Tweet
Gübreler ne zaman (hangi durumlarda) kullanılmalıdır
Fidanlarda gelişme duraklamaları yanında bazı durumlarda yapraklarda sa rarmalar, küçülmeler, sürgünlerde kısalma, incelme, rengin kahverengine dönüşü mü, çiçeklerde gene küçülme ve açma gecikmeleri ile küçük fidelerde primer yaprakların yerlerini asıl yapraklara bırakmalardaki gecikmeler ve erken yaprak dökümü azot noksanlığının belirgin işaretleridir.
Fidanlarda yaprak ve iğne yaprakların kırmızı yeşilden kahverengi yeşile veya siyahımsı bir yeşil rengi dönüşerek donuklaşmasında, koniferlerde iğne yaprakların önce uçları ve sonra iç kısımların mor renge dönüşmesi ve seyrek leşmesinde, fidanların ince uzun bir form göstermesi, hastalık ve soğuğa direnç lerinin azalması durumlarında fidanlarda fosfat noksanlığı ihtimali söz konusu dur.
Gene fidanlarda gözlenen yaprak buruşmaları, kıvrılmaları, mevsim sonuna doğru sürgün uçlarında başlayan ölümler, iğne yapraklarda dökülmelerin hızlan ması da potasyum noksanlığı olasılığını arttırmaktadır.
Ancak bütün bu olasılıkları nihayi ve emin tesbitlere dönüştürmek ve busu-retle toprak yorgunluğunu gidermek ve fidanların ihtiyaçlarını karşılamak üzere yapılacak gübrelemede, önce fidanlık toprağının besin maddesi açığının ortaya çı karılması ve bu açığın hangi besin elementlerinden kaynaklandığının tesbiti ge rekir. Bu konuda fidanlar üzerindeki belirtilerden, bitki (fidan) ve toprak analizlerinden, saksı kültürleri, arazi deneyleri, biyotestler ve gösterge bitkilerinden faydalanılabilir. Bu yöntemler hakkında detaylı bilgiler "Toprak İlmi" derslerin de43 ve bu konuda fıdanlıklardaki numune alma ve uygulama tekniği de bazı tat biki fidanlık kitaplarında44 yer almaktadır.
Bu konularda toprak laboratuvarlanndan faydalanılabilir45. Yaptırılan anaT lizlerle fidanlığın gübreleme planı hazırlanabilir. Böylece fidanlıkta gelişi güzel gübreleme yapmaktan kaçınılmış olur ve bazı minimal ölçüde bulunan besin ' maddelerinin verilmemesi ve buna karşılık bazılarının da aşın verilmesinden do ğan sakıncalar giderilir. Hangi parsellerde ne zaman ve ne miktarda gübre veri leceği ortaya çıkmış olur. Bu tespitler her 5 senede bir yenilenmelidir.
Fidanlıklarda toprağın fiziksel niteliklerinin İslahı ve toprağın tav halini dü zeltmekte de gübreleme etkindir. Bu konuda kompost, yeşil gübreleme, ahır güb releri, kabuk ve destere talaşı gibi materyalin kullanımı önerilir.
Toprak reaksiyonunu düzene sokmada gene gübrelemeden faydalanılır. Bi lindiği gibi fidanların besin maddeleri alımı, topraktaki mikroorganizma faaliyet leri toprak reaksiyonu ile sıkı ilişki içindedir. Ülkemizde özellikle birçok fidanlık ekstrem derecede kireçlidir ve pH dereceleri yüksektir. Böyle topraklarda demir ve fosfat toprakta mevcut olsa veya bu besi elementleri toprağa verilse de kalsi yum, bunları çözülmez bileşikler halinde bağlar ve bitki bu besin elementlerini alamaz, kloroz dediğimiz sararmalar gözlenir. Birçok fidanların iyi büyüme yapa bilmeleri için toprak reaksiyonlarının 5,5-7,5 pH dereceleri arasında olması iste nir. Bu değer orman ağacı fidanlıklarında 5.2-6.5 olarak verilmektedir. Hatta iğne yapraklı fidanlar için bu değer 5.2-5.6 pH'a iner. Yapraklı fidanlar için de 5.8-6.5 pH değerleri önerilir. Ancak birçok yapraklı süs bitkileri daha yüksek pH derece lerinde de yetişebilmektedir (Tablo: 3).
