Tweet
Çimlenme engellerini giderici işlemler
Yukarda belirtilen bütün bu çeşitli çimlenme engelleri, engelin şekline ve tü rüne göre değişen işlemlerle kolaylıkla kaldırılabilir. Ancak bu engelleri kaldır madan yapılan ekimler, meyva ve tohumların uzun süre aylarca hatta bir veya bir kaç yıl çimlenmeden toprakta kalmalarına neden olurlar. Böylece çok uzun za man toprak içersinde kalan meyva ve tohumlar, çeşitli zararlılar ve dış etkilerle çimlenemeden yok olabilirler. Bu itibarla ekimlerinden önce bu tohumların çim lenme engellerinin giderilmesi gerekir.
Kabuk engeli için asitli işlem metodu: Konsantre (% 95'lik) sülfirik asitle iş lem Akasya, Erguvan, Yalancı akasya, Sumak, iğde, Harnup, Gladiçya ve Ihla murlar gibi sert ve kabuklu taksonlarda bu engeli gidererek çimlenmeyi sağlar. Yöntem etkin ve ucuzdur. Fakat özen gösterilmesi ve zamanın iyi ayarlanması ge rekir.
Mekanik zedeleme metodu: Geçirgen olmayan tohum kabuğunu (Y. Akasya, Gladiçya, bazı Ardıç ve Alıç türlerinde) törpüleme, zımparalama, elektro meka nik iğneleme, aşındırma makinelerinde zedeleme bu engelin giderilmesinde etkin bir yöntemdir.
Sıcak suda şişirme metodu: Özellikle Gladiçya ve birçok legümünöz türlerin de etkilidir.
Soğuk suda şişirme metodu: Bazı Ladin, Çam ve Göknar türlerinde uygulanır.
Katlama Metodu: Soğuk katlama metodu: Sıcak ve soğuk katlama metodu: olmak üzere 2 şekilde uygulanır.
Çeşitli çimlenme engelleri olan belli başlı ağaç, çalı ve diğer süs bitkilerinin çimlenme engellerinin giderilmeleri yöntemleri ve işlemleri ile diğer kombine metodlar ayn ayrı özet halinde Tablo: 11 'de verilmiştir.
312
FİDANLIK VE YETİŞTİRME TEKNİĞİ
Önemli Süs Bitkileri Tohumlarının Ekim Öncesi Tabi Oldukları ön işlemler
Tablo: 11
Cins veya türü
Abies spp.: Genellikle sonbahar ekimi herhangi bir işlem gerektirmez, ilkbahar ekimi yapılacak ise 3-4 hafta rutubetli kumda soğuk katlama yapıldıktan sonra ilkbaharda mümkün olduğunca erken (mümkünse Şubatta) ekil melidirler. A. cilicica erken ekilirse başkaca bir işlemi gerektirmez.
Acer campestre: Kompost içinde 4 hafta sıcak ve 12-24 hafta soğuk ortamda ön işleme tabi tutulduktan sonra ilkbaharda ekim.
Acer cappadicum: Kompost içinde yalnız 12-16 hafta soğuk ortamda ön işleme tabi tutukluk-
tan sonra ilkbaharda ekim.
Acer palmatum: Taze tohumlar toplandıktan sonra süratle sonbaharda ekilir. Ancak ilkba-
harda erken çıkan fideler dona karşı korunmalıdır veya gene kompost içinde 4 hafta sıcak ve 4-12 hafta soğuk ortamda tutulduktan sonra ilkba harda ekilir.
Acer platanoides: Toplandıktan sonra hemen ekilir yahut kuru ve serin bir yerde şubat sonuna kadar depolanarak veya çok miktarda ise kompost veya rutebetli kum içinde 12-16 hafta l-5°C'de soğuk ortamda katlandıktan sonra erken ilk baharda ekilir.
Acer pseudoplatanus Az miktarları tohum için platanoides gibi işlem yapılır. Çok miktarları için ise çıplak olarak 6-12 hafta soğuk ortamda bekletildikten sonra ilkbahar da ekilir.
Acer rubrum: Uzun süre depolama mümkün ise de toplandığında hemen ekilebilir.
Acer saccharinum Toplandığında süratle ekilmelidir. Zira hayatiyetini çabuk kaybeder.
Acer saccharum: 6-12 hafta soğuk ortamda kompost içinde veya çıplak olarak bekletildik-
ten sonra ilkbaharda ekilmelidir.
Aescuhıs hippocastanum Sonbaharda toplantıktan sonra hemen ekilmelidir. Yahut ilkbahara ve A. indica kadar soğuk katlamada bırakıldıktan sonra ekilmelidir. İthal edilen biraz
kurumuş tohumlan ekimden önce ılık suda şişirmelidir.
Ailanthus altissima: Rutubetli kumda 8 hafta kadar soğuk koşullarda katlandıktan sonra kış
sonu veya ilkbahada ekilmelidir.
Albizzia julibrisima: Sttlfirik asitle çimlenme engeli giderildikten sonra ekilebilir. Alnus spp. 4 hafta soğuk depolamadan sonra kumla karıştırılarak ilkbaharda ekilmelidir.
