Tweet
Seralarda Kaplı Fidan Üretimi - Belkıs DİNÇ
Fidanlıklarımızda yıllar önce başlayan kaplı fidan üretimi, 1992 yılında başlayan seralarda fidan üretim tekniğiyle bugün için dünyadaki modern fidan üretim tekniklerine ulaşmıştır.
Seralarda fidan üretimi, pottray diye adlandırılan çok gözlü fidan üretim kaplarına, fidanın iyi gelişmesini sağlayan iyi bir gözenek yapısına sahip yetiştirme ortamının konularak, tohumun makine veya elle ekilmek suretiyle 1+0 yaşında dikime hazır fidan üretimi şeklidir.
Seralar 50 m uzunluğunda, 16.5 m genişliğinde 825 m2 alana sahiptir. Bir brülör yardımıyla mazotla ısıtılmakta; sulama, havalandırma otomatik olarak kontrol edilmektedir.
Bir havuzda dinlendirilen sulama suyu, pompa odasından seralara ve diğer alanlara gönderilmektedir. Gübreleme yine pompa odasında bulunan gübreleme sistemi yardımıyla sulama suyuyla otomatik olarak yapılmaktadır. Brülör ile ısıtılan seraların sıcaklığı sera içinde bulunan kontrol sistemi yardımıyla minimum ve maksimum aralığında ayarlanarak kontrol edilmektedir. Sera sıcaklığı 17-22 oC olacak şekilde ayarlanmaktadır. Isıtma ve havalandırma sistemi iklim sensorlarıyla sağlanmaktadır.
Pottraylara ekimi yapılan tohumlar seraya dizildikten sonra turba, önce su ile doygun hale gelinceye kadar bolca sulanmaktadır. Daha sonra tohumun çimlenebilmesi için üst rutubeti koruyacak şekilde günde birkaç kez ancak az miktarda bir sulama yapılmakta, tohumun çimlenmesini takiben normal sulama rejimine geçilmektedir. Çimlenme, ekimden sonra 13-15 gün içinde tamamen bitmekte, gübrelemeye ekimden bir ay sonra başlanmaktadır. Sera şartlarında 1,5 ay gibi bir süre kaldıktan sonra fidanlar “Gölgelik Alan” diye adlandırılan sahaya alınmaktadır. Bu alan, seradan çıkan fidanların dış şartlara alışabilmesi için bir ara yerdir ve üstü % 40-60 oranında bir gölge sağlayan ağla örtülüdür. Gölgeleme alanında yaklaşık 1,5-2 ay kadar kalan fidanlar üçüncü bir saha olan açık alana taşınmakta, fidanlar tamamen dış şartlara uyum sağlayarak gelişmelerini tamamlamaktadır.
Fidan kabı olarak son yıllara kadar 50x30 cm. ebadında 10 cm. derinliğinde 45 veya 28 gözden oluşan kaplar kullanılmakta iken bugün yine 45, 24, 84 vb. gözden oluşan ancak derinliği ve kap tipi farklı olan kaplar, fidan üretiminde kullanılmaktadır. Fidan kabının içinde yer alan yivler ve setler, fidanın köklerinin düzgünce, aşağıya doğru gelişmesi açısından, alttaki delik ise hem fazla suyun drene edilmesi hem de köklerin kıvrılmasını önlemesi yönünden son derece önemlidir. 45 gözlü kaplarla bir serada 200.000 adet fidan üretilmekte, bir serada iki üretim periyodunda üretilen fidan adedi 400.000‘ e çıkmaktadır.
İlk üretim Mart ayı ortası, ikinci üretim ise Mayıs ayı başında gerçekleştirilmektedir. Aynı üretim tekniği ile sera dışında da üretim yapılmaktadır. (Sedir tohumunun soğuklama ihtiyacından dolayı genellikle sedir ekimi aynı üretim tekniği ile kışın yapılarak kaplar dışarıya alınmaktadır.)
