MUHASEBE
Muhasebe: Kooperatifin ticarî ve sınaî işletmesinin varlık ve kaynaklarında değişme yaratan, tamamen veya kısmen malî nitelikteki ve para ' ile ifade edilebilen işlemlere ait bilgilerin ilgili kaynaklardan toplanması, doğruluklarının saptanması, yasal defterlere kaydedilmesi, sınıflandırılması, elde edilen neticelerin rapor hâlinde (Bilanço ve gelir gider tablosu) ilgililere sunulması ve bu bilgilerin analiz edilip yorumlanmasıdır.
Kooperatif ve ekonomik işletmeler, iktisadî fonksiyonlarını yerine getirirken, bu fonksiyonların kaydedilmesi ve izlenmesi gerekmektedir. Söz konusu kayıtlar, yasal belgelere dayandırılarak yasal defterlere kaydedilmektedir. "Tek Düzen Hesap Plânı" uygulamasına geçilmiştir.
Kooperatifler, Türk Ticaret Kanunu ile Kooperatifler Kanunu'na göre birer ekonomik işletme sayılmaktadır. Kooperatifler Kanunu'nun 89. maddesine göre, kooperatiflerin tutacakları yasal muhasebe defterleri ile muhasebe usullerini Ticaret Bakanlığı (Bakanlığımız) belirleyebilmektedir.
Türk Ticaret Kanunu (TTK) ve Vergi Usulü Kanunu (VUK) gereğince, şu defter ve belgeleri tutmak mecburdur:
Yevmiye defteri, karar defteri, kasa defteri (Serbest), imalât defteri, ortaklık defteri, envanter ve bilanço defteri, defterikebir, ambar defteri (Sınaî işletme kurmuşsa), yasal muhasebefbelgeleri (Fatura, perakende satış fişi, gider pusulası müstahsil makbuzu, ücret bordrosu, ...vb.), stok giriş ve çıkış defteri, sabit kıymetler ve demirbaş defteri, kıymetli evrak defteri, teftiş defteri, gelen-giden evrak kayıt defteri.
Yevmiye defteri, defterikebir, envanter ve bilanço defteri, ortaklık defteri ve karar defterleri kullanılmaya başlanılmadan önce mahallî notere tasdik ettirilmelidir. Yevmiye ve envanter defterleri ile VUK'na göre tutulması mecburî olan diğer defterleri ertesi yılda da kullanmak isteyen ticarî işletmeler, Ocak ayı; özel hesap dönemi uygulayanlar ise, yeni dönemin başlangıcı olan ayda ara tasdik yaptırmaya mecburdurlar.
Defterlerin son kayıt tarihinden itibaren "fO yıl geçinceye kadar saklanması mecburîdir. Kooperatifler; işletmeleriyle ilgili işleri dolayısıyla aldıkları mektup, yazı, telgraf, fatura, cetvel, senet gibi vesika ve kâğıtlarla ödemelerini gösteren diğer belgeleri ve yazdığı mektup, yazı ve telgraf kopyaları ve sözleşmeleri, taahhüt ve kefalet vs. teminat senet leri ve mahkeme ilâmları gibi belgeleri muntazam olarak saklamak zorundadırlar.
VERG?
Kooperatiflerin, kâr amacı güden kuruluşlar olmamakla birlikte, ortaklarının ihtiyaçlarını karşılayabilmek için ekonomik faaliyette bulunmaları gerekmektedir. Bu sebeple, vergileme tekniği ve vergi adaleti açısından kooperatifler de vergi kapsamına dahil edilmişlerdir.
Vergilendirilmede, Kurumlar Vergisi Kanunu'na göre, kurumlar vergisine tabidirler. Ancak, bu Kanun un 7/16. maddesindeki şartların anasözleşmesinde yer alması ve fiilen bu şartlara uyması durumunda,kurumlar vergisinden muaf tutulurlar. Aynı Kanun'un 8. maddesindeki şartlara uyulması hâlinde ise, kurumlar vergisinden istisna olunmaktadırlar. Kurumlar Vergisi Kanunu'nun tanımında belirtilen kooperatifler; Kooperatifler Kanunu'na göre kurulan üretim, satış, yapı ve kredi kooperatifleridir.
1.KOOPERAT?FLER?N KURUMLAR VERG?S? ?LE ?L??K?S?
Kooperatifler, anasözleşmesinde aşağıdaki şartların yer alması ve fiilen uyması hâlinde kurumlar vergisinden muaftırlar:
1-Sermaye üzerinden kazanç dağıtılmaması,Yönetim kurulu başkan ve üyelerine kazanç üzerinden hisse verilmemesi,
2- Yedek akçelerin ortaklara dağıtılmaması,
2- Fiilen ortakları ile iş yapması,
3- Üst birliğe ortak olması (bölgede varsa).
Kooperatiflerin bir yıl içerisinde elde ettikleri net kurum kazançları, tl kurumlar vergisi matrahını oluşturur.
Aşağıdaki giderler de bu vergiden indirilir: a- ?lk kuruluş giderleri,
b- Genel kurul toplantıları için yapılan giderler, kooperatiflerin birleşme, fesih ve tasfiye giderleri,
c- Hisse ve tahsil senetlerinin ihraç giderleri,
d- Bilançolarında her yılın zararları ayrı ayrı gösterilmek şartı ile 3 yılı aşmayan zararlar,
Kurumlar vergisi matrahından indirilmeyen giderlerde mevcuttur:
a-Özsermaye üzerinden ödenen veya hesaplanan faizler,
b- Yedek akçeler,
c- Her türlü vergi, para cezası, gecikme zam ve faizleri.
Kurumlar vergisi muafiyetinden faydalanan kooperatifler, boş bir be
yanname; istisnadan yararlanıp da bu vergiyi ödeyecek olan kooperatifler ise, hesap dönemine ait kurum kazancını ihtiva eden beyannameyi, aynı döneme ait bilançoyu, gelir-gider cetveli ile birlikte hesap döneminin kapandığı 31 Aralık gününü takip eden dördüncü ay (Nisan) içinde bağlı bulunduğu vergi dairesine vermek zorundadır.
Bu vergi; Nisan, Temmuz ve Ekim aylarında olmak üzere üç eşit tak
sitte ödenir.