Bu değerlere göre bazı gübre ve kimyevi maddeler kullanılarak toprak reak siyonunun yetiştirilecek türlere uygunluğu sağlanabilir.
43.Çepel, N. 1988: Toprak ilmi, I.Ü. Orman Fakültesi Yayınlan Yayın No. 3416/389, istanbul.
44.Orman Genel Müdürlüğü, 1986: Fidanlık Çalışmaları, Fidanlık ve Tohum İşleri Dairesi Başkanlığı, Ankara.
45.Orman Genel Müdürlüğü Eskişehir Toprak Laboratuvan ve Tanm-Orman Bakanlığı'nın diğer toprak labo-
ratuvarlan bu konularda yardımcı olan kuruluşlardır.
Fidanlıklarımızda yetiştirilen veya yetiştirilmesi önerilen önemli bazı ağaç, süs çalısı ve
sarılıcı odunsu bitkilerin toprak reaksiyonu açısından istekleri Tablo 3
I. Gölge ve çiçeklerinden faydalanılan yapraklı ağaçlar 2. tğne yapraklılar
Acer saccharum 6.1-73 Abies balsamca 4.8-5.6
Betulaalba 5.2-6.1 Junipenıs horizontalis 4.9-5.6
Caryaovata 6.3-6.7 Picea abies 4.9-5.7
Comus florida 5.2-6.6 Picea glauca 5.3-5.9
Crataegus laevigata 6.3-6.7 Picea pungens 6.0-6.9
Fagus grandifoha 5.2-6JS Pinusmugo 4.9-6.2
Fraxinus americana 6.3-7.2 Pinusstrobus 4.6-5.8
Üex aquifolium 4.1-5.2 Pinus sylvestris 4.9-6.1
Opaca 5.2-5.8 Pseudotsuga menziesii 6.1-6.9
Ginkgobloba 6.1-6.9 Taxus cusbidata 6.2-6.9
Gladıtsia triacanthos 6.1-8.1 Thuja occidentalis 6.1-7.8
Liquidambar styraciflua 6.1-6.9 Tsuga canadensis. 4.9-5.7
Linodendron tıüipifera 6.1-6.9
Magnolia grandifolia 5.2-5.8
Magnolia soulangiana 5.2-5.8
Malus pnmifolia 6.0-7.0
Platanus occidentalis 6.0-73
Pnmus glandulosa 6.1-6.9
Ouercus palustris 4.7-5.7
öuercusrobur 6.1-8.1
Ouercus rubra 4.7-5.7
5alix babylonica 5.1-5.9
Sorbus aucuparia 6.1-73
Ulmus amencana 6.2-7.1
3. Sus çalıları 4. Sarılıcılar
Aronia arbutifolia 5.0-6.0 Clematis peniculata 5.5-6.8
Amelanchier canadensis 5.0-5.8 " jackmanii 6.2-7.2
Berberis ıhunbergii 6.1-7J Hederahelix 6.2-8.1
Buddleia davidii 6.0-7 J5 Lanicera sempervirens 6.2-8.1
Buxus sempervirens 6.0-73 Parthenocissus
Çallıma vulgaris 4.6-5.8 tricuspidau 6.2-8.1
Celtis occidentalis 6.0-8.1 Wisteria floribunda 6.2-8.1
Cotoneaster horizontalis 6.3-73
Chisnanthus virginicus 5.1-6.0
Daphne mesereum 6.3-73
Deutzia gracilis 6.1-7.4
Euonymus alata 5.5-6.9
Hibiscus rosa-sinensis 6.0-8.1
syriacus 6.0-7.4
Hydrangeapaniculata ° Kaynak: Spunvay'e atfen Davidson. H. ve
Mahonia aquifolium 6.0-8.1 Management. Prentıce Hail, Englewood
Nerium oleander 6.0-73 Cliffs, New Jersey.