Tohum ekiminden ve yetiştirme ortamının su ile doygun hale getirilmesinden sonra, sera şartları dolayısıyla olabilecek damping-off veya diğer mantarlara karşı Pomarsol-forte kullanılmaktadır. Herhangi bir mantar zararı gözlemlendiği taktirde ilaçlama 10 gün ara ile tekrarlanır.
Ekimden bir ay sonra yani, ikinci ibrelerin çıkmasından sonra tekleme yapılır ve gübreleme programına başlanır. Teklemenin esası, her gözde kabın ortasında yeralan sağlıklı fidanın bırakılması, diğer fidanların ise makasla kesilerek uzaklaştırılması şeklindedir.
Fidanın kök sisteminin gelişimini hızlandırmak ve kılcal kök yapısını teşvik etmek amacıyla zaman (bir üretim periyodunda 4-5 kez) zaman pottraylardan dışarı çıkan köklerin kesimi yapılır. Bunun en pratik yöntemi elektrikle hızlı devirle dönen, tel sistemiyle kesilmesidir. Ayrıca doğal kök budamasını sağlamak amacıyla belirli yükseklikte (yaklaşık 80 cm) gözenekli sehpalar üzerine kaplar konulmakta ve pottraylardan dışarı çıkan köklerin hava ile teması sağlanmaktadır.
Bütün bu genel bilgilerle özetlediğimiz seralarda kaplı fidan üretiminde en önemli unsur tohumun ekildiği ortamın (toprak, turba vs.) fiziksel ve kimyasal yapısı ile sulama ve gübreleme uygulamalarıdır.
Bu üretim şeklinde tüp harcında ana materyal olarak fiziksel özelliği iyi bir tür yosun kökenli, su tutma kapasitesi oldukça yüksek olan açık renkli turba kullanılmaktadır. Fidanlıklara göre turba, tek başına, çam kabuğu veya çay artığı ya da perlitle karıştırılarak kullanılmaktadır. Ancak karışıma konulan bu materyaller en az % 30 oranında kullanılmalıdır. Karışımda kullanılan kabuk gibi organik materyallerin mutlaka kompostlaştırdıktan sonra kullanılması gerekmektedir. Kompostlaştırılmamış materyaller fidanın büyüme döneminde kullanılan gübreyi kullanarak ayrışmakta, bu da fidana verilen besin elementinin bitki tarafından alınmasını engellemektedir.
Bu sistemde önemli olan üç faktör vardır.
1- İyi fiziksel özelliklere sahip tüp harcı materyali
2- İyi özelliklere sahip sulama suyu (pH’ı bikarbonat ve tuzluluk miktarı),
3- Bunlara bağlı olarak fidanın büyüme döneminde uygulanacak gübreleme rejimi,
Bu üç faktör bir sacın üç ayağı gibidir ve birinin eksikliği durumunda fidanın
gelişmesinde birçok sorun meydana gelmektedir. Gübreleme rejimi bu sistemde çok önemlidir. Çünkü tüp materyali olarak kullanılan turba besin maddeleri yönünden zayıftır. Ancak dışardan verilecek besin elementlerinin miktarı ve kendi aralarındaki oranlarla fidanın sağlıklı büyümesi sağlanmaktadır. Prensip olarak bu sistemde Azot, Fosfor, Potasyum elementlerinin yanısıra Bakır, Mangan, Demir gibi mikroelement dediğimiz oranları az ancak bitkiye verilmesi zorunlu olan birçok bitki besin elementinde bulunması gerekmektedir.
Gübreleme rejimi, fidanın büyüme evrelerine göre üç döneme ayırarak farklı oranlarda Azot içeren gübre terkipleri kullanılır.
