Tweet
2.1.2.1.2. Kök Çelikleriyle Üretme
Köklerden alınan parçalarla yapılan üretme olan "kök çeliklenyle üretme" çok kullanılan bir üretme yöntemi değildir. Fakat bazı bitkilerde uygun bir üretim metodu olarak kullanılmaktadır. Ancak diğer metodlar kadar ekonomik bir üret me yöntemi sayılamaz. Aşılı bitkilerin aşı noktalarının altında bulunan köklerden alınan çeliklerden gelişen bitkilerin, aşılı bitki veya kültivan temsil etmeyeceği açıktır. Bu durumda ancak aşıya anaçlık (altlık) eden bitkiyi çoğaltmış olacağımız daima dikkate alınmalıdır.
Eğer bir bitki türü doğal şartlar altında kolayca kök sürgünü verebiliyorsa bu bitki kolaylıkla kök çelikleriyle üretilebilir. Kök çeliği ile üretilmesi mümkün ve kolay olan bitki cinsleri ve türlerinin belli başlıları olarak Robinia, Albizzia, Ai-lantus, Aesculus, Prunus, Sambucus, Calycanthus, Daphne, Rhus, llex, Lagerst-romia, Rhododendron, Syringa, V/isteria (salkımlar), Hypricum cinsleriyle Cydo-niajaponica ve Yucca filamentosa türleri sayılabilir.
Kök çeliklerinde, köklerde yer alan uyuyan gözler veya adventif gözlerden sürgünler oluşmaktadır (Resim: 147). Adventif tomurcuklar daha ziyade en üstte ki köklerin kalın kısımlarında yer alır. Dolayısıyle bu kı sımlar en iyi çelikleri verirler.
Kök çelikleri sonbahar veya kış başlangıcı ile kış kök çelikleri olarak Ocak, Şubat ve Mart aylarında alı nıp dikilebilir. Her ne şekilde olursa olsun çelik almada Mart ayını geçirmemek gere kir. Zira çelik alınacak türler ilkbahar gelişme periyodu başlamadan önce besin re zervleri bakımından en zen gin oldukları devreyi yaşar lar. Bu devre dışında, büyü me peryodunda kök çeliğiyle üretme yöntemi uygulanma malıdır. Resim: 147. Anemone kök çeliğinin sürgün ve ikincil kök geliş tirmesi.
Mahlstede, J.P. and Haber, ES. Plant Propagati-
on'dan.
Küçük gevrek köklü bitkilerde, kök çelikleri oldukça kısa (2.5-5 cm) alınabi lir. Zira bunlarda kısa kök çelikleri de kâfi besin rezervine sahiptirler. Ancak bu sınırlardan daha kısa ve ince çelikler besin rezervi ve sürgün gözleri adedi açısın dan yetersiz kalır.
Daha kalın çelikler ise yavaş gelişir. Zira bu kalınca köklerde üretimli doku lar olgunlaşmış ve nisbeten aktivitelerini kaybetmişlerdir. Hazırlanan çelikler üre tim ortamına ekseri yatay olarak yerleştirilir ve üzerleri 1-1,5 cm kalınlıkta ince toprak veya kumla kapatılır, iyice sulanır ve üretme ortammın kurumaması veya rutubetini iyi muhafaza etmesi için üzeri camla kapatılır. Üretme kasalarda yapı lıyorsa kasalar gölge bir yere yerleştirilir veya ortam gölgelenir. Kısa bir süre son ra adventif gözlerden adventif sürgünler meydana gelir ve bir taraftan da kökler gelişmeye başlar (Resim: 148).
Resim: 148. Rubus idaeus kök çelikleri, köklerimden ve yeni bir fidan geliştirmeleri.
Hartmann, H.T. and Kester, D.E. Plant Propagation, Principles and Practices'den.
Kökleri biraz etli olan bitkilerde ise kök çelikleri ile en iyi üretim sera ve sı cak camekânlarda kasalarda yapılır. Bunlar küçük gevrek köklü bitki çeliklerin den daha uzun (5-7,5 cm) alınır ve üretme ortamı yüzeyine yatay değil dikey olarak dikilir. Ancak çeliklerin ters dikilmemesine çok dikkat edilmelidir. Aksi hal de geotropizim dolayısıyla deforme şekiller doğar (Resim: 149). Bunun için de çelikte ince uç, genellikle kökün alt tarafından alındığından alta gelmelidir. Zira gövdeye yaklaştıkça kök çapı artar. Ancak bu her zaman kolay ayırdedilemez. En iyisi bazı sert çeliklerde olduğu gibi alt kısmı meyilli kesmek ve bu suretle tanı mı kolaylaştırmaktır.