Amelanchier laevis: Meyveleri ıslatarak yumuşattıktan ve hafif ovulduktan sonra çıkanları
tohumlan kurumalarına meydan vermeden hemen ekmeli ve yastıkları yaz sonu ve gelecek ilkbaharda fideler çıkana kadar rutubetli bulundur malıdır. Kuru tohumlar ise ilkbaharda ekimlerden önce kompost içinde 4 hafta sıcak ve 16 hafta da soğuk ortamda tutulduktan sonra ekilmelidir.
313
PROF. DR. SUAD 1. ÜRGENÇ
, Berberis (B. ihunbergit, 6-13 hafta soğuk şanlar altında kompost içinde katlamaya alındıkta son B.danvinii B.vulgaris) ra ilkbaharda ekilmelidirler.
Betula (B. pendula.: Tohumlar çıplak olarak soğuk depolamadan sonra kumla karıştırılarak
B. pubescens): : ilkbaharda ekilmelidir. Sonbaharda hatta kar üzerine de ekilebilir.
Camelliaspp.: : Tohum kabuklan sertleşmeden ekilmeli, kabuk sertleşmiş ise üzerine sı-
cak su dökülür ve gittikçe soğuyan suda 24 saat bekletildikten sonra eki lir. Ortam asit reaksiyonlu toprak olmalı (Humustu).
Carpinus betulus: Kompost içinde 4 hafta sıcakta ve 12-14 hafta da soğukta bekletildikten
sonra ilkbaharda ekilmeli.
Carya: : : Ya tohum sonbaharda hiçbir işleme tabi tutulmadan ekilir veya çıplak
yahut kompost içinde olmak üzere 13 hafta soğuk bir ortamda bekletil dikten sonra ilkbaharda ekilmelidir.
Castanea sativa: Sonbaharda (ekim ve kasım) ekilmeli yahut ilkbahara kadar rutubetli
kumda soğuk katlamaya tabi tutularak ilkbaharda ekilmelidir.
Catalpa spp.: : Tohumlar bir ön işleme gerek kalmaksızın kış aylan içinde oda sıcaklı-
ğında muhafaza edilip ilkbaharda ekilir.
Cednıs libani: : Sonbahar ekimi veya 4 haftalık kumda soğuk katlama ile ilkbahar ekimi
yapılır.
Celtis occidentalis: Sonbaharda ekilebilir. Aksi halde kompost içinde 8-12 hafta soğuk kat-
lamadan sonra ilkbaharda ekilebilir.
Cercis sliquastrum: Sonbaharda toplanır toplanmaz ekilebillir. Ekim yastıklarını malçlama
faydalıdır, ^kbaharda ekilmesi halinde daha önce 2 ay kadar soğuk kat lama zorunludur.
Chaenomeles japonica Toplandıktan sonra sonbaharda hemen ekilir veya kompost içinde 2 (Cydonia japonica) hafta sıcak, 8-16 hafta da soçuk işleme tabi tutulduktan sonra ikbaharda
ekilebilir.
Chamaecyparis spp.: Kumda 8-12 haftalık bir soğuk katlama etkili olur.
Clematis spp.: : Çelikle üretilmekle beraber tohumla üretim istendiğinde 4-12 haftalık
bir soğuk katlamayı takiben ekilmelidir.
Comus mas: : Sonbaharda taze toplanmış ve temizlenmiş tohumlar hemen ekilir veya
kompost içinde 16 hafta sıcak, 4-16 hafta da soğuk katlamadan sonra ilk baharda ekilebilir. Yahut yalnız sıcak katlamadan sonra kasımda ekilir. Soğuk katlamayı toprakta geçirmiş olur.
314
FİDANLIK VE YETİŞTİRME TEKNİĞİ
Cornus florida: 12-14 hafta kompost içinde soğuk katlamadan sonra ilkbaharda ekilir.
Corylus avellana: Temizlendikten ve 2 gün kadar suda şişirdikten hemen sonra sonbaharda
ekilir. Yahut da 12-16 hafta kompost içinde soğuk katlamaya tabi tutul duktan sonra ilkbaharda ekilir.
Cotoneaster spp.: Kompost içinde 12 hafta sıcak ve 12 hafta da soğuk katlamaya tabi tutul-
(C. franchattü): duktan sonra ilkbaharda ekilir.
Crataegus monogyna Kompost içinde 4-8 hafta sıcak, 12-16haftasoğukkatlamadansonrailk-baharda ekilir.
Crataegus oxycantha: C. monogyna gibi işlem görür.
Cydonia oblongata: Ya toplandıktan sonra hemen ekilmeli veya kompost içinde 2-4 hafta sı-
cak ve 16 hafta da soğuk katlamadan sonra ilkbaharda ekilmelidir.
Cytisus scoparius: Asit, mekanik veya sıcak su işlemlerinden biri uygulandıktan sonra
(Bkz. çimlenme engellerinin giderilmesi kısmına) rutubetli kumda kat layarak Mart sonu veya Nisan başında elemelidir.