Fidanın hızlı büyüme döneminde Azot oranı yüksek kompoze gübre(örneğin; 20+20+20+ iz element içeren gübre), yavaş büyüme döneminde Azot miktarı az olan kompoze gübre(örneğin; 11+11+33+ iz element içeren gübre), büyümenin iyice yavaşladığı ve duracağı dönemde de Azot içermeyen Potasyum oranı yüksek gübre(örneğin; 0+16+37+ iz element) kullanılmalıdır.
Fidanın büyüme dönemince zaman zaman analizler yapılarak ortamın pH ve tuzu kontrol edilmelidir. pH’ın ibreliler için 5,5-6,5 arasında olması idealdir. Tuzun ise 2,0-2,5 arasında olması uygundur. Gübreleme serin havada sabah veya akşam saatlerinde yapılmalı, gübre verildikten sonra fidanlar gübresiz su ile yıkanmalıdır, ibrelerde gübre kalmamalıdır.
Kaplı fidan üretimi; fidanlıklarımızın geldiği noktada fidan üretimimizin hem ağaçlandırma sahalarına hem de peyzaj amaçlı kullanıma gönderilen fidanlar içinde büyük bir orana sahiptir. Bu nedenle çıplak köklü fidana göre daha çok özen isteyen kaplı fidanların üretimi ve gelişimi sırasında fidanın ihtiyacına göre uygulanacak sulama, gübreleme gibi diğer bakım çalışmalarının aksatılmadan tekniğine uygun olarak yapılması fidanın kalitesini ve sağlıklı olmasını belirleyecektir.
KAYNAKLAR:
1- AGM, 2002 Tohum, Fidan Üretimi ve Ağaç Islahı ile İlgili Seminer Notları, MURADİYE
2- AGM, 1996 Orman fidanlıklarında Teknik Çalışma Esasları, ANKARA
3- ÜRGENÇ, Suad, 1992 Ağaç ve Süs Bitkileri, Fidanlık ve Yetiştirme Tekniği, İstanbul Ünv. Yayınları No: 3676, İSTANBUL
4- ATALAY, İbrahim, 2006 Toprak Oluşumu, Sınıflandırılması ve Coğrafyası, ANKARA
Fidanlıklarımızda yıllar önce başlayan kaplı fidan üretimi, 1992 yılında başlayan seralarda fidan üretim tekniğiyle bugün için dünyadaki modern fidan üretim tekniklerine ulaşmıştır.
Seralarda fidan üretimi, pottray diye adlandırılan çok gözlü fidan üretim kaplarına, fidanın iyi gelişmesini sağlayan iyi bir gözenek yapısına sahip yetiştirme ortamının konularak, tohumun makine veya elle ekilmek suretiyle 1+0 yaşında dikime hazır fidan üretimi şeklidir.
Seralar 50 m uzunluğunda, 16.5 m genişliğinde 825 m2 alana sahiptir. Bir brülör yardımıyla mazotla ısıtılmakta; sulama, havalandırma otomatik olarak kontrol edilmektedir.
Bir havuzda dinlendirilen sulama suyu, pompa odasından seralara ve diğer alanlara gönderilmektedir. Gübreleme yine pompa odasında bulunan gübreleme sistemi yardımıyla sulama suyuyla otomatik olarak yapılmaktadır. Brülör ile ısıtılan seraların sıcaklığı sera içinde bulunan kontrol sistemi yardımıyla minimum ve maksimum aralığında ayarlanarak kontrol edilmektedir. Sera sıcaklığı 17-22 oC olacak şekilde ayarlanmaktadır. Isıtma ve havalandırma sistemi iklim sensorlarıyla sağlanmaktadır.