Phüadelphus coronariüs 6.0-7.8'
Rhododendron obtusum 4.3-5.9
" periclymenoides 4.3-53
Rhusglabra 5.0-5.8
Rose sp. 5.5-6.8
Spirea vanhouttei 6.0-6.8
Syringa vulgaris 6.0-73
Vibumum lantana 5.5-7.0
Pyracantha coccinea 6.1-8.1
Bunun için toprağa asitleştirmede alüminyum sülfat, demir sülfat (karaboya) ve sülfür kullanılır (Tablo 4 ve 5). Söz konusu tablolarda bu gübrelerin toprak tü rü ve asiditeye göre birim sahada ne miktar kullanılması gerektiğini göstermek tedir. Toprak asiditesini nötralleştirmede etkin bir yöntem de kompost kullanımı dır. Komposun aynı zamanda ağır toprakları gevşetip hafif toprakların da su ve besin maddelerini tutma güçlerini arttırdığı ve toprağın besin içeriğini yükseltti ği de ayrıca dikkate alınmalıdır. Bu yönden kompost kullanımı fidanlıklarda da ha büyük önem taşır. Toprağı nötralleştirmede kompost'un ağır killi topaklarda 1 m3 toprağa 2 m3, hafif topraklarda 3-4 m3 olarak verilmesi idealdir. Ancak bu çok yönlü fayda sağlayan yöntem çok pahalıdır.
pH'ı düşük olan topraklarda pH derecesini yükseltmek için yapılması gere ken kireç gübrelemesi için toprak türü ve pH değerine göre verilmesi gereken ki reç taşı miktarı (Tablo 4)'de gösterilmektedir.
4,5-6,4 pH olan toprak reaksiyonunu 6,5 pH'a yükseltmek
üzere fidanlık toprağına verilecek kireç taşı miktarı*
Toprağın ıslahdan önceki pH değerleri
Toprak türü 4,5-4.9 | 5.0-5,4 | 5,5.-5.9 | 6.0-6,4
___________________________ Verilecek kireç miktarı Kg/100 m2__________________________________
Kil ve tor kili 136 113 91 57
Killi balçık veya balçık 113 91 68 45
Kumlu balçık 91 68 57 34
Balçıklı kum 68 57 45 23
Kum__________________ 57 1 45 1 34 1 11
* Değerler Coop. Ext. Serv. Mich. State Univ. Ext. Bult. 471 (Bkz. S. 20 Dipnot 5)'göre hesaplanmıştır.
Ülkemiz topraklarında, özellikle iç kesimlerde genellikle topraklarda pH yük sekliği yaygındır. Bu itibarla pH değerinin düşürülmesi fidanlıklarımızda daha büyük önem taşımaktadır.
Toprak reaksiyonunu düşürmek için de (Tablo 5) 'de verilmesi gereken bazı kimyasal maddelerin miktarı görülmektedir.
Toprak reaksiyonunu 6,0 pH'dan 1 birim aşağı indirmek üzere fidanlık alanına verilmesi gerekli PH'ı düşürücü kimyasal maddenin miktarı (Kg/100 m2olarak)* Tablo 5
Verilecek kimyasal Kumlu balçık Balçık Killi balçık
maddeler topraklarda topraklarda topraklarda
Aleminyum sülfat 11.2 22.4 33.6
Demir sülfat 11.2 22.4 33.6
Sülfür 22 4.4 6.6
* Davidson, H. ve arkadaşları (Bkz: s. 20, Dipnot S)'den saptanan değerlere göre.