Daphne mezereum Meyvalarrenk değişimi gözlenince hemen toplanıp tohumlar çıkarılır ve sür'atle ekilir. Eğer ilkbaharda ekilecekse konsantre sttlfirik asit veya sı cak su işleminden sonra kompost içinde 8-12 hafta sıcak, 14 hafta da so ğuk katlamada tutulduktan sonra ekilir.
Eleagnus angustifolia Sonbaharda ekilir veya asit işleminden sonra kompost içinde 0-4 saat sı cak ve 8-12 saat de soğuk katlamada tutukluktan sonra ilkbaharda ekilir.
Eucalyptus spp.: Kuru olarak saklandıktan sonra ilkbaharda ekilir.
Euonymus europaeus Kompost içinde 8-12 hafta sıcak, 8-16 hafta da soğuk katlamadan sonra Martta ekilir.
Fagus spp.: : Toprak iyi drene edilebilirse sonbahada doğrudan ekilir. Aksi halde 1-20
hafta (Doğu kayınında 8-12 hafta) soğuk katlamadan sonra ekilir. Katla maya hemen alınıp ve ekimi de ilkbaharda mümkün olduğunca erken yapma önerilir.
Fraxinus angustifolia Tohum ilkbahar ekiminden önce 2-4 (subsp. oxycarpada 8-12) hafta so ğuk katlamadan sonra ekilirse muntazam çıkar.
Fraxinus excelsior Ağustos veya eylül başmda yeşilken toplanıp hemen ekilebilir. Aksi halde
kompost içinde 8-12 saat sıcak ve 8-12 saat de soğuk katlamadan sonra ilkbaharda ekilmelidir.
315
PROF. DR. SUAD İ. ÜRGENÇ
Fraxinus ornus
Sonbahar ekilir veya komposl içinde 2-4 hafta sıcak, 12 hafta da soğuk katla madan sonra ilkbaharda ekilir.
Gladitsia triacanthos
Cytisus scoparius gibi işlem görmelidir.
Ginkgo bloba
Rutubetli kumda 4-8 hafta soğuk katlamaya tabi tutulduktan sonra ekil melidir.
Hamamelis spp.
Erken toplanıp sür'alle ekimi ilkbahar ekimine nazaran daha başarılı. Eğer ilkbahar ekilecekse kompost içinde 8 hafta sıcak ve 16-24 hafta so ğuk katlama gerekir.
Hippophaea rhamnoides
Rutubetli kumda 12 hafta soğuk katlamadan sonra ilkbaharda ekilmeli.
Ilex aquifolium
Tohumlarda uyku halini giderecek etkin bir yöntem henüz bulunmamak la beraber pratik bir yol olarak kompost içinde 40 hafta sıcak ve 24 hafta da soğuk katlama önerilmektedir. Böylece katlama süresi en uzun olan bir taksondur.
Juglans nigra
Mevya kabuklan alınarak ortaya çıkan sert kabuklu tohum rutubetli kum veya kompostda 12-20 hafta soğuk katlamaya alındıktan sonra ekilmeli dir.
Juglans regia
Ayni J. nigra gibi işlem görür.
Juniperus spp.
Tohumlar rutubetli kumda türlere göre 4-20 hafta soğuk katlamaya tabi tutulurlar. Ancak katlamadan evvel çimlenme engelleri kısmında belirti len ön işlemlere tabi tutulmalı kozalağın etli kısmı parçalanarak ve yıka narak tohumlar lemizlenmelidir.Bir ölçüde etken sonbahar ekimi de ya pılabilir.
Labumum anagyroides
Cytisus scoparius gibi işlem görür.
Ligustnım spp.
Tohumlar ekilmeden önce 0-10°C'de 8-12 hafta soğuk katlama da tutu lur.
Liquidambar orientalis
On işleme lüzum olmadan ekilebilir.
Liquidambar styraciflua
4-12 haftalık bir soğuk saklamadan sonra ilkbaharda ekilir.
Liriodendron tulipifera
7-20 haftalık bir soğuk saklamadan sonra ilkbaharda ekilir. Sonbaharda ekimi ve kış aylarında bahçe şartlarında yapılan katlama da iyi sonuç vermektedir.
Lonicera spp.
Türlere göre ve ayni türde bireyler arasında çimlenme engeli bakımından farklılıklar vardır. Ancak genellikle 8-12 haftalık bir soğuk katlama söz-konusudur.
316
FİDANLIK VE YETİŞTİRME TEKNİĞİ
Magnolia spp.
Meyveler olgunlaşmca sonbaharda toplanır, temizlenir ve kurumadan hemen ekilir. Tohumlar kurursa veya oda sıcaklığında kışın bekletilirse hayatiyetini kaybeder. Daha sonra ekilecekse 12-24 hafta soğuk katla maya alınmalıdır. Ekim yapıldıktan sonra da çimlenme ortamı hiçbir za man kuru kalmamalıdır.
Mahonia aquifolium
Berberis türleri gibi kompost içinde 5-13 haftalık bir soğuk katlamadan sonra ekilebilir.
Malusbaccata " sylvestris
Ya tohumlar olgunlaştıktan sonra meyvadan çıkarılarak hemen ekilmeli veya kompost içinde 2 hafta sıcak ve 12-16 hafta da soğuk katlamadan son ra ilkbaharda ekilebilir.