Resim: 149. Genel olarak her tip çeliğin ters dikilmesi polariteyi bozduğundan geotropizm etkilerle deforme şekiller doğar. Solda; Ribes sativum'da böyle bir ters dikim sonucu ortaya çıkan anormal geliş me. Sağda; bir yıl sonra yeni kökler ile merkezi tomurcuktan bir sürgün geliştirerek fidan canlı lığını koruyabildiği gözlenmektedir. Ters dikim kök çeliklerinde, daha dikkatli olmayı gerektirir. Hartmann, H.T. and Kester, D.E. Plant Propagation, Principles and Practices'den.
Bahçe şartlarında çoğaltılan bol köklü bitkilerde ise kök çelikleri daha uzun (5-15 cm) alınır, ilkbaharda açık sahada toprak hazırlığı ve dikim mümkün hale gelene kadar kök çelikleri demetler halinde kum veya destere talaşında serin bir yerde saklanırlar. Bu çelikler de etli bitkilerin kök çelikleri gibi dik olarak dikilir ler (Resim: 150). Bunlarda da aynı şekilde ters dikime imkan verilmemelidir.
Yaprak çeliği ile üretmenin sera üretme çalışmalarında geniş bir kulla nım yeri vardır. Soğuk camekânlarda da bu üretim yapılabilir. Ancak az mik tarda amatörce bir üretme, kış aylarında ısıtılan sıcak bir odada pencere kenarın da bir tahta kasa veya tahta bir kutuda kolaylıkla gerçekleştirilebilir. Yalnız tahta kutunun devamlı yüksek rutubette kalması için diğer yöntemlerde olduğu gibi üs tünün bir cam veya plastik örtüyle kapatılması yeterlidir. Yaz aylarında açık hava da gölge bir yerde de aynı yöntemle köklendirme yapılabilir (Resim: 153, 154).
Birçok monokotilodon ve dikotilodon bitkiler bu yöntemle çoğaltılabilir.
Bu kabil üretme etli yapraklara sahip kırmızı, pembe, turuncu küçük çiçekle-riyle dikkati çeken bir tropik menşeli süs bitkisi olan Kalanchoe (K. pinnata), Pe-peromia'lar, Afrika menekşeleri, Peygamber kılıcı (Sansavieria) ve Rex begonya lar, Echeveria'lar (E. peacocki), Zambaklar ve Crassula'lar, Dam korukları (Sedum spp), Kauçuk ve Kamelyalar yaprak çelikleriyle üretilen en tanınmış süs bitkileridirler.
FİDANLIK VE YETİŞTİRME TEKNİĞİ
Prof Dr. Suat Ürgenç
Köklerden alınan parçalarla yapılan üretme olan "kök çeliklenyle üretme" çok kullanılan bir üretme yöntemi değildir. Fakat bazı bitkilerde uygun bir üretim metodu olarak kullanılmaktadır. Ancak diğer metodlar kadar ekonomik bir üret me yöntemi sayılamaz. Aşılı bitkilerin aşı noktalarının altında bulunan köklerden alınan çeliklerden gelişen bitkilerin, aşılı bitki veya kültivan temsil etmeyeceği açıktır. Bu durumda ancak aşıya anaçlık (altlık) eden bitkiyi çoğaltmış olacağımız daima dikkate alınmalıdır.
Eğer bir bitki türü doğal şartlar altında kolayca kök sürgünü verebiliyorsa bu bitki kolaylıkla kök çelikleriyle üretilebilir. Kök çeliği ile üretilmesi mümkün ve kolay olan bitki cinsleri ve türlerinin belli başlıları olarak Robinia, Albizzia, Ai-lantus, Aesculus, Prunus, Sambucus, Calycanthus, Daphne, Rhus, llex, Lagerst-romia, Rhododendron, Syringa, V/isteria (salkımlar), Hypricum cinsleriyle Cydo-niajaponica ve Yucca filamentosa türleri sayılabilir.
Kök çeliklerinde, köklerde yer alan uyuyan gözler veya adventif gözlerden sürgünler oluşmaktadır (Resim: 147). Adventif tomurcuklar daha ziyade en üstte ki köklerin kalın kısımlarında yer alır. Dolayısıyle bu kı sımlar en iyi çelikleri verirler.
Kök çelikleri sonbahar veya kış başlangıcı ile kış kök çelikleri olarak Ocak, Şubat ve Mart aylarında alı nıp dikilebilir. Her ne şekilde olursa olsun çelik almada Mart ayını geçirmemek gere kir. Zira çelik alınacak türler ilkbahar gelişme periyodu başlamadan önce besin re zervleri bakımından en zen gin oldukları devreyi yaşar lar. Bu devre dışında, büyü me peryodunda kök çeliğiyle üretme yöntemi uygulanma malıdır. Resim: 147. Anemone kök çeliğinin sürgün ve ikincil kök geliş tirmesi.
Mahlstede, J.P. and Haber, ES. Plant Propagati-
on'dan.