Ancak tabloda söz konusu edilen alüminyum sülfat çok pahalıdır. Buna kar şılık kükürt ve % 2 'lik H^O4 'de önerilmektedir. Bunlardan kükürdün kullanımı daha basittir ve fazla dikkati gerektirmez- Kükürt toprağa bir yıl önceden veril meli ve toprağa 10 cm kadar gömülmelidir. Tablo 5'de verilen değerlerin bazı ve rilere göre çok yüksek olduğu gözlenmektedir. Zaten alüminyum sülfat, demir sül fat ve. sülfüller pahalılığı dikkate alındığında ülkemiz koşullarında bu gibi kimya sal maddelerin kullanımı oldukça güçleşmektedir. Bu konuda H2SO4 ve çiçek kü kürdü daha fazla kullanım vadetmektedir. Sülfürik asit, Damping off gibi fidecik-lerin büyük korkusu mantar hastalıkları ile zararlı otlar üzerindeki öldürücü te siri dolayısıyla da yaygın şekilde kullanılmaktadır. Bunun için 98 hacim su 2 ha cim asitle yani % 2 konsantrasyonda olarak hazırlanan çözelti, yeni işlenmiş ve tav halinde olan fidanlık toprağına m2'ye 1.9 it olacak şekilde bir yağmurlama sistemi veya süzgeçli kova ile veya bir pülvarizatörle serpilir ve arkasından bol ca bir sulama yapılır. Bu uygulama bir kere ekim ve repikajdan evvel ve bir kere de onu takip eden ilkbahar veya sonbaharda olmak üzere yılda 2 defa yapılır. Her işlemde 0.5 pH derecesi bir düşme sağlanacağı hesabı ile istenen pH derecesi el de edilene kadar işleme aynı şekilde her yıl devam edilir. Bu miktar, toprak türü ve koşullara göre daha yüksek olabilmektedir (örneğin Ezine fidanlığındaki araş tırmalar asiditenin 8 pH 'den 6 pH 'ye indirgenmesi için 20 cm derinlikte 1 m2 top rağa 60'lı % 2'lik H2SO4 verilmesi öngörülmüştür46.
Sülfürik asidin kullanımı oldukça tehlikelidir. Bu nedenle toprak reaksiyonunu düşürmede oldukça etkin olan çiçek kükürdü de yaygın şekilde kullanılmaktadır.
Sürgünlerin sonbaharda yeter ölçüde olgunlaşmasını sağlamak ve böylece fi danları donlara daha dayanıklı hale getirmek de potasyum ve fosfor gübreleri ver mek suretiyle sağlanabilir.
Bütün bu koşullarda, gübrelemenin yıl içinde ne zamanlar yapılması gerektiği sorunu karşımıza çıkar. Zira zamanında verilmeyen gübre bazı durumlarda fay da değil zarara neden olabilir.
46. Hızal, A. 1984: Ezine Orman Fidanlığı topraklarında pH'ın sülfürik asit yöntemi ile düşürülmesi olanakları, l.Ü. Orman Fakültesi Dergisi, Cilt 34, Seri A, Sayı 1
Genellikle kuru azot gübrelerinin bir kısmı vejetasyonun başladığı dönemde, diğer kısmı da vejetasyonun ortasında verilmelidir. Ancak daha fazla gecikilmesi sonbaharda fidan dokularının sertleşmesini yani ligninleşmeyi engeller. Kuru azot gübreleri verilir verilmez toprakla hemen karıştırılmalıdır. Sıvı azot gübresi ise konsantrasyonu % 2'yi geçmemek ve vejetasyon başlarken vermeye başlamak üzere, birkaç seferde verilebilir. Sıvı gübre verilmesini takiben yastıkların bol miktarda sulanması, gübrenin toprağa iyi nüfuzunu sağlar.
Fosfat gübreleri fidanlıklarda ekseriyetle sonbahar ve kısmen de ilkbahar ay larında verilmektedir.
Potas gübreleri ise, esasta sonbaharda veya ekim veya repikajdan 3 hafta ka dar önce verilmelidir.