Morusalba nigra
Çıplak olarak 4-12 hafta soğuk depoda bekletildikten sonra ilkbaharda ekilebilirler. Ancak bazı dut türleri sadece erkek çiçek verirler, bu yüzden meyvasızdırlar.
Ostrya carpinifolia
Kompost içinde 8 hafta sıcak ve 16-20 hafta soğuk katlamadan sonra eki lir!
Paitenosisus quinquefolia Bu çok kullanılan sarmaşık tohumlan sonbaharda ekilir veya ilkbahara tricuspidata kadar soğuk katlamada bekletildikten sonra ekilir.
Pittosporum spp.
Torununun çimlendirilmesi güç değildir. Bir torba içine konan tohumlar birkaç saniye kaynarsu içinde tutularak ekilirse çimlenme çabukladır.
Platanusspp
Kış sonunda ağaçtan toplanan meyvalar ufalanarak tohumlar meyvadan ayrıldıktan sonra kumla karıştırılarak ilkbaharda doğrudan ekilir.
Prunus avium
M eyvanın etli kısmı temizlenip yıkanarak ayrılan tohumlar kompost içinde 2 hafta sıcak ve 18 hafta da soğuk katlamadan sonra ekilir.
" cerasifera
Ayni işleme tabi tutulur.
Pterocarya fnutinifolia
Toplandıktan sonra hemen ekmeli yahut rutubetli nemli kumda 8-12 haf ta soğuk katlamadan sonra şişirerefc hemen ekmelidir.
Pyrus comminus
Bak Malus spp.
Quercus spp.
iyi drene edilen topraklarda toplanmayı takiben hemen sonbaharda ekil meli. Aksi halde ilkbahara kadar rutubetli kum içinde 4-8 hafta soğuk katlamaya tabi tutulduktan sonra ekmelidir. Q. cerris, Q. petraea, Q. ro-bur'da soğuk katlamaya lüzum yoktur.
Rhamnus frangula
Rutubetli kumda 8 hafta kadar soğuk katlamaya tabi tutulduktan sonra ilkbaharda ekilir.
317
PROF. DR. SUAD I. ÜRGENÇ
Robinia pseudoacacia
Cytisus scoparius gibi işlem görür.
Rosa canına
Anaçlık olmak üzere tohumdan yetiştirilir. Bunun için tohumlar kom post içinde 8 hafta sıcak, 8-12 hafta da soğuk katlamadan sonra ilkbahar da ekilir.
Sambucus nigra
Kompost içinde 10 hafta sıcak ve onu takiben 12 hafta soğuk katlamadan sonra ilkbaharda ekilmeli. Doğrudan yaz sonu ekimi de önerilmekledir.
Sequoia sempervirens " gigentca
Zorunlu olmamakla beraber, tohumlar 8 haftalık bir soğuk katlamaya tabi tutularak daha iyi sonuç alınabilir.
Sorbus spp.
Malus gibi işlem görmelidir.
Symphoricaipus rivularis Erken toplanıp kompost içinde 12-16 hafta sıcak katlamaya tabi tutula rak sonbaharda ekilebilir, yahut katlamadan sonra 18-26 hafta soğuk katlamaya alınarak daha sonra ilkbaharda ekilebilir.
Taxus spp.
Etli kısımdan ayrılan tohumlar kumda soğuk-ıslak katlamaya alınarak ertesi yılı ilkbaharında ekilebilir. Katlamada 4 yıl bırakılıp parti parti ekilebilir.
Tilia spp.
Meyvalann rengi yeşilden kahverengi san rengi dönüştüğü vakit hemen ekilmelidir. Aksi halde kompost içinde 4-20 hafta sıcak katlama, 20-24 hafta da soğuk katlamadan sonra ekilmelidir. Soğuk katlama süresi T. cordala'da 16 haftaya kadar iner.
Thuja occidentalis
Doğrudan ekilebildiği gibi 8 hafta soğuk katlamada da daha iyi sonuç alınmasını sağlar.
Ulex europaeus
Cytisus scoporius gibi işlem görür.
Ulmus glabra
Haziranda tohumlar saçılınca toplanır ayni gün ekilir. Tohum yastığını rutubetli olarak muhafaza etmelidir.
Vibumum spp.
Çimlenme engelini giderici etkin bir yöntem yok sayılabilir. Onun için tam olgunlaşmadan meyvalardan tohumlar çıkarılarak yazın ekilmeli ve yastıklar rutubetli tutulmalıdır.
Zelkova spp.
Sonbaharda tohumlar toplanır toplanmaz hemen ekilebilir. Aksi halde kuru olarak ilkbahara kadar soğuk koşullarda 2-6 hafta bekletildikten sonra ekilmelidir.
Not 1: Tablonun hazırlanmasında dayanılan kaynaklar S.276, Dipnot 61'de gösterilmiştir. Not 2: Burada yer alan süs bitkileri daha çok çimlenme engelleri olan ve uygulamada en çok kullanı lan cins ve türleri içermektedir. Bir kısım, ekimlerinde problem olmayan süs bitkilerine bu rada yer verilmemiştir.