Küçük gevrek köklü bitkilerde, kök çelikleri oldukça kısa (2.5-5 cm) alınabi lir. Zira bunlarda kısa kök çelikleri de kâfi besin rezervine sahiptirler. Ancak bu sınırlardan daha kısa ve ince çelikler besin rezervi ve sürgün gözleri adedi açısın dan yetersiz kalır.
Daha kalın çelikler ise yavaş gelişir. Zira bu kalınca köklerde üretimli doku lar olgunlaşmış ve nisbeten aktivitelerini kaybetmişlerdir. Hazırlanan çelikler üre tim ortamına ekseri yatay olarak yerleştirilir ve üzerleri 1-1,5 cm kalınlıkta ince toprak veya kumla kapatılır, iyice sulanır ve üretme ortammın kurumaması veya rutubetini iyi muhafaza etmesi için üzeri camla kapatılır. Üretme kasalarda yapı lıyorsa kasalar gölge bir yere yerleştirilir veya ortam gölgelenir. Kısa bir süre son ra adventif gözlerden adventif sürgünler meydana gelir ve bir taraftan da kökler gelişmeye başlar (Resim: 148).
Resim: 148. Rubus idaeus kök çelikleri, köklerimden ve yeni bir fidan geliştirmeleri.
Hartmann, H.T. and Kester, D.E. Plant Propagation, Principles and Practices'den.
Kökleri biraz etli olan bitkilerde ise kök çelikleri ile en iyi üretim sera ve sı cak camekânlarda kasalarda yapılır. Bunlar küçük gevrek köklü bitki çeliklerin den daha uzun (5-7,5 cm) alınır ve üretme ortamı yüzeyine yatay değil dikey olarak dikilir. Ancak çeliklerin ters dikilmemesine çok dikkat edilmelidir. Aksi hal de geotropizim dolayısıyla deforme şekiller doğar (Resim: 149). Bunun için de çelikte ince uç, genellikle kökün alt tarafından alındığından alta gelmelidir. Zira gövdeye yaklaştıkça kök çapı artar. Ancak bu her zaman kolay ayırdedilemez. En iyisi bazı sert çeliklerde olduğu gibi alt kısmı meyilli kesmek ve bu suretle tanı mı kolaylaştırmaktır.
Resim: 149. Genel olarak her tip çeliğin ters dikilmesi polariteyi bozduğundan geotropizm etkilerle deforme şekiller doğar. Solda; Ribes sativum'da böyle bir ters dikim sonucu ortaya çıkan anormal geliş me. Sağda; bir yıl sonra yeni kökler ile merkezi tomurcuktan bir sürgün geliştirerek fidan canlı lığını koruyabildiği gözlenmektedir. Ters dikim kök çeliklerinde, daha dikkatli olmayı gerektirir. Hartmann, H.T. and Kester, D.E. Plant Propagation, Principles and Practices'den.
Bahçe şartlarında çoğaltılan bol köklü bitkilerde ise kök çelikleri daha uzun (5-15 cm) alınır, ilkbaharda açık sahada toprak hazırlığı ve dikim mümkün hale gelene kadar kök çelikleri demetler halinde kum veya destere talaşında serin bir yerde saklanırlar. Bu çelikler de etli bitkilerin kök çelikleri gibi dik olarak dikilir ler (Resim: 150). Bunlarda da aynı şekilde ters dikime imkan verilmemelidir.
Yaprak çeliği ile üretmenin sera üretme çalışmalarında geniş bir kulla nım yeri vardır. Soğuk camekânlarda da bu üretim yapılabilir. Ancak az mik tarda amatörce bir üretme, kış aylarında ısıtılan sıcak bir odada pencere kenarın da bir tahta kasa veya tahta bir kutuda kolaylıkla gerçekleştirilebilir. Yalnız tahta kutunun devamlı yüksek rutubette kalması için diğer yöntemlerde olduğu gibi üs tünün bir cam veya plastik örtüyle kapatılması yeterlidir. Yaz aylarında açık hava da gölge bir yerde de aynı yöntemle köklendirme yapılabilir (Resim: 153, 154).
Birçok monokotilodon ve dikotilodon bitkiler bu yöntemle çoğaltılabilir.
Bu kabil üretme etli yapraklara sahip kırmızı, pembe, turuncu küçük çiçekle-riyle dikkati çeken bir tropik menşeli süs bitkisi olan Kalanchoe (K. pinnata), Pe-peromia'lar, Afrika menekşeleri, Peygamber kılıcı (Sansavieria) ve Rex begonya lar, Echeveria'lar (E. peacocki), Zambaklar ve Crassula'lar, Dam korukları (Sedum spp), Kauçuk ve Kamelyalar yaprak çelikleriyle üretilen en tanınmış süs bitkileridirler.
FİDANLIK VE YETİŞTİRME TEKNİĞİ
Prof Dr. Suat Ürgenç