Cevap: BAHÇELERİN KURULMASI
TOPRAK HAZIRLIĞI
TOPRAK HAZIRLIĞI:Toprak öncelikle derin olarak sürülür.
Bahçe kurmaya karar verilen yer sürülüp tırmıklanır.
DİKİM ŞEKLİ ve ZAMANI
Dikim, Aşılı Cevizde olduğu gibi yapılır. Farklı olarak, mümkün olduğunca torbalı fidanlar tercih edilmelidir. Torbalı fidanlarda tutma şansı çok daha yüksektir.
Yerler işaretlendikten sonra Dikim için *Fidan çukurları 70-80 cm derinlik ve genişlikte olmalıdır.
Fidan dikimini takiben hemen can suyu verilmelidir. Mümkünse fidan dibine malç(sap-saman) uygulaması yapılmalıdır. Fidan dikimini takiben fidanın tepesi 70-80 cm'den vurulur. Fidana ilk 2 sene içinde 'Modifiye Lider' şekli verilmelidir. Kendine verimli çeşit bile olsa döllenmeyi sağlıklı kılmak için mutlaka arı kovanı bahçeye yerleştirilmelidir.
Aralık Mesafe
*Badem çabuk gelişen bir meyve türü olduğu için sık dikimden kaçınılmalıdır.
Kuvvetli yerlerde aralık mesafe geniş tutulur.Buna göre yerler işaretlendikten sonra çukurlar biraz derin açılmaya çalışılır ( 60 cm. kadar).
Kuvvetli topraklarda dikim aralığı 8-9 m, zayıf ve az derin topraklarda ise 5-6 m olmalıdır. Ayrıca yağış miktarı azaldıkça, dikim aralıklarını artırmak gerekir.
Dikim aralık Mesafeleri :Badem için 6m. X 6m. 7m. X 7m. dikim aralık mesafeleri kullanılabilir.
*Bahçelerde kare dikim tercih edilmelidir.
*Meyilli arazide ise çapraz (kontur) dikim yapılmalıdır.
*Ağaçlar dikimi takip eden yaz aylarında birkaç kez sulanmalıdır.
*Kışları soğuk geçmeyen bölgelerde fidan dikimi Ocak ayında yapılır.
*Soğuk bölgelerde ise Mart ayını beklemekte yarar vardır.
*Dikilen aşılı fidanların aşı yerlerinin toprak içinde kalmamasına özen gösterilmelidir.
Badem çiçekleri kendine uyuşmaz olduğundan muhakkak bir tozlayıcı ile dikilmelidir.Tozlayıcı başka bir çeşit olmadan bahçe kurulması halinde ya hiç ürün alınmaz veya çok az ürün alınabilir.
Bu nedenle esas çeşit ile birlikte 8-10 ağaca bir adet o çeşidi tozlayabilen çeşidin dikilmesi gereklidir. En ideali Şemada olduğu gibi ikiye birdir.Fakat fidan sayısı denk gelmezse bu oran bir miktar artırılabilir.
Badem Bahçesi Kurulurken bazı konularda dikkatli davranılması gerekmektedir.
-Bunlar; Mutlaka geç çiçeklenen çeşitler tercih edilmeli ve mümkünse tüplü fidan ile bahçe kurulmalıdır. Çünkü badem çıplak köklü üretildiğinde saçak kök yapma eğilimi azdır. Bu nedenle çıplak köklü fidan ile bahçe kurulduğunda arazide fidan kaybı yüksel olur.
-Birbirini dölleyen çeşitlerle bahçe tesis edilmelidir.
-El ve diş bademlerinde kuş zararı yüksek olup buna göre çeşitler seçilmelidir.
-Yeni badem bahçelerinde iyi bir meyve tutumu için mutlaka arı faaliyeti önem kazanır. Bu nedenle her 5 dekara 1 arı kovanı konulmalıdır.
Çeşitlerin bahçe içinde yerleştirilme şekli
Çeşitlerin bahçe içinde yerleştirilme şekli: Badem üzerinde çalışan araştırıcıların hemen hemen hepsi de az meyve tutumunun esas nedeninin, ağaçların karşılıklı olarak iyi bir şekilde tozlanmaması olduğunu bildirmektedir. Birbiriyle karşılıklı olarak tozlanan çeşitleri yan yana birer sıra olacak şekilde (ardışık) yerleştirmek ağaçların çok daha iyi bir şekilde tozlanmasını sağlayacaktır (5). Çeşitler böyle ardışık dikildiğinde arılar uçuş sürelerinin yaklaşık ¼'ünü de yandaki sıralara harcamaktadır (6).
*İki Badem Çeşidinin ardışık olarak dikimi...
Sıraların Yönü.
A...B...A...B...A...B...A
A...B...A...B...A...B...A
A...B...A...B...A...B...A
A...B...A...B...A...B...A
A...B...A...B...A...B...A
A...B...A...B...A...B...A
A...B...A...B...A...B...A
A...B...B...B...A...B...A
*ÜÇ Badem Çeşidinin ardışık olarak dikimi...
Sıraların Yönü.
A...B...C...A...B...C...A
A...B...C...A...B...C...A
A...B...C...A...B...C...A
A...B...C...A...B...C...A
A...B...C...A...B...C...A
A...B...C...A...B...C...A
A...B...C...A...B...C...A
A...B...C...A...B...C...A
Not: Bu dikim sisteminde bir çeşide ait ağacın (kırmızı ile gösterilenler) yan sıralarda yer alan öteki iki çeşidin ağaçlarından tozlanabileceğine dikkat ediniz.
