Tweet
2.1.2.4. DİĞER VEJETATİF ÜRETME TEKNİKLERİ
Bu yöntemlerden kollarla, stolonlarla, yavrularla, kök sürgünleri, boğaz, ocak ve pençelerle üretme yöntemleri bir anlamda daldırmanın değişik metodla-rını oluşturmaktadır. Bu itibarla bazı literatürde bu yöntemler, daldırmanın modi-fiye edilmiş yeni değişik şekilleri olarak veya doğal daldırmaya elverişli bitki kı sımlarından üretme adı altında, esasta daldırma temel yöntemleri içinde ele alın maktadır.
2.1.2.4.1. Kollarla Üretme
Kol bir bitkinin boğazındaki bir yaprağın koltuğunda çıkan, toprak yüzüne yatık olarak büyüyen ve boğumlardan her birinde yeni bir bitki meydana getiren özelleşmiş bir gövde olarak tanımlanmaktadır (Resim: 183). Örneğin süs bitkisi olan Kordelalarda (Chlorophytum elatum) ve Scuifragaceae''lerden olan çok yıl lık otsu bir süs bitkisi olan Tolmiea menziesi'de bu tip üretim tipiktir.
Resim: 183. Kollarla üretme.
Hartmann/Kester'den.
Altan, S. 1989: Süs Bitkileri Üretim Tekniği. Çukurova Ü. Ziraat Fakültesi Ders Kitabı No. 104, Adana. -Brumm, E. und Mehlisch, K. 1964: Der Baum schulbetrieb. Verlag Eugen Ulmer, Stuttgart. -Chabot. E. 1949: Greenhouse Gardening for everyone. M. Barrovvs and Company Inc. Newyork. -Hartmann, H.T. and Kester, D.E. 1959: Plant Propagation, Principles and Practices, Englevvood Cliffs. N.J. Prentice-Hall, Inc. U.S.A. -Kains, M.G. and Mc Questen, 1945: Propagation of Plants. Orange Judd Publishing Company, Inc. Newyork. -Mahlstede, J.P. and Haber, E.S. 1957: Plant Propagation, John Wiley and sons. Inc. Newyork. -Ortho Books editör staff. 1984: Gardening Techniques. Ortho Books, Chevron Chemical, San Francisco, U.S.A. -Preston, F.G. 1967: The Greenhouse. Chaucer Press Ltd. Suffolk. England. -Sheat, W.G. 1963: Pro pagation of trees, shrubs and conifers. Macmillan and Co. Ltd. Newyork.
Kollarla çoğaltma yapmak için uzun sürgünler üzerinde iyi köklenmiş olan yavru bitkiler alınır ve kasalar veya saksılara ayn ayrı dikilerek çoğaltılır.
2.1.2.4.2. Stolonlarla Üretme
Stolonlar bir tepe tomurcuğundan oluşan ince bir hava sürgünü olup toprak la temas ettikleri zaman köklenirler. Daha önce sözkonusu edilen kollar da ger çekte stolon karakterindedir (Resim: 183). Yani bazı türlerde yanlara doğru geli şen bazı yan sürgünler toprağa tutunarak kök verirler. Genellikle bunların sürgün lerinde nodlar arasında mesafe oldukça uzundur ve bu nodlar üzerinde kökler meydana gelir. Köklenme durumunda olan sürgünler ana bitkiden ayrılır, isteni len yere dikilebilir. Çeşitli çim bitkilerinde bu yolla vejetatif üretme çok yaygın dır. Belli başlı çim türlerini oluşturan güney ve sıcak kurak yörelerimiz için uy gun olan Bermuda çimi (Cydonodon dactylon), gene Akdeniz sahili ve Ege'de ba-şanyle kullanılan Uganda çimi (Cynodon transvaalensis), ıslah edilmiş önemli çeşitlere sahip olan Japon çimi (Zoysia japonica) ve belli başlı çim bitkilerinden olan Tavuz otu yani Agrostis'letden (Agrostis tenuis) ile Bataklık tavuz otu deni len ince testürü ile spor sahalarında çok kullanılan (Agrostis stolonifera) stolon larla üretilen en önemli çim türleridir.
Stolonlarla üretmede bu toprak üstü sürgünler 3-5 cm'lik küçük parçalara ay rılır, tohum ekimi gibi sahaya serpilip üstü hafif örtülerek köklenmeleri sağlanır.
