Havalandırmanın Amacı ve Havalandırmadan Beklenenler
Serde havalandırmanın en önemli amacı ser içersinde yüksek sıcaklık oluştuğunda, bu sıcaklığın dışarı atılması ve düşürülmesi için kullanılmasıdır. Güneş ışıklarının direk sere geldiği anlarda bu ışıklar örtü materyalinden geçer ve ser içinde hapsedilir ve böylece ser içinde yüksek sıcaklık oluşur veya serde ısıtma sisteminin termostata bağlanmaması durumunda, fazla ısıtma yaparak ortaya çıkabilir. Ser içinde oluşan bu yüksek sıcaklığın ortadan kaldırılması, bu sıcaklığın dışarı atılmasıyla, yani havalandırma yapılmasıyla mümkün olabilir. Dolayısıyla havalandırma özellikle gün içinde serde sıcaklığın yükseldiği öğle saatlerinde ve mevsimin ısınmağa başladığı zamanlarda daha çok önem kazanır. Ancak dış hava ile ser içi havası arasında sıcaklık bakımından fark kalmayacak olursa, serde havalandırma ile sıcaklığın düşürülmesi mümkün olmayabilir. Bu durumda önceki konularda anlatılan serde soğutma sistemlerine baş vurulur.
Serdeki havalandırmanın ikinci önemli amacı, ser içi havasının gaz karışım oranını ayarlanmaktır. Serde havalandırma yapılmayacak olursa, bitkiler gündüz saatlerinde havadan CO2'yi alır ve yerine O2'ni dışarı verir. Serdeki CO2 miktarı giderek azalır ve bitkiler CO2 bulamadıklarından beslenme işlemi durma noktasına gelir. İç havalandırma yapılarak dışarıdaki CO2 li hava içeri alınıp, serde azalan CO2 devamlı istenen seviyede tutulur. Bunun dışında serde özellikle soba ile ısıtma yapılıyorsa, ne kadar iyi önlem alınırsa alınsın sobanın yanması esnasında sobadan çıkan dumanın bir miktarı ser havasına karışır. Duman içinde serde yetişen bitkilerin gelişmesini engelleyecek SO2, H2S gibi gazlar bulunur. Havalandırma, ile bu istenmeyen gazlarda serden uzaklaştırılır.
Havalandırma serdeki nem oranının da ayarlanmasını temin eder. Bitkiler yaşamları sırasında devamlı terleme yaparlar. Ayrıca ser içersi sıcak olduğundan topraktan da devamlı buharlaşma meydana gelir. Eğer havalandırma yapılmayacak olursa, bir müddet sonra ser içinde aşırı nem birikmesi meydana gelir ve bitkilerde terleme olayı durur. Bu bitkide hayati olayların durması demektir. Aşın nem, örtü materyali iç yüzeyinde soğuk olan dış havanın etkisiyle yoğunlaşarak su damlaları halinde (kondanse su olarak) toplanır ve buradan aşağıya doğru damlama yaparak bitkileri ıslatır. Hem aşırı nem ve hem de ıslanma bitkilerde özellikle mantari ve bakteriyel hastalıkların çıkmasına ve yayılmasına ve hatta bitkilerin ölmesine kadar giden olaylara neden olur. Çiçeklerde çiçek tozlarını topaklaşmasım ve etrafa dağılmasını önler ve dişi tepesindeki çiçek tozlarının yıkanmasını, her ikisi birlikte döllenmenin istenen şekilde meydana gelmesini engeller ve meyve oluşumunu geriletir. Örtü materyali içindeki nem ayrıca güneş ışıklarının ser içersine girmesini de engeller. Işığın azalması fotosentez olayının da yavaşlatır.
Ser içersindeki aşırı nem terlemeyi durdurduğundan, bitkinin topraktan su ve beraberinde besin maddeleri alımını da durdurur. Serdeki aşırı nemin uzaklaştırılmasıyla yukarıdaki bütün olumsuz gelişmeler önlenir. Bitkilerin su alması teşvik edilir. Bitkinin fizyolojik olayları en üst düzeye çıkartılır ve bitkiler güzel geliştiklerinden verim ve kalite artışı ortaya çıkar.
Serdeki iyi bir havalandırma sisteminden beklenenleri maddeler halinde aşağıdaki şekilde verebiliriz.
1. Havalandırma mekanizması teknik sorunlar yaratmayacak, az
bir kuvvetle pencerelerin açılıp kapanmasını en iyi şekilde yerine getire
cek düzeyde ve güçte olmalıdır.
2. Rüzgar ve diğer yükler karşısında her zaman işlevini yerine geti
rebilmeli ve bu yüklere dayanabilmelidir. Rüzgarın çok hızlı estiği yerler
de havalandırma rüzgarın estiği ters yöndeki pencereler açılarak yapılır.
Buna rağmen bu fazla yük karşısında pencere boyutları iyi bir havalan
mayı engellemeyecek oranda küçültülebilir.
3. Havalandırma sistemi çalıştırıldığında ser içersinde anafor mey
dana getirmemeli ve her yerde eşit hızda ve miktarda hava akışı ve değişi
mi sağlamalıdır.
4. Havalandırma sırasında hava akımı daha çok bitkilerin üst kıs
mında yaratılmalı ve bu üst taraftan akan hava, bitkiler arasındaki hava
yı emerek çekmesi sağlanmalıdır. Böylece bitkiler etrafında 1-4 m/sn
hızında bir hava akımı yaratılmalıdır. Bunun altında ve üstündeki hava
hızları bitkiler için zararlıdır.
5. Kış aylarında dışarıdaki soğuk hava sere alınırken bu soğuk
hava birden bitkilerle temas etmemeli, önce serin sıcak havası ile karı
şıp veya ısıtma boruları arasından geçip, ısındıktan sonra bitkilere ulaş
malıdır.
6. Serdeki havanın etkisi, ser havasını dışarı atılması ve yerine
yeni havanın alınması ile oluşur ve belli bir süre içindeki değişim sayısı ile ifade edilir. Bir başka değişle ser havasının bir saatte kaç defa değişmesi gerektiğini gösterir.
- Tamamen kapalı bir serde değişim sayısı 0.6-2
- Kötü havalandırması olan bir serde 20-30
- İyi havalandırması olan bir serde 30-50
- Çok iyi havalandırması olan bir serde 50 den fazla olmalıdır.
7. Havalandırma sistemi kapandığında en ufak bir açıklık kalmamalıdır. Açıldığında en etkin havalandırmayı sağlamalıdır.
8. Mahya pencereleri çatı'kenarmdan itibaren 45° veya yataydan
sonra 15° lik bir açıyla, yan duvardaki pencereler dikeyle 60-70° lik bir
açıyla açılabilmelidir.
9. Havalandırma sisteminde hareketi sağlayan üniteler her zaman
en iyi şekilde çalışmalı zaman içinde paslanıp, sıkışıp kalmamalı, müm
künse yağlamak olmamalı, eğer yağlamak sistemi kullanma mecburiyeti
varsa yağların etrafa akıp bulaşma yapmaması gerekir