FİDANLIK VE YETİ?TİRME TEKNİ?İ
Prof Dr. Suat Ürgenç
Fidanlarda gelişme duraklamaları yanında bazı durumlarda yapraklarda sa rarmalar, küçülmeler, sürgünlerde kısalma, incelme, rengin kahverengine dönüşü mü, çiçeklerde gene küçülme ve açma gecikmeleri ile küçük fidelerde primer yaprakların yerlerini asıl yapraklara bırakmalardaki gecikmeler ve erken yaprak dökümü azot noksanlığının belirgin işaretleridir.
Fidanlarda yaprak ve iğne yaprakların kırmızı yeşilden kahverengi yeşile veya siyahımsı bir yeşil rengi dönüşerek donuklaşmasında, koniferlerde iğne yaprakların önce uçları ve sonra iç kısımların mor renge dönüşmesi ve seyrek leşmesinde, fidanların ince uzun bir form göstermesi, hastalık ve soğuğa direnç lerinin azalması durumlarında fidanlarda fosfat noksanlığı ihtimali söz konusu dur.
Gene fidanlarda gözlenen yaprak buruşmaları, kıvrılmaları, mevsim sonuna doğru sürgün uçlarında başlayan ölümler, iğne yapraklarda dökülmelerin hızlan ması da potasyum noksanlığı olasılığını arttırmaktadır.
Ancak bütün bu olasılıkları nihayi ve emin tesbitlere dönüştürmek ve busu-retle toprak yorgunluğunu gidermek ve fidanların ihtiyaçlarını karşılamak üzere yapılacak gübrelemede, önce fidanlık toprağının besin maddesi açığının ortaya çı karılması ve bu açığın hangi besin elementlerinden kaynaklandığının tesbiti ge rekir. Bu konuda fidanlar üzerindeki belirtilerden, bitki (fidan) ve toprak analizlerinden, saksı kültürleri, arazi deneyleri, biyotestler ve gösterge bitkilerinden faydalanılabilir. Bu yöntemler hakkında detaylı bilgiler "Toprak İlmi" derslerin de43 ve bu konuda fıdanlıklardaki numune alma ve uygulama tekniği de bazı tat biki fidanlık kitaplarında44 yer almaktadır.
Bu konularda toprak laboratuvarlanndan faydalanılabilir45. Yaptırılan anaT lizlerle fidanlığın gübreleme planı hazırlanabilir. Böylece fidanlıkta gelişi güzel gübreleme yapmaktan kaçınılmış olur ve bazı minimal ölçüde bulunan besin ' maddelerinin verilmemesi ve buna karşılık bazılarının da aşın verilmesinden do ğan sakıncalar giderilir. Hangi parsellerde ne zaman ve ne miktarda gübre veri leceği ortaya çıkmış olur. Bu tespitler her 5 senede bir yenilenmelidir.
Fidanlıklarda toprağın fiziksel niteliklerinin İslahı ve toprağın tav halini dü zeltmekte de gübreleme etkindir. Bu konuda kompost, yeşil gübreleme, ahır güb releri, kabuk ve destere talaşı gibi materyalin kullanımı önerilir.
Toprak reaksiyonunu düzene sokmada gene gübrelemeden faydalanılır. Bi lindiği gibi fidanların besin maddeleri alımı, topraktaki mikroorganizma faaliyet leri toprak reaksiyonu ile sıkı ilişki içindedir. Ülkemizde özellikle birçok fidanlık ekstrem derecede kireçlidir ve pH dereceleri yüksektir. Böyle topraklarda demir ve fosfat toprakta mevcut olsa veya bu besi elementleri toprağa verilse de kalsi yum, bunları çözülmez bileşikler halinde bağlar ve bitki bu besin elementlerini alamaz, kloroz dediğimiz sararmalar gözlenir. Birçok fidanların iyi büyüme yapa bilmeleri için toprak reaksiyonlarının 5,5-7,5 pH dereceleri arasında olması iste nir. Bu değer orman ağacı fidanlıklarında 5.2-6.5 olarak verilmektedir. Hatta iğne yapraklı fidanlar için bu değer 5.2-5.6 pH'a iner. Yapraklı fidanlar için de 5.8-6.5 pH değerleri önerilir. Ancak birçok yapraklı süs bitkileri daha yüksek pH derece lerinde de yetişebilmektedir (Tablo: 3).