2.1.2.4.3. Rizomlarla Üretme
Rizomlar, toprak altında veya toprak yüzünde toprağa paralel olarak büyü yen, az çok silindirik şekilde, zengin besin maddelerini depolamış olan ince uzun etli gövde ve dallardır. Rizomlar üzerinde nod (boğum)lar ve internod'lar (boğum aralan) bulunur. Boğumlardan çıkan büyüme konileri rizomun havayi sürgünleri ni yani bitkinin toprak üstü sürgünlerini verir. Bunlar bitkinin toprak üstü dal ve yapraklarını oluşturur. Gene aynı boğumların alt yüzlerinde adventif menşeli kök ler oluşur (Resim: 184 üst).
Hava sürgünleri her yıl olur, fakat rizomlar çok yıllıktır ve kış boyunca ya şamlarını devam ettirirler. Müteakip ilkbaharda yeniden hava sürgünleri oluştura rak bitkinin toprak üstü kısmını ve çiçeklerini meydana getirirler. (Resim: 184 alt) Vadi Zambağı (Convollaria majolis)de bu büyüme devrelerini göstermektedir. Resimde ilkbahar sonu veya yaz başlarında iki ve üç yıllık dallar ve o yıla ait yap-raklanyla bir rizomlu bitki kesiti görülmektedir. Yıllık yapraklar o vejetasyon devresi yaptıkları fotosentezle elde ettikleri gıda maddelerini bitkinin rizomlann-da depolarlar. Rizomlar ertesi yıl yeni sürgünler oluşturur.
(Resim: 185) ise rizomlu tipte bir Süsen (iris) in çiçeklenme zamanındaki ya pısal görünüşünü aksettirmektedir. Resimde D önceki yıl çiçek açan ve şimdi öl mek üzere olan iki yaşındaki kısmı, B bu yıl oluşan yeni sürgünü, A bu ana sür gün üzerinde bundan çıkan yan dalları, C ise bu yan dallar üzerindeki çiçek to murcuklarını göstermektedir.
Resim: 184.
Üstte : Rizom, yeni kök ve sürgün oluşumları.
Mahlsteda/Haber'den. Altta : A. Rizom kesiti
B. Yaprak kınlan tarafından örtülmüş tepe çiçek tomurcuğu ve yan sürgün tomurcuğunun
göründüğü dal parçası.
Hartmann/Kester'den.
Çiçeklenme zamanına yakın bir Süsen (lris)-rizomlu tip-bitkisinin yapısal görünüşü.
Hartmann, H.T. and Kester, D.E. Plant Propagation, Principles and Practices'de.
Eğer rizomlar yapraklarından temizlenmiş olarak herbiri bir veya birkaç bo ğum, internod (boğum arası) dolayısıyle büyüme konisi (vejetatif göz) taşıyacak şekilde parçalara bölünürse herbir parça sürgün vererek yeni bir bitki oluşturur. Rizomlar zengin besin maddeleri depoladıklarından bunlarda kökler çabuk mey dana gelir ve böylece vejetatif üretmede bir güçlük olmaz. Bu yüzden bu rizom parçalan bahçede istenilen yere doğrudan dikilebilir veya fidanlıkta şaşırtılabilir. Bu bölünme işinin büyüme mevsimi hemen başlamadan önce veya büyüme mev siminin sonunda (yaz sonu veya sonbaharda) yapılması gerekir. Bu devrede rizomlar besin maddelerince en zengin oldukları devreyi idrak ederler. Bölme parçala ma işlemi büyüme mev simi sonuna doğru ya zın yeteri kadar erken yapılırsa sonbaharda müsait koşullarda ri zomlar kökler oluştura rak kış gelmeden yerle rine intibak etmiş olur lar. Ancak yaprakların çiçeklenmeden sonra koparılmaması lazım dır. Bu suretle fotosen tez yoluyla rizomlarda gerekli besin maddeleri nin bolca depolanması Resim: 185.
sağlanır. Aksi halde bü yüme ve çiçek tomurcuğu teşekkülü engellenmiş olur.
Rizomlara sahip ve bu yolla üretilen bitkiler daha çok monokotilodonlara da hil bitkilerdir. Ancak Eğreltiler veya bazı ilkel bitkiler de rizomlarla ürerler. Süs bitkileri olarak Süren (iris)lar, Zambakların büyük kesimi, Kana (Canna), Şaka yıklar ve Kala zambağı rizomlarla üretilirler.
Resim: 186. Etli veya Yumru köklerle üretim.
A. Advantif kökleriyle tatlı patates.
B. Büyümenin ilk aşamasında Dahlia (Yıldız). Yeni bitkinin oluşması sırasında eski kök parçası dağılır, çoğaltma işinde yeni kökler kullanılabilir.
C. Yumru köklü begonya. Bu tip Begonya her yıl hacmini arttırmaya devam eder.
Hartmann, H.T. and Kester, D.E. Plant Propagation, Principles and Practices'den.