318
FİDANLIK VE YETİŞTİRME TEKNİĞİ
Yukarda belirtilen bütün bu çeşitli çimlenme engelleri, engelin şekline ve tü rüne göre değişen işlemlerle kolaylıkla kaldırılabilir. Ancak bu engelleri kaldır madan yapılan ekimler, meyva ve tohumların uzun süre aylarca hatta bir veya bir kaç yıl çimlenmeden toprakta kalmalarına neden olurlar. Böylece çok uzun za man toprak içersinde kalan meyva ve tohumlar, çeşitli zararlılar ve dış etkilerle çimlenemeden yok olabilirler. Bu itibarla ekimlerinden önce bu tohumların çim lenme engellerinin giderilmesi gerekir.
Kabuk engeli için asitli işlem metodu: Konsantre (% 95'lik) sülfirik asitle iş lem Akasya, Erguvan, Yalancı akasya, Sumak, iğde, Harnup, Gladiçya ve Ihla murlar gibi sert ve kabuklu taksonlarda bu engeli gidererek çimlenmeyi sağlar. Yöntem etkin ve ucuzdur. Fakat özen gösterilmesi ve zamanın iyi ayarlanması ge rekir.
Mekanik zedeleme metodu: Geçirgen olmayan tohum kabuğunu (Y. Akasya, Gladiçya, bazı Ardıç ve Alıç türlerinde) törpüleme, zımparalama, elektro meka nik iğneleme, aşındırma makinelerinde zedeleme bu engelin giderilmesinde etkin bir yöntemdir.
Sıcak suda şişirme metodu: Özellikle Gladiçya ve birçok legümünöz türlerin de etkilidir.
Soğuk suda şişirme metodu: Bazı Ladin, Çam ve Göknar türlerinde uygulanır.
Katlama Metodu: Soğuk katlama metodu: Sıcak ve soğuk katlama metodu: olmak üzere 2 şekilde uygulanır.
Çeşitli çimlenme engelleri olan belli başlı ağaç, çalı ve diğer süs bitkilerinin çimlenme engellerinin giderilmeleri yöntemleri ve işlemleri ile diğer kombine metodlar ayn ayrı özet halinde Tablo: 11 'de verilmiştir.
312
FİDANLIK VE YETİŞTİRME TEKNİĞİ
Önemli Süs Bitkileri Tohumlarının Ekim Öncesi Tabi Oldukları ön işlemler
Tablo: 11
Cins veya türü
Abies spp.: Genellikle sonbahar ekimi herhangi bir işlem gerektirmez, ilkbahar ekimi yapılacak ise 3-4 hafta rutubetli kumda soğuk katlama yapıldıktan sonra ilkbaharda mümkün olduğunca erken (mümkünse Şubatta) ekil melidirler. A. cilicica erken ekilirse başkaca bir işlemi gerektirmez.
Acer campestre: Kompost içinde 4 hafta sıcak ve 12-24 hafta soğuk ortamda ön işleme tabi tutulduktan sonra ilkbaharda ekim.
Acer cappadicum: Kompost içinde yalnız 12-16 hafta soğuk ortamda ön işleme tabi tutukluk-
tan sonra ilkbaharda ekim.
Acer palmatum: Taze tohumlar toplandıktan sonra süratle sonbaharda ekilir. Ancak ilkba-
harda erken çıkan fideler dona karşı korunmalıdır veya gene kompost içinde 4 hafta sıcak ve 4-12 hafta soğuk ortamda tutulduktan sonra ilkba harda ekilir.
Acer platanoides: Toplandıktan sonra hemen ekilir yahut kuru ve serin bir yerde şubat sonuna kadar depolanarak veya çok miktarda ise kompost veya rutebetli kum içinde 12-16 hafta l-5°C'de soğuk ortamda katlandıktan sonra erken ilk baharda ekilir.
Acer pseudoplatanus Az miktarları tohum için platanoides gibi işlem yapılır. Çok miktarları için ise çıplak olarak 6-12 hafta soğuk ortamda bekletildikten sonra ilkbahar da ekilir.
Acer rubrum: Uzun süre depolama mümkün ise de toplandığında hemen ekilebilir.
Acer saccharinum Toplandığında süratle ekilmelidir. Zira hayatiyetini çabuk kaybeder.
Acer saccharum: 6-12 hafta soğuk ortamda kompost içinde veya çıplak olarak bekletildik-
ten sonra ilkbaharda ekilmelidir.
Aescuhıs hippocastanum Sonbaharda toplantıktan sonra hemen ekilmelidir. Yahut ilkbahara ve A. indica kadar soğuk katlamada bırakıldıktan sonra ekilmelidir. İthal edilen biraz
kurumuş tohumlan ekimden önce ılık suda şişirmelidir.
Ailanthus altissima: Rutubetli kumda 8 hafta kadar soğuk koşullarda katlandıktan sonra kış
sonu veya ilkbahada ekilmelidir.
Albizzia julibrisima: Sttlfirik asitle çimlenme engeli giderildikten sonra ekilebilir. Alnus spp. 4 hafta soğuk depolamadan sonra kumla karıştırılarak ilkbaharda ekilmelidir.