Bahçede arı kolonisi bulundurulması
Bahçede arı kolonisi bulundurulması : Badem bahçelerinde bir çeşitten ötekine çiçek tozu taşınması esas olarak arılar tarafından gerçekleştirilmektedir. Bademin çiçek tozu rüzgarla taşınmadığından tozlanma için rüzgarla taşınma dikkate alınmaz. Arıların çalışması çevre koşullarıyla çok yakından ilişkilidir. Arılar hava sıcaklığı 12ºC'nin üzerine çıktığı zaman uçmaya başlamaktadır. Arılar yağmurda ya da kuvvetli esen rüzgarda ( 24 km /s) uçmamaktadır. Kapalı havalarda da arı aktivitesi azalmaktadır (7). Arı kolonilerinin kuvvetli olması çok önemlidir. Zira bademin çiçek açtığı erken ilkbahar döneminde havalar genellikle serin ya da yağmurludur. Kuvvetli kolonilerde bir kovan içinde 8 çerçeve bulunmalıdır.
Bal arıları çiçekleri dolaşırken çiçek tozları vücutlarına yapışır ve başka çeşidin çiçeklerine gittikleri zaman da bu çiçek tozlarını çiçeklerin dişicik tepesiyle temas etmesini sağlayarak çiçek tozlarını taşınmasını sağlar. Arılar daha çok bir çeşidi ya da aynı zamanda çiçek açan ağaçların çiçeklerini gezme eğilimi vardır. Bu durum karşılıklı olarak tozlanan farklı çeşitlerin bahçe içindeki konumlarının önemini daha da artırmaktadır. Badem çiçeği aslında arılar için çok cezbedici olup (7) yağmurlardan ya da rüzgarlardan sonra petaller dökülse bile, nektar arayan bal arılarını çekebilirler.
Arı kovanları sabah güneşini alacak açık alanlara yerleştirilmelidir. Kovanların ağızları rüzgara açık olmamalıdır. Arıların badem çiçeklerini daha fazla gezmelerini teşvik etmek için kovanların etrafındaki ve özellikle de çiçek açan otların temizlemesi yararlı olur. Badem bahçelerinde iyi bir tozlanma için 10 dekara 5-8 adet arasında kovan yerleştirilmelidir.
Çiçeklenme dönemindeki hava koşulları
Çiçeklenme dönemindeki hava koşulları: İlkbaharda ağaçların çiçek açtığı dönemde havalar iyi gittiği zaman bademden bol ürün alınır. Hava koşulları uygun olmadığı takdirde arılar çiçek tozu taşımayacağı için ürün alınamaz. Özelikle, açmış olan çiçeklerin soğuklardan zarar görmesi üreticiler için bir yıkımdır. Bu nedenle, ilkbahar donlarının sık sık görüldüğü yerlerde badem bahçeleri kurulmamalıdır. Don olaylarının çok sık görülmediği yerlerde bile bazı tedbirli üreticiler, eğimli arazilerde bahçe kurarak don gerçekleştiğinde soğuk havanın bahçeden akmasının ve böylece çiçeklere zarar vermemesini sağlamaya çalışmaktadırlar.
Badem çiçeklerinin başçıkları (anter) 18ºC'den yüksek sıcaklıklarda patlayarak içindeki çiçek tozları saçılır. Ancak, sürekli yağan yağmurlarda başçıklar geç patlayabilir, saçılmış olan çiçek tozları yıkanabilir, çiçek tozları patlayabilir ya da dişicik tepesindeki sıvı seyrelerek çiçek tozlarını çimlenmesi engellenebilir.
Badem çiçeklerinin dişicik tepesi (stigma) çiçeklenmeden sonra 3-4 gün süreyle çiçek tozlarını kabul eder. Serin havalar bu süreyi biraz uzatabilir; sıcak havalar ise biraz kısaltabilir. Çiçek tozlarının yüksek oranda çimlenmesi için hava sıcaklığının 10-20 ºC'nin arasında olması gereklidir. Çiçek tozları dişicik tepesine konduktan yaklaşık 1 saat sonra çiçek tozu çim borusu dişicik borusuna (stil) girer. Çiçek tozu çim borusu dişicik borusu içinde 20-30 ºC dereceler arasında çok hızlı bir şekilde uzar. 15 ºC'den az sıcaklıklarda çiçek tozu çim borusunun uzaması yavaşla, 30 ºC'den sonra da patlayarak zarar görür.
Çiçek tozu çim borusu yumurtalığa 96-120 saatte ulaşır. Böylece çiçekler tozlandıktan yaklaşık 8 gün sonra döllenme tamamlanır. Genellikle çiçekler açtıktan sonra ne kadar kısa sürede tozlanırsa, döllenme ve meyve tutumu şansı o kadar artmaktadır (8).
Sonuç olarak, mevcut ticari badem çeşitlerimizden meyve almak için karşılıklı tozlanan çeşitlerin seçimi ve bunların bahçe içindeki dağılımı büyük önem taşımaktadır. Son yıllarda kendiyle tozlanan çeşitler de geliştirilmiştir (Lauranne, Guara vb.). Böylece tek çeşitle geniş bahçeler kurma olanağı doğmuştur. Henüz üzerinde araştırmalar yapılan bu çeşitlerle ileride kurulacak olan bahçelerde verim büyük ölçüde garanti altına alınabilecektir. Ancak, ister karşılıklı tozlanan çeşitlerden kurulsun, ister kendiyle tozlanan çeşitlerden kurulsun çiçek tozlarının taşınması için bahçelerde bol miktarda arı bulundurulması ticari badem yetiştiriciliğinin vazgeçilmez koşuludur.
