil bir gövde meydana getirir. Ocak tarzına sahip olduğundan her ocakta bol miktarda sürgün meydana gelir. Temmuz sonlarına doğru gövde uç kısmı dallanmaya başlar. Her dalın sonunda bir veya birkaç çiçekten oluşan bir demet oluşur. Kış soğuklarının başlaması ile üst aksam kurur. Toprak içinde meydana gelen yeni yumrular ertesi yıl bitkinin çoğalmasına hizmet eder. Eğer yumrular hasat edilmez, olduğu gibi toprakta kalırsa, ertesi yıl kalan yumrulardan süren sürgünlerle yerelmasının bulunduğu alan bir ocak görünümü gösterir.

YERELMASI 3.1. Kök

Yumru üzerinde müstakil halde çıkan kökler, yanlara ve derinlemesine doğru büyür. Başlangıçta tekil yapı gösteren bu kökler ileriki dönemde dallanarak çok köklü bir yapı kazanır. Kökler üzerinde meydana gelen şişliklerden toprak altı yumruları oluşur. Meydana gelen yumru sayısı bitkinin beslenme gücüne bağlıdır. 10-30 Adet yumru sayılabilir. Yumru sayısı arttıkça yumrunun büyüklüğü azalır. Köklerin % 70-80’i toprağın 20-30 cm derinliğinde yer alır. Geriye kalan kökler 60-70 cm derinliğe inebilirler. Çok az sayıda kök taban suyuna ulaşmak üzere 100-150 cm kadar uzayabilir.

YERELMASI 3.2. Yumru

Yumrular besin deposu görevi yanında, bitkinin ertesi yıl sürmesini sağlayan tomurcuklara sahiptir. Yumrular 10-200 gr arasında değişen ağırlığa sahiptir. Ortalama ağırlığı 100 gr’dır. Düzgün şekilli yumrular yanında üstü kırışık, boğumlu yumrular meydana gelir. Yumrunun başlangıçta şekli muntazamdır. Yumrunun köke bağlandığı sap kısmı ince, diğer ucu kalınlaşarak bir topaç şeklini alır. Bu yumru üzerinde sayısı değişen büyüme noktaları meydana gelir. Yumru üzerindeki büyüme noktaları daha açık renklidir. Beslenmede meydana gelen duraklamalar ve tekrar büyümenin devam etmesi ile, bu muntazam yumru üzerinde büyüme uçları harekete geçerek, yeni yumrular meydana getirir. Bazı çeşitlerin yumruları büyüme esnasında boğumlu, girintili çıkıntılı, hatta dallı budaklı bir görünüm kazanır. Yumrunun dış kabuk rengi kırmızı, sarı ve beyaz renklidir. Et rengi ise beyaz, kirli beyazdır.

YERELMASI 3.3. Sürgün ve Yaprak

Kendi haline bırakılmış bir yerelması ocağından sınırsız sürgün meydana gelir. Eğer tarımsal üretime alınmış ocak şeklinde üretim yapılıyorsa, her ocakta 10-30 arasında sürgün bulunabilir. Yumrular tek tek atılmışsa sürgün sayısı her yumru için 2-5 adete kadar düşebilir. Sürgünler dik olarak büyür. Başlangıçta müstakil ve dallanma meydana getirmez. Rengi yeşildir. Üzerinde yapraklar bulunur. Sürgün irileştikçe dip kısımları ayçiçeği sapı gibi sertleşir ve yarı odunsu bir yapı kazanır. Rengi koyu kirli kahve rengine döner. Bu sırada da sürgün ucu dallanır. Her dal ucunda çiçek tomurcukları meydana gelir. Çiçeklerin oluşması ile bitki boyu uzaması durur. Bitkilerde boy uzunluğu 1-3 m arasında değişir. Gövde çapı 1-3 cm Kalınlığındadır. Yapraklar tek tek ve kısa bir sapla gövdeye bağlıdır. Yaprak el şeklinde, parçasız, bütündür. Sap ve uç kısmı dar ve orta kısım geniştir. Dişler değişik iriliklere sahiptir. Yaprak ve gövde üzerinde sert ve yumuşak tüyler bulunur. Yaprak rengi yeşildir.

YERELMASI 3.4. Çiçek

Yerelması, bileşikgiller çiçek grubuna girer. Her dalın tepe ucunda tek tek bir çiçek tablasında çok sayıda çiçek oluşur. Bu çiçekler erdişi yapıya sahiptir. Bütünü ile birleşik çiçeğin gösterişli bir görünümü vardır. Evlerde süs bitkisi olarak kullanılabilir. Çiçeklenme Temmuz sonunda başlar, Eylül sonuna kadar devam eder. Çiçekler 1-5 cm büyüklüğündedir. Ayçiçeğine çok benzer yalnız çok daha ufaktır. Çanak yapraklar yeşil renklidir. Çok sayıda sarı renkli taç yapraklar bulunur. Taç yaprakların şekli uzun ovaldir. Orta kısımda püskül görünümde erkek ve dişi organ topluluğu mevcuttur. Dişi organ erkek organ demeti arasından çıkar. Erkek organ sayısı değişiktir. Dişi organ tepe ucu çatallıdır. Tohum oluşum önemli değildir. Çünkü çoğaltılması, toprak altı yumruları ile yapılır. Tohumlar ancak ıslah amacı ile üretim sırasında kullanılır.