FİDANLIK VE YETİŞTİRME TEKNİĞİ
Prof Dr. Suat Ürgenç
Bu yöntemlerden kollarla, stolonlarla, yavrularla, kök sürgünleri, boğaz, ocak ve pençelerle üretme yöntemleri bir anlamda daldırmanın değişik metodla-rını oluşturmaktadır. Bu itibarla bazı literatürde bu yöntemler, daldırmanın modi-fiye edilmiş yeni değişik şekilleri olarak veya doğal daldırmaya elverişli bitki kı sımlarından üretme adı altında, esasta daldırma temel yöntemleri içinde ele alın maktadır.
2.1.2.4.1. Kollarla Üretme
Kol bir bitkinin boğazındaki bir yaprağın koltuğunda çıkan, toprak yüzüne yatık olarak büyüyen ve boğumlardan her birinde yeni bir bitki meydana getiren özelleşmiş bir gövde olarak tanımlanmaktadır (Resim: 183). Örneğin süs bitkisi olan Kordelalarda (Chlorophytum elatum) ve Scuifragaceae''lerden olan çok yıl lık otsu bir süs bitkisi olan Tolmiea menziesi'de bu tip üretim tipiktir.
Resim: 183. Kollarla üretme.
Hartmann/Kester'den.
Altan, S. 1989: Süs Bitkileri Üretim Tekniği. Çukurova Ü. Ziraat Fakültesi Ders Kitabı No. 104, Adana. -Brumm, E. und Mehlisch, K. 1964: Der Baum schulbetrieb. Verlag Eugen Ulmer, Stuttgart. -Chabot. E. 1949: Greenhouse Gardening for everyone. M. Barrovvs and Company Inc. Newyork. -Hartmann, H.T. and Kester, D.E. 1959: Plant Propagation, Principles and Practices, Englevvood Cliffs. N.J. Prentice-Hall, Inc. U.S.A. -Kains, M.G. and Mc Questen, 1945: Propagation of Plants. Orange Judd Publishing Company, Inc. Newyork. -Mahlstede, J.P. and Haber, E.S. 1957: Plant Propagation, John Wiley and sons. Inc. Newyork. -Ortho Books editör staff. 1984: Gardening Techniques. Ortho Books, Chevron Chemical, San Francisco, U.S.A. -Preston, F.G. 1967: The Greenhouse. Chaucer Press Ltd. Suffolk. England. -Sheat, W.G. 1963: Pro pagation of trees, shrubs and conifers. Macmillan and Co. Ltd. Newyork.
Kollarla çoğaltma yapmak için uzun sürgünler üzerinde iyi köklenmiş olan yavru bitkiler alınır ve kasalar veya saksılara ayn ayrı dikilerek çoğaltılır.
2.1.2.4.2. Stolonlarla Üretme
Stolonlar bir tepe tomurcuğundan oluşan ince bir hava sürgünü olup toprak la temas ettikleri zaman köklenirler. Daha önce sözkonusu edilen kollar da ger çekte stolon karakterindedir (Resim: 183). Yani bazı türlerde yanlara doğru geli şen bazı yan sürgünler toprağa tutunarak kök verirler. Genellikle bunların sürgün lerinde nodlar arasında mesafe oldukça uzundur ve bu nodlar üzerinde kökler meydana gelir. Köklenme durumunda olan sürgünler ana bitkiden ayrılır, isteni len yere dikilebilir. Çeşitli çim bitkilerinde bu yolla vejetatif üretme çok yaygın dır. Belli başlı çim türlerini oluşturan güney ve sıcak kurak yörelerimiz için uy gun olan Bermuda çimi (Cydonodon dactylon), gene Akdeniz sahili ve Ege'de ba-şanyle kullanılan Uganda çimi (Cynodon transvaalensis), ıslah edilmiş önemli çeşitlere sahip olan Japon çimi (Zoysia japonica) ve belli başlı çim bitkilerinden olan Tavuz otu yani Agrostis'letden (Agrostis tenuis) ile Bataklık tavuz otu deni len ince testürü ile spor sahalarında çok kullanılan (Agrostis stolonifera) stolon larla üretilen en önemli çim türleridir.
Stolonlarla üretmede bu toprak üstü sürgünler 3-5 cm'lik küçük parçalara ay rılır, tohum ekimi gibi sahaya serpilip üstü hafif örtülerek köklenmeleri sağlanır.
2.1.2.4.3. Rizomlarla Üretme
Rizomlar, toprak altında veya toprak yüzünde toprağa paralel olarak büyü yen, az çok silindirik şekilde, zengin besin maddelerini depolamış olan ince uzun etli gövde ve dallardır. Rizomlar üzerinde nod (boğum)lar ve internod'lar (boğum aralan) bulunur. Boğumlardan çıkan büyüme konileri rizomun havayi sürgünleri ni yani bitkinin toprak üstü sürgünlerini verir. Bunlar bitkinin toprak üstü dal ve yapraklarını oluşturur. Gene aynı boğumların alt yüzlerinde adventif menşeli kök ler oluşur (Resim: 184 üst).