Bu değerlere göre bazı gübre ve kimyevi maddeler kullanılarak toprak reak siyonunun yetiştirilecek türlere uygunluğu sağlanabilir.
43.Çepel, N. 1988: Toprak ilmi, I.Ü. Orman Fakültesi Yayınlan Yayın No. 3416/389, istanbul.
44.Orman Genel Müdürlüğü, 1986: Fidanlık Çalışmaları, Fidanlık ve Tohum İşleri Dairesi Başkanlığı, Ankara.
45.Orman Genel Müdürlüğü Eskişehir Toprak Laboratuvan ve Tanm-Orman Bakanlığı'nın diğer toprak labo-
ratuvarlan bu konularda yardımcı olan kuruluşlardır.
Fidanlıklarımızda yetiştirilen veya yetiştirilmesi önerilen önemli bazı ağaç, süs çalısı ve
sarılıcı odunsu bitkilerin toprak reaksiyonu açısından istekleri Tablo 3
I. Gölge ve çiçeklerinden faydalanılan yapraklı ağaçlar 2. tğne yapraklılar
Acer saccharum 6.1-73 Abies balsamca 4.8-5.6
Betulaalba 5.2-6.1 Junipenıs horizontalis 4.9-5.6
Caryaovata 6.3-6.7 Picea abies 4.9-5.7
Comus florida 5.2-6.6 Picea glauca 5.3-5.9
Crataegus laevigata 6.3-6.7 Picea pungens 6.0-6.9
Fagus grandifoha 5.2-6JS Pinusmugo 4.9-6.2
Fraxinus americana 6.3-7.2 Pinusstrobus 4.6-5.8
Üex aquifolium 4.1-5.2 Pinus sylvestris 4.9-6.1
Opaca 5.2-5.8 Pseudotsuga menziesii 6.1-6.9
Ginkgobloba 6.1-6.9 Taxus cusbidata 6.2-6.9
Gladıtsia triacanthos 6.1-8.1 Thuja occidentalis 6.1-7.8
Liquidambar styraciflua 6.1-6.9 Tsuga canadensis. 4.9-5.7
Linodendron tıüipifera 6.1-6.9
Magnolia grandifolia 5.2-5.8
Magnolia soulangiana 5.2-5.8
Malus pnmifolia 6.0-7.0
Platanus occidentalis 6.0-73
Pnmus glandulosa 6.1-6.9
Ouercus palustris 4.7-5.7
öuercusrobur 6.1-8.1
Ouercus rubra 4.7-5.7
5alix babylonica 5.1-5.9
Sorbus aucuparia 6.1-73
Ulmus amencana 6.2-7.1
3. Sus çalıları 4. Sarılıcılar
Aronia arbutifolia 5.0-6.0 Clematis peniculata 5.5-6.8
Amelanchier canadensis 5.0-5.8 " jackmanii 6.2-7.2
Berberis ıhunbergii 6.1-7J Hederahelix 6.2-8.1
Buddleia davidii 6.0-7 J5 Lanicera sempervirens 6.2-8.1
Buxus sempervirens 6.0-73 Parthenocissus
Çallıma vulgaris 4.6-5.8 tricuspidau 6.2-8.1
Celtis occidentalis 6.0-8.1 Wisteria floribunda 6.2-8.1
Cotoneaster horizontalis 6.3-73
Chisnanthus virginicus 5.1-6.0
Daphne mesereum 6.3-73
Deutzia gracilis 6.1-7.4
Euonymus alata 5.5-6.9
Hibiscus rosa-sinensis 6.0-8.1
syriacus 6.0-7.4
Hydrangeapaniculata ° Kaynak: Spunvay'e atfen Davidson. H. ve
Mahonia aquifolium 6.0-8.1 Management. Prentıce Hail, Englewood
Nerium oleander 6.0-73 Cliffs, New Jersey.
