Serde Hava Hareketi
Serde hava hareketi, eğer pencereler açılmamış veya zorunlu havalandırma çalıştırılmamış ise, ser içindeki havanın ısınması ve hafifleyerek serin orta kısmından yukarı doğru çıkması, çatının örtü malzemesi kenarında dış soğuk havayla temasa gelerek sıcaklığını ona iletmesi ve soğumasıyla, ağırlaşarak örtü malzemesi boyunca kenarlardan aşağıya doğru inmesiyle kendiliğinden oluşur. Bu hareketin hızı, serin üst tarafındaki sıcaklık ile serin soğuyarak aşağıya doğru inen havası arasındaki sıcaklık farkına bağlıdır. Fark ne kadar yükselirse serde hava hareketi o kadar artar. Ne kadar azalırsa o kadar azalır. Hareketin yönü serortasından yukarı ve iki yanlara aşağıya ve yerden ser ortasına doğrudur. Yani serde iki yarı çember oluşur. Bu tabi hava hareketi serlerde her zaman yeteri ölçüde olmaz. Pencereler açıldığında veya zorunlu havalandırma çalıştırıldığında, ser içindeki hava ile ser dışındaki hava değiştirilir ve her iki şekilde de serde zorunlu bir hava hareketi meydana gelir. Pencereler açılıp doğal havalandırma yapıldığında, ser dışı ile ser içi sıcaklığı ne kadar fazla olur ve devamlılık gösterirse, serdeki hava hareket hızı o kadar artar ve devamlılık kazanır. Aksi halde azalır. Zorunlu havalandırmada hava hareketi, zorunlu havalandırmanın hava hızına bağlıdır ve zorunlu havalandırma çalıştığı sürece devam eder. Serlerde hava hareketi için havalandırma yapılması zordur. Özellikle soğuk günlerde havalandırma gereksinimi zaten azdır ve fazla havalandırma yapmakta serden fazla sıcaklık kaybolmasına ve ısıtma masraflarının artmasına yol açar. Bu yüzden serlerde havalandırma yapılmadığında yani pencereler tamamen kapalı tutulduğunda ve serin kendi sıcaklığı ile meydana gelen hava hareketi yetersiz kaldığında ser içindeki hava ser içine konan vantilatörler yardımı ile hareket ettirilir. Vantilatörler çalıştığında ser havasını iterek hareket etmesini sağlar.
Son bir hava hareketi, ısıtma yapılan serlerde ısıtma noktalarından, ısınmamış yere doğru olan hava hareketidir.
Serde hava hareketinin meydana gelmesi bitki gelişmesini hızlandırmaktadır. Çünkü bu hava hareketi ile bitki çevresinde bulunan ve bitkinin solunu ile CO2'si azalmış ve terleme ile nemi yükselmiş hava atılmakta yerine tekrar CO2'si yüksek ve nemi az hava getirilmektedir. Böylece bitkinin devamlı CO2'si yüksek bir ortamda kalması ve fotosentez yapması, beslenmesi sağlanmakta, yine çevredeki fazla nem uzaklaştırıldığından terlemesi hızlandırılmakta, bitkinin topraktan devamlı su ve beraberinde mineral besin maddelerini alması temin edilmektedir.
Serde hava hareketi genelde bitkilerin üst kısmındaki boşlukta yapılır. Üstte hareket eden hava bitki arasındaki havayı emerek alır ve hareket ettirir. Böylece bitki olmayan ser üst kısmında hızla hareket eden hava, bitki aralarına bitkilerin istediği ve üst hava hızına göre daha düşük bir hızda ve her tarafta hemen hemen eşit olarak gerçekleşir. Bu hava hareketi yanında serde ısıtma boruları bitki aralarına konmuş ve üflemeli bir ısıtma yapılıyorsa, üflemeli ısıtma borularının üst tarafına konmuş deliklerden çıkan hava bitkiler arasında bir hava hareketi meydana getirir.
Ser içindeki hava hareketi serin her tarafında sıcaklığın ve nemin eşit değerlerde olmasını teinin eder. Yapılan araştırmalarda saatte 10 defa havası hareket ettirilen bir serde, serden iletim yolu ile kaybolan sıcaklık kaybı havası hareket ettirilmeyen bir sere karşın daha az olmaktadır. Çünkü havası hareket ettirilmeyen serlerde, ısınan ser havası serin üst çatı kısmına çıkmakta, burada örtü malzemesine temas edip durmakta ve sıcaklığını serin dışındaki soğuk havaya kolayca iletmektedir. Serde hava hareketi meydana getirildiğinde, sıcak hava örtü kenarında durmadığından soğuk yüzeyi yalayıp geçtiğinden sıcaklığını daha zor ve az olarak soğuk kısma bırakmaktadır.
İsviçre'de yapılan bir araştırmada MİCHEL, havası hareketsiz bir serde 20°C 'de ser içerisinde % 74 nem varken bir yaprağın su kaybının 100 g/m2/saat olduğunu saptamıştır. Bu serde vantilatörler yardımı ile 1 m/sn hızda havayı hareket ettirdiğinde yaprağın su kaybı 160 g/m2/ saate yükselmiş ve % 60 artmıştır. Böylece havası hareket ettirilmeyen bir serle, havası hareket ettirilen bir serde bitkilerin daha fazla terleme yaptığı ve su kaybettiği bulunmuştur. Aynı serde bu sefer hava hareket ettirilmemiş, sadece sıcaklığı 20°C'den 25°C'ye çıkartılmıştır. Bu durumda bitkilerin su kaybı yine artmış ve 230 g/m2/saat olmuştur. Sıcaklığı 25°C'ye çıkan serde birde vantilatörlerle İm/sn hızda hava hareketi gerçekleştirildiğinde su kaybı daha da artmış ve 370 g/m2/saati bulmuştur. Havası hareket ettirilmeyen bir sere karşılık 3-4 misli fazla su kaybı ortaya çıkmıştır (STICKLER 1969). Ancak serde bitkiler daha da fazla su kaybettirecek koşullar ortaya çıkartıp, örneğin sıcaklığı 30-35°C ye doğru çıkarmak veya havalandırma hızını arttırmak gibi durumlarda, bitkilerde su kaybı çok yükseldiğinden ve bitki kökleri vasıtasıyla alman su üst aksamdan kaybolan suyu karşılayamaz noktaya ulaştığından, bitkilerdeki terleme yine durmuştur. Bu bakımdan serdeki hava hareketini ve sıcaklığı iyi bir bitki gelişmesi ve verimi için optimal noktalar arasında tutmak gerekmektedir (GÜNAY 1980).
Yukarıdaki denemede ulaşılacak sonuç, serde gerek yalın halde hava hareketi ve sıcaklık, gerekse ikisi birden yukarıya ve aşağıya doğru değiştirildiğinde, bitkilerdeki su ka)''betme miktarını arttırmak veya azaltmak mümkündür. Bu yolla da, bitkilerdeki beslenmeyi ve dolayısıyla gelişme ve büyümeyi, verimi kontrol etmek avantajı yakalanmış olur.