Hava sürgünleri her yıl olur, fakat rizomlar çok yıllıktır ve kış boyunca ya şamlarını devam ettirirler. Müteakip ilkbaharda yeniden hava sürgünleri oluştura rak bitkinin toprak üstü kısmını ve çiçeklerini meydana getirirler. (Resim: 184 alt) Vadi Zambağı (Convollaria majolis)de bu büyüme devrelerini göstermektedir. Resimde ilkbahar sonu veya yaz başlarında iki ve üç yıllık dallar ve o yıla ait yap-raklanyla bir rizomlu bitki kesiti görülmektedir. Yıllık yapraklar o vejetasyon devresi yaptıkları fotosentezle elde ettikleri gıda maddelerini bitkinin rizomlann-da depolarlar. Rizomlar ertesi yıl yeni sürgünler oluşturur.
(Resim: 185) ise rizomlu tipte bir Süsen (iris) in çiçeklenme zamanındaki ya pısal görünüşünü aksettirmektedir. Resimde D önceki yıl çiçek açan ve şimdi öl mek üzere olan iki yaşındaki kısmı, B bu yıl oluşan yeni sürgünü, A bu ana sür gün üzerinde bundan çıkan yan dalları, C ise bu yan dallar üzerindeki çiçek to murcuklarını göstermektedir.
Resim: 184.
Üstte : Rizom, yeni kök ve sürgün oluşumları.
Mahlsteda/Haber'den. Altta : A. Rizom kesiti
B. Yaprak kınlan tarafından örtülmüş tepe çiçek tomurcuğu ve yan sürgün tomurcuğunun
göründüğü dal parçası.
Hartmann/Kester'den.
Çiçeklenme zamanına yakın bir Süsen (lris)-rizomlu tip-bitkisinin yapısal görünüşü.
Hartmann, H.T. and Kester, D.E. Plant Propagation, Principles and Practices'de.
Eğer rizomlar yapraklarından temizlenmiş olarak herbiri bir veya birkaç bo ğum, internod (boğum arası) dolayısıyle büyüme konisi (vejetatif göz) taşıyacak şekilde parçalara bölünürse herbir parça sürgün vererek yeni bir bitki oluşturur. Rizomlar zengin besin maddeleri depoladıklarından bunlarda kökler çabuk mey dana gelir ve böylece vejetatif üretmede bir güçlük olmaz. Bu yüzden bu rizom parçalan bahçede istenilen yere doğrudan dikilebilir veya fidanlıkta şaşırtılabilir. Bu bölünme işinin büyüme mevsimi hemen başlamadan önce veya büyüme mev siminin sonunda (yaz sonu veya sonbaharda) yapılması gerekir. Bu devrede rizomlar besin maddelerince en zengin oldukları devreyi idrak ederler. Bölme parçala ma işlemi büyüme mev simi sonuna doğru ya zın yeteri kadar erken yapılırsa sonbaharda müsait koşullarda ri zomlar kökler oluştura rak kış gelmeden yerle rine intibak etmiş olur lar. Ancak yaprakların çiçeklenmeden sonra koparılmaması lazım dır. Bu suretle fotosen tez yoluyla rizomlarda gerekli besin maddeleri nin bolca depolanması Resim: 185.
sağlanır. Aksi halde bü yüme ve çiçek tomurcuğu teşekkülü engellenmiş olur.
Rizomlara sahip ve bu yolla üretilen bitkiler daha çok monokotilodonlara da hil bitkilerdir. Ancak Eğreltiler veya bazı ilkel bitkiler de rizomlarla ürerler. Süs bitkileri olarak Süren (iris)lar, Zambakların büyük kesimi, Kana (Canna), Şaka yıklar ve Kala zambağı rizomlarla üretilirler.
Resim: 186. Etli veya Yumru köklerle üretim.
A. Advantif kökleriyle tatlı patates.
B. Büyümenin ilk aşamasında Dahlia (Yıldız). Yeni bitkinin oluşması sırasında eski kök parçası dağılır, çoğaltma işinde yeni kökler kullanılabilir.
C. Yumru köklü begonya. Bu tip Begonya her yıl hacmini arttırmaya devam eder.
Hartmann, H.T. and Kester, D.E. Plant Propagation, Principles and Practices'den.
FİDANLIK VE YETİŞTİRME TEKNİĞİ
Prof Dr. Suat Ürgenç