Phüadelphus coronariüs 6.0-7.8'
Rhododendron obtusum 4.3-5.9
" periclymenoides 4.3-53
Rhusglabra 5.0-5.8
Rose sp. 5.5-6.8
Spirea vanhouttei 6.0-6.8
Syringa vulgaris 6.0-73
Vibumum lantana 5.5-7.0
Pyracantha coccinea 6.1-8.1
Bunun için toprağa asitleştirmede alüminyum sülfat, demir sülfat (karaboya) ve sülfür kullanılır (Tablo 4 ve 5). Söz konusu tablolarda bu gübrelerin toprak tü rü ve asiditeye göre birim sahada ne miktar kullanılması gerektiğini göstermek tedir. Toprak asiditesini nötralleştirmede etkin bir yöntem de kompost kullanımı dır. Komposun aynı zamanda ağır toprakları gevşetip hafif toprakların da su ve besin maddelerini tutma güçlerini arttırdığı ve toprağın besin içeriğini yükseltti ği de ayrıca dikkate alınmalıdır. Bu yönden kompost kullanımı fidanlıklarda da ha büyük önem taşır. Toprağı nötralleştirmede kompost'un ağır killi topaklarda 1 m3 toprağa 2 m3, hafif topraklarda 3-4 m3 olarak verilmesi idealdir. Ancak bu çok yönlü fayda sağlayan yöntem çok pahalıdır.
pH'ı düşük olan topraklarda pH derecesini yükseltmek için yapılması gere ken kireç gübrelemesi için toprak türü ve pH değerine göre verilmesi gereken ki reç taşı miktarı (Tablo 4)'de gösterilmektedir.
4,5-6,4 pH olan toprak reaksiyonunu 6,5 pH'a yükseltmek
üzere fidanlık toprağına verilecek kireç taşı miktarı*
Toprağın ıslahdan önceki pH değerleri
Toprak türü 4,5-4.9 | 5.0-5,4 | 5,5.-5.9 | 6.0-6,4
___________________________ Verilecek kireç miktarı Kg/100 m2__________________________________
Kil ve tor kili 136 113 91 57
Killi balçık veya balçık 113 91 68 45
Kumlu balçık 91 68 57 34
Balçıklı kum 68 57 45 23
Kum__________________ 57 1 45 1 34 1 11
* Değerler Coop. Ext. Serv. Mich. State Univ. Ext. Bult. 471 (Bkz. S. 20 Dipnot 5)'göre hesaplanmıştır.
Ülkemiz topraklarında, özellikle iç kesimlerde genellikle topraklarda pH yük sekliği yaygındır. Bu itibarla pH değerinin düşürülmesi fidanlıklarımızda daha büyük önem taşımaktadır.
Toprak reaksiyonunu düşürmek için de (Tablo 5) 'de verilmesi gereken bazı kimyasal maddelerin miktarı görülmektedir.
Toprak reaksiyonunu 6,0 pH'dan 1 birim aşağı indirmek üzere fidanlık alanına verilmesi gerekli PH'ı düşürücü kimyasal maddenin miktarı (Kg/100 m2olarak)* Tablo 5
Verilecek kimyasal Kumlu balçık Balçık Killi balçık
maddeler topraklarda topraklarda topraklarda
Aleminyum sülfat 11.2 22.4 33.6
Demir sülfat 11.2 22.4 33.6
Sülfür 22 4.4 6.6
* Davidson, H. ve arkadaşları (Bkz: s. 20, Dipnot S)'den saptanan değerlere göre.