Amelanchier laevis: Meyveleri ıslatarak yumuşattıktan ve hafif ovulduktan sonra çıkanları
tohumlan kurumalarına meydan vermeden hemen ekmeli ve yastıkları yaz sonu ve gelecek ilkbaharda fideler çıkana kadar rutubetli bulundur malıdır. Kuru tohumlar ise ilkbaharda ekimlerden önce kompost içinde 4 hafta sıcak ve 16 hafta da soğuk ortamda tutulduktan sonra ekilmelidir.
313
PROF. DR. SUAD 1. ÜRGENÇ
, Berberis (B. ihunbergit, 6-13 hafta soğuk şanlar altında kompost içinde katlamaya alındıkta son B.danvinii B.vulgaris) ra ilkbaharda ekilmelidirler.
Betula (B. pendula.: Tohumlar çıplak olarak soğuk depolamadan sonra kumla karıştırılarak
B. pubescens): : ilkbaharda ekilmelidir. Sonbaharda hatta kar üzerine de ekilebilir.
Camelliaspp.: : Tohum kabuklan sertleşmeden ekilmeli, kabuk sertleşmiş ise üzerine sı-
cak su dökülür ve gittikçe soğuyan suda 24 saat bekletildikten sonra eki lir. Ortam asit reaksiyonlu toprak olmalı (Humustu).
Carpinus betulus: Kompost içinde 4 hafta sıcakta ve 12-14 hafta da soğukta bekletildikten
sonra ilkbaharda ekilmeli.
Carya: : : Ya tohum sonbaharda hiçbir işleme tabi tutulmadan ekilir veya çıplak
yahut kompost içinde olmak üzere 13 hafta soğuk bir ortamda bekletil dikten sonra ilkbaharda ekilmelidir.
Castanea sativa: Sonbaharda (ekim ve kasım) ekilmeli yahut ilkbahara kadar rutubetli
kumda soğuk katlamaya tabi tutularak ilkbaharda ekilmelidir.
Catalpa spp.: : Tohumlar bir ön işleme gerek kalmaksızın kış aylan içinde oda sıcaklı-
ğında muhafaza edilip ilkbaharda ekilir.
Cednıs libani: : Sonbahar ekimi veya 4 haftalık kumda soğuk katlama ile ilkbahar ekimi
yapılır.
Celtis occidentalis: Sonbaharda ekilebilir. Aksi halde kompost içinde 8-12 hafta soğuk kat-
lamadan sonra ilkbaharda ekilebilir.
Cercis sliquastrum: Sonbaharda toplanır toplanmaz ekilebillir. Ekim yastıklarını malçlama
faydalıdır, ^kbaharda ekilmesi halinde daha önce 2 ay kadar soğuk kat lama zorunludur.
Chaenomeles japonica Toplandıktan sonra sonbaharda hemen ekilir veya kompost içinde 2 (Cydonia japonica) hafta sıcak, 8-16 hafta da soçuk işleme tabi tutulduktan sonra ikbaharda
ekilebilir.
Chamaecyparis spp.: Kumda 8-12 haftalık bir soğuk katlama etkili olur.
Clematis spp.: : Çelikle üretilmekle beraber tohumla üretim istendiğinde 4-12 haftalık
bir soğuk katlamayı takiben ekilmelidir.
Comus mas: : Sonbaharda taze toplanmış ve temizlenmiş tohumlar hemen ekilir veya
kompost içinde 16 hafta sıcak, 4-16 hafta da soğuk katlamadan sonra ilk baharda ekilebilir. Yahut yalnız sıcak katlamadan sonra kasımda ekilir. Soğuk katlamayı toprakta geçirmiş olur.
314
FİDANLIK VE YETİŞTİRME TEKNİĞİ
Cornus florida: 12-14 hafta kompost içinde soğuk katlamadan sonra ilkbaharda ekilir.
Corylus avellana: Temizlendikten ve 2 gün kadar suda şişirdikten hemen sonra sonbaharda
ekilir. Yahut da 12-16 hafta kompost içinde soğuk katlamaya tabi tutul duktan sonra ilkbaharda ekilir.
Cotoneaster spp.: Kompost içinde 12 hafta sıcak ve 12 hafta da soğuk katlamaya tabi tutul-
(C. franchattü): duktan sonra ilkbaharda ekilir.
Crataegus monogyna Kompost içinde 4-8 hafta sıcak, 12-16haftasoğukkatlamadansonrailk-baharda ekilir.
Crataegus oxycantha: C. monogyna gibi işlem görür.
Cydonia oblongata: Ya toplandıktan sonra hemen ekilmeli veya kompost içinde 2-4 hafta sı-
cak ve 16 hafta da soğuk katlamadan sonra ilkbaharda ekilmelidir.
Cytisus scoparius: Asit, mekanik veya sıcak su işlemlerinden biri uygulandıktan sonra
(Bkz. çimlenme engellerinin giderilmesi kısmına) rutubetli kumda kat layarak Mart sonu veya Nisan başında elemelidir.
Daphne mezereum Meyvalarrenk değişimi gözlenince hemen toplanıp tohumlar çıkarılır ve sür'atle ekilir. Eğer ilkbaharda ekilecekse konsantre sttlfirik asit veya sı cak su işleminden sonra kompost içinde 8-12 hafta sıcak, 14 hafta da so ğuk katlamada tutulduktan sonra ekilir.