Pottraylara ekimi yapılan tohumlar seraya dizildikten sonra turba, önce su ile doygun hale gelinceye kadar bolca sulanmaktadır. Daha sonra tohumun çimlenebilmesi için üst rutubeti koruyacak şekilde günde birkaç kez ancak az miktarda bir sulama yapılmakta, tohumun çimlenmesini takiben normal sulama rejimine geçilmektedir. Çimlenme, ekimden sonra 13-15 gün içinde tamamen bitmekte, gübrelemeye ekimden bir ay sonra başlanmaktadır. Sera şartlarında 1,5 ay gibi bir süre kaldıktan sonra fidanlar “Gölgelik Alan” diye adlandırılan sahaya alınmaktadır. Bu alan, seradan çıkan fidanların dış şartlara alışabilmesi için bir ara yerdir ve üstü % 40-60 oranında bir gölge sağlayan ağla örtülüdür. Gölgeleme alanında yaklaşık 1,5-2 ay kadar kalan fidanlar üçüncü bir saha olan açık alana taşınmakta, fidanlar tamamen dış şartlara uyum sağlayarak gelişmelerini tamamlamaktadır.
Fidan kabı olarak son yıllara kadar 50x30 cm. ebadında 10 cm. derinliğinde 45 veya 28 gözden oluşan kaplar kullanılmakta iken bugün yine 45, 24, 84 vb. gözden oluşan ancak derinliği ve kap tipi farklı olan kaplar, fidan üretiminde kullanılmaktadır. Fidan kabının içinde yer alan yivler ve setler, fidanın köklerinin düzgünce, aşağıya doğru gelişmesi açısından, alttaki delik ise hem fazla suyun drene edilmesi hem de köklerin kıvrılmasını önlemesi yönünden son derece önemlidir. 45 gözlü kaplarla bir serada 200.000 adet fidan üretilmekte, bir serada iki üretim periyodunda üretilen fidan adedi 400.000‘ e çıkmaktadır.
İlk üretim Mart ayı ortası, ikinci üretim ise Mayıs ayı başında gerçekleştirilmektedir. Aynı üretim tekniği ile sera dışında da üretim yapılmaktadır. (Sedir tohumunun soğuklama ihtiyacından dolayı genellikle sedir ekimi aynı üretim tekniği ile kışın yapılarak kaplar dışarıya alınmaktadır.)
Tohum ekiminden ve yetiştirme ortamının su ile doygun hale getirilmesinden sonra, sera şartları dolayısıyla olabilecek damping-off veya diğer mantarlara karşı Pomarsol-forte kullanılmaktadır. Herhangi bir mantar zararı gözlemlendiği taktirde ilaçlama 10 gün ara ile tekrarlanır.
Ekimden bir ay sonra yani, ikinci ibrelerin çıkmasından sonra tekleme yapılır ve gübreleme programına başlanır. Teklemenin esası, her gözde kabın ortasında yeralan sağlıklı fidanın bırakılması, diğer fidanların ise makasla kesilerek uzaklaştırılması şeklindedir.
Fidanın kök sisteminin gelişimini hızlandırmak ve kılcal kök yapısını teşvik etmek amacıyla zaman (bir üretim periyodunda 4-5 kez) zaman pottraylardan dışarı çıkan köklerin kesimi yapılır. Bunun en pratik yöntemi elektrikle hızlı devirle dönen, tel sistemiyle kesilmesidir. Ayrıca doğal kök budamasını sağlamak amacıyla belirli yükseklikte (yaklaşık 80 cm) gözenekli sehpalar üzerine kaplar konulmakta ve pottraylardan dışarı çıkan köklerin hava ile teması sağlanmaktadır.
Bütün bu genel bilgilerle özetlediğimiz seralarda kaplı fidan üretiminde en önemli unsur tohumun ekildiği ortamın (toprak, turba vs.) fiziksel ve kimyasal yapısı ile sulama ve gübreleme uygulamalarıdır.