Ancak tabloda söz konusu edilen alüminyum sülfat çok pahalıdır. Buna kar şılık kükürt ve % 2 'lik H^O4 'de önerilmektedir. Bunlardan kükürdün kullanımı daha basittir ve fazla dikkati gerektirmez- Kükürt toprağa bir yıl önceden veril meli ve toprağa 10 cm kadar gömülmelidir. Tablo 5'de verilen değerlerin bazı ve rilere göre çok yüksek olduğu gözlenmektedir. Zaten alüminyum sülfat, demir sül fat ve. sülfüller pahalılığı dikkate alındığında ülkemiz koşullarında bu gibi kimya sal maddelerin kullanımı oldukça güçleşmektedir. Bu konuda H2SO4 ve çiçek kü kürdü daha fazla kullanım vadetmektedir. Sülfürik asit, Damping off gibi fidecik-lerin büyük korkusu mantar hastalıkları ile zararlı otlar üzerindeki öldürücü te siri dolayısıyla da yaygın şekilde kullanılmaktadır. Bunun için 98 hacim su 2 ha cim asitle yani % 2 konsantrasyonda olarak hazırlanan çözelti, yeni işlenmiş ve tav halinde olan fidanlık toprağına m2'ye 1.9 it olacak şekilde bir yağmurlama sistemi veya süzgeçli kova ile veya bir pülvarizatörle serpilir ve arkasından bol ca bir sulama yapılır. Bu uygulama bir kere ekim ve repikajdan evvel ve bir kere de onu takip eden ilkbahar veya sonbaharda olmak üzere yılda 2 defa yapılır. Her işlemde 0.5 pH derecesi bir düşme sağlanacağı hesabı ile istenen pH derecesi el de edilene kadar işleme aynı şekilde her yıl devam edilir. Bu miktar, toprak türü ve koşullara göre daha yüksek olabilmektedir (örneğin Ezine fidanlığındaki araş tırmalar asiditenin 8 pH 'den 6 pH 'ye indirgenmesi için 20 cm derinlikte 1 m2 top rağa 60'lı % 2'lik H2SO4 verilmesi öngörülmüştür46.
Sülfürik asidin kullanımı oldukça tehlikelidir. Bu nedenle toprak reaksiyonunu düşürmede oldukça etkin olan çiçek kükürdü de yaygın şekilde kullanılmaktadır.
Sürgünlerin sonbaharda yeter ölçüde olgunlaşmasını sağlamak ve böylece fi danları donlara daha dayanıklı hale getirmek de potasyum ve fosfor gübreleri ver mek suretiyle sağlanabilir.
Bütün bu koşullarda, gübrelemenin yıl içinde ne zamanlar yapılması gerektiği sorunu karşımıza çıkar. Zira zamanında verilmeyen gübre bazı durumlarda fay da değil zarara neden olabilir.
46. Hızal, A. 1984: Ezine Orman Fidanlığı topraklarında pH'ın sülfürik asit yöntemi ile düşürülmesi olanakları, l.Ü. Orman Fakültesi Dergisi, Cilt 34, Seri A, Sayı 1
Genellikle kuru azot gübrelerinin bir kısmı vejetasyonun başladığı dönemde, diğer kısmı da vejetasyonun ortasında verilmelidir. Ancak daha fazla gecikilmesi sonbaharda fidan dokularının sertleşmesini yani ligninleşmeyi engeller. Kuru azot gübreleri verilir verilmez toprakla hemen karıştırılmalıdır. Sıvı azot gübresi ise konsantrasyonu % 2'yi geçmemek ve vejetasyon başlarken vermeye başlamak üzere, birkaç seferde verilebilir. Sıvı gübre verilmesini takiben yastıkların bol miktarda sulanması, gübrenin toprağa iyi nüfuzunu sağlar.
Fosfat gübreleri fidanlıklarda ekseriyetle sonbahar ve kısmen de ilkbahar ay larında verilmektedir.
Potas gübreleri ise, esasta sonbaharda veya ekim veya repikajdan 3 hafta ka dar önce verilmelidir.
FİDANLIK VE YETİ?TİRME TEKNİ?İ
Prof Dr. Suat Ürgenç