Eleagnus angustifolia Sonbaharda ekilir veya asit işleminden sonra kompost içinde 0-4 saat sı cak ve 8-12 saat de soğuk katlamada tutukluktan sonra ilkbaharda ekilir.
Eucalyptus spp.: Kuru olarak saklandıktan sonra ilkbaharda ekilir.
Euonymus europaeus Kompost içinde 8-12 hafta sıcak, 8-16 hafta da soğuk katlamadan sonra Martta ekilir.
Fagus spp.: : Toprak iyi drene edilebilirse sonbahada doğrudan ekilir. Aksi halde 1-20
hafta (Doğu kayınında 8-12 hafta) soğuk katlamadan sonra ekilir. Katla maya hemen alınıp ve ekimi de ilkbaharda mümkün olduğunca erken yapma önerilir.
Fraxinus angustifolia Tohum ilkbahar ekiminden önce 2-4 (subsp. oxycarpada 8-12) hafta so ğuk katlamadan sonra ekilirse muntazam çıkar.
Fraxinus excelsior Ağustos veya eylül başmda yeşilken toplanıp hemen ekilebilir. Aksi halde
kompost içinde 8-12 saat sıcak ve 8-12 saat de soğuk katlamadan sonra ilkbaharda ekilmelidir.
315
PROF. DR. SUAD İ. ÜRGENÇ
Fraxinus ornus
Sonbahar ekilir veya komposl içinde 2-4 hafta sıcak, 12 hafta da soğuk katla madan sonra ilkbaharda ekilir.
Gladitsia triacanthos
Cytisus scoparius gibi işlem görmelidir.
Ginkgo bloba
Rutubetli kumda 4-8 hafta soğuk katlamaya tabi tutulduktan sonra ekil melidir.
Hamamelis spp.
Erken toplanıp sür'alle ekimi ilkbahar ekimine nazaran daha başarılı. Eğer ilkbahar ekilecekse kompost içinde 8 hafta sıcak ve 16-24 hafta so ğuk katlama gerekir.
Hippophaea rhamnoides
Rutubetli kumda 12 hafta soğuk katlamadan sonra ilkbaharda ekilmeli.
Ilex aquifolium
Tohumlarda uyku halini giderecek etkin bir yöntem henüz bulunmamak la beraber pratik bir yol olarak kompost içinde 40 hafta sıcak ve 24 hafta da soğuk katlama önerilmektedir. Böylece katlama süresi en uzun olan bir taksondur.
Juglans nigra
Mevya kabuklan alınarak ortaya çıkan sert kabuklu tohum rutubetli kum veya kompostda 12-20 hafta soğuk katlamaya alındıktan sonra ekilmeli dir.
Juglans regia
Ayni J. nigra gibi işlem görür.
Juniperus spp.
Tohumlar rutubetli kumda türlere göre 4-20 hafta soğuk katlamaya tabi tutulurlar. Ancak katlamadan evvel çimlenme engelleri kısmında belirti len ön işlemlere tabi tutulmalı kozalağın etli kısmı parçalanarak ve yıka narak tohumlar lemizlenmelidir.Bir ölçüde etken sonbahar ekimi de ya pılabilir.
Labumum anagyroides
Cytisus scoparius gibi işlem görür.
Ligustnım spp.
Tohumlar ekilmeden önce 0-10°C'de 8-12 hafta soğuk katlama da tutu lur.
Liquidambar orientalis
On işleme lüzum olmadan ekilebilir.
Liquidambar styraciflua
4-12 haftalık bir soğuk saklamadan sonra ilkbaharda ekilir.
Liriodendron tulipifera
7-20 haftalık bir soğuk saklamadan sonra ilkbaharda ekilir. Sonbaharda ekimi ve kış aylarında bahçe şartlarında yapılan katlama da iyi sonuç vermektedir.
Lonicera spp.
Türlere göre ve ayni türde bireyler arasında çimlenme engeli bakımından farklılıklar vardır. Ancak genellikle 8-12 haftalık bir soğuk katlama söz-konusudur.
316
FİDANLIK VE YETİŞTİRME TEKNİĞİ
Magnolia spp.
Meyveler olgunlaşmca sonbaharda toplanır, temizlenir ve kurumadan hemen ekilir. Tohumlar kurursa veya oda sıcaklığında kışın bekletilirse hayatiyetini kaybeder. Daha sonra ekilecekse 12-24 hafta soğuk katla maya alınmalıdır. Ekim yapıldıktan sonra da çimlenme ortamı hiçbir za man kuru kalmamalıdır.
Mahonia aquifolium
Berberis türleri gibi kompost içinde 5-13 haftalık bir soğuk katlamadan sonra ekilebilir.
Malusbaccata " sylvestris
Ya tohumlar olgunlaştıktan sonra meyvadan çıkarılarak hemen ekilmeli veya kompost içinde 2 hafta sıcak ve 12-16 hafta da soğuk katlamadan son ra ilkbaharda ekilebilir.