Bu üretim şeklinde tüp harcında ana materyal olarak fiziksel özelliği iyi bir tür yosun kökenli, su tutma kapasitesi oldukça yüksek olan açık renkli turba kullanılmaktadır. Fidanlıklara göre turba, tek başına, çam kabuğu veya çay artığı ya da perlitle karıştırılarak kullanılmaktadır. Ancak karışıma konulan bu materyaller en az % 30 oranında kullanılmalıdır. Karışımda kullanılan kabuk gibi organik materyallerin mutlaka kompostlaştırdıktan sonra kullanılması gerekmektedir. Kompostlaştırılmamış materyaller fidanın büyüme döneminde kullanılan gübreyi kullanarak ayrışmakta, bu da fidana verilen besin elementinin bitki tarafından alınmasını engellemektedir.
Bu sistemde önemli olan üç faktör vardır.
1- İyi fiziksel özelliklere sahip tüp harcı materyali
2- İyi özelliklere sahip sulama suyu (pH’ı bikarbonat ve tuzluluk miktarı),
3- Bunlara bağlı olarak fidanın büyüme döneminde uygulanacak gübreleme rejimi,
Bu üç faktör bir sacın üç ayağı gibidir ve birinin eksikliği durumunda fidanın
gelişmesinde birçok sorun meydana gelmektedir. Gübreleme rejimi bu sistemde çok önemlidir. Çünkü tüp materyali olarak kullanılan turba besin maddeleri yönünden zayıftır. Ancak dışardan verilecek besin elementlerinin miktarı ve kendi aralarındaki oranlarla fidanın sağlıklı büyümesi sağlanmaktadır. Prensip olarak bu sistemde Azot, Fosfor, Potasyum elementlerinin yanısıra Bakır, Mangan, Demir gibi mikroelement dediğimiz oranları az ancak bitkiye verilmesi zorunlu olan birçok bitki besin elementinde bulunması gerekmektedir.
Gübreleme rejimi, fidanın büyüme evrelerine göre üç döneme ayırarak farklı oranlarda Azot içeren gübre terkipleri kullanılır.
Fidanın hızlı büyüme döneminde Azot oranı yüksek kompoze gübre(örneğin; 20+20+20+ iz element içeren gübre), yavaş büyüme döneminde Azot miktarı az olan kompoze gübre(örneğin; 11+11+33+ iz element içeren gübre), büyümenin iyice yavaşladığı ve duracağı dönemde de Azot içermeyen Potasyum oranı yüksek gübre(örneğin; 0+16+37+ iz element) kullanılmalıdır.
Fidanın büyüme dönemince zaman zaman analizler yapılarak ortamın pH ve tuzu kontrol edilmelidir. pH’ın ibreliler için 5,5-6,5 arasında olması idealdir. Tuzun ise 2,0-2,5 arasında olması uygundur. Gübreleme serin havada sabah veya akşam saatlerinde yapılmalı, gübre verildikten sonra fidanlar gübresiz su ile yıkanmalıdır, ibrelerde gübre kalmamalıdır.
Kaplı fidan üretimi; fidanlıklarımızın geldiği noktada fidan üretimimizin hem ağaçlandırma sahalarına hem de peyzaj amaçlı kullanıma gönderilen fidanlar içinde büyük bir orana sahiptir. Bu nedenle çıplak köklü fidana göre daha çok özen isteyen kaplı fidanların üretimi ve gelişimi sırasında fidanın ihtiyacına göre uygulanacak sulama, gübreleme gibi diğer bakım çalışmalarının aksatılmadan tekniğine uygun olarak yapılması fidanın kalitesini ve sağlıklı olmasını belirleyecektir.
KAYNAKLAR:
1- AGM, 2002 Tohum, Fidan Üretimi ve Ağaç Islahı ile İlgili Seminer Notları, MURADİYE
2- AGM, 1996 Orman fidanlıklarında Teknik Çalışma Esasları, ANKARA
3- ÜRGENÇ, Suad, 1992 Ağaç ve Süs Bitkileri, Fidanlık ve Yetiştirme Tekniği, İstanbul Ünv. Yayınları No: 3676, İSTANBUL
4- ATALAY, İbrahim, 2006 Toprak Oluşumu, Sınıflandırılması ve Coğrafyası, ANKARA