Morusalba nigra
Çıplak olarak 4-12 hafta soğuk depoda bekletildikten sonra ilkbaharda ekilebilirler. Ancak bazı dut türleri sadece erkek çiçek verirler, bu yüzden meyvasızdırlar.
Ostrya carpinifolia
Kompost içinde 8 hafta sıcak ve 16-20 hafta soğuk katlamadan sonra eki lir!
Paitenosisus quinquefolia Bu çok kullanılan sarmaşık tohumlan sonbaharda ekilir veya ilkbahara tricuspidata kadar soğuk katlamada bekletildikten sonra ekilir.
Pittosporum spp.
Torununun çimlendirilmesi güç değildir. Bir torba içine konan tohumlar birkaç saniye kaynarsu içinde tutularak ekilirse çimlenme çabukladır.
Platanusspp
Kış sonunda ağaçtan toplanan meyvalar ufalanarak tohumlar meyvadan ayrıldıktan sonra kumla karıştırılarak ilkbaharda doğrudan ekilir.
Prunus avium
M eyvanın etli kısmı temizlenip yıkanarak ayrılan tohumlar kompost içinde 2 hafta sıcak ve 18 hafta da soğuk katlamadan sonra ekilir.
" cerasifera
Ayni işleme tabi tutulur.
Pterocarya fnutinifolia
Toplandıktan sonra hemen ekmeli yahut rutubetli nemli kumda 8-12 haf ta soğuk katlamadan sonra şişirerefc hemen ekmelidir.
Pyrus comminus
Bak Malus spp.
Quercus spp.
iyi drene edilen topraklarda toplanmayı takiben hemen sonbaharda ekil meli. Aksi halde ilkbahara kadar rutubetli kum içinde 4-8 hafta soğuk katlamaya tabi tutulduktan sonra ekmelidir. Q. cerris, Q. petraea, Q. ro-bur'da soğuk katlamaya lüzum yoktur.
Rhamnus frangula
Rutubetli kumda 8 hafta kadar soğuk katlamaya tabi tutulduktan sonra ilkbaharda ekilir.
317
PROF. DR. SUAD I. ÜRGENÇ
Robinia pseudoacacia
Cytisus scoparius gibi işlem görür.
Rosa canına
Anaçlık olmak üzere tohumdan yetiştirilir. Bunun için tohumlar kom post içinde 8 hafta sıcak, 8-12 hafta da soğuk katlamadan sonra ilkbahar da ekilir.
Sambucus nigra
Kompost içinde 10 hafta sıcak ve onu takiben 12 hafta soğuk katlamadan sonra ilkbaharda ekilmeli. Doğrudan yaz sonu ekimi de önerilmekledir.
Sequoia sempervirens " gigentca
Zorunlu olmamakla beraber, tohumlar 8 haftalık bir soğuk katlamaya tabi tutularak daha iyi sonuç alınabilir.
Sorbus spp.
Malus gibi işlem görmelidir.
Symphoricaipus rivularis Erken toplanıp kompost içinde 12-16 hafta sıcak katlamaya tabi tutula rak sonbaharda ekilebilir, yahut katlamadan sonra 18-26 hafta soğuk katlamaya alınarak daha sonra ilkbaharda ekilebilir.
Taxus spp.
Etli kısımdan ayrılan tohumlar kumda soğuk-ıslak katlamaya alınarak ertesi yılı ilkbaharında ekilebilir. Katlamada 4 yıl bırakılıp parti parti ekilebilir.
Tilia spp.
Meyvalann rengi yeşilden kahverengi san rengi dönüştüğü vakit hemen ekilmelidir. Aksi halde kompost içinde 4-20 hafta sıcak katlama, 20-24 hafta da soğuk katlamadan sonra ekilmelidir. Soğuk katlama süresi T. cordala'da 16 haftaya kadar iner.
Thuja occidentalis
Doğrudan ekilebildiği gibi 8 hafta soğuk katlamada da daha iyi sonuç alınmasını sağlar.
Ulex europaeus
Cytisus scoporius gibi işlem görür.
Ulmus glabra
Haziranda tohumlar saçılınca toplanır ayni gün ekilir. Tohum yastığını rutubetli olarak muhafaza etmelidir.
Vibumum spp.
Çimlenme engelini giderici etkin bir yöntem yok sayılabilir. Onun için tam olgunlaşmadan meyvalardan tohumlar çıkarılarak yazın ekilmeli ve yastıklar rutubetli tutulmalıdır.
Zelkova spp.
Sonbaharda tohumlar toplanır toplanmaz hemen ekilebilir. Aksi halde kuru olarak ilkbahara kadar soğuk koşullarda 2-6 hafta bekletildikten sonra ekilmelidir.
Not 1: Tablonun hazırlanmasında dayanılan kaynaklar S.276, Dipnot 61'de gösterilmiştir. Not 2: Burada yer alan süs bitkileri daha çok çimlenme engelleri olan ve uygulamada en çok kullanı lan cins ve türleri içermektedir. Bir kısım, ekimlerinde problem olmayan süs bitkilerine bu rada yer verilmemiştir.
318
FİDANLIK VE YETİŞTİRME TEKNİĞİ