DENETİM VE DENETLEME HİZMETLERİ
Ülkemizde kooperatifçiliğin, aracılık ve tefecilikle mücadelede, iç ve dış ticârette, sanayileşmede kendisinden beklenen görevleri etkinlikle yapması, Kamu ve özel sektör yanında üçüncü bir sektör olarak ekonomide lâyık olduğu yeri almasına bağlıdır. Bu da alınacak diğer tedbirlerin yanında, sürekli ve etkin denetimi gerektirmektedir.
Kooperatifler Kanunu gereği, kooperatifler ve birlikler, kendi denetleme kurulları yanında, ilgili bakanlık tarafından da kendi müfettiş ve kontrolörlerine idarî, malî, hukukî ve teknik yönden yapılacağı gibi bağımsız denetim kuruluşlarına da devrederek yaptırabilirler.
İlgili Kanun'a göre, tarımsal amaçlı olarak nitelendirilen tarım kredi, tarımsal kalkınma, su ürünleri, sulama ve pancar ekicileri kooperatiflerinin denetimleri Tarım ve Köyişieri Bakanlığı'na; diğer kooperatiflerin denetimleri ise Sanayii ve Ticaret Bakanlığı'na verilmiştir.
Denetlemelerin amacı: Varsa yönetimlerin keyfî karar ve tasarruflarını kontrol etmek suretiyle, idarenin aksayan yönlerini mevzuat dışı hareket ve işlemlerini tesbit ederek ortakların ve kooperatifle ilişkisi olan diğer kuruluşların çıkarlarını korumaktır.
Denetimler, olağan ve ihbara dayalı olmak üzere yapılmaktadır.
SUÇ ve CEZALAR
İnsan ilişkilerinin düzenli bir biçimde yürümesi ve gelişmesi, bir takım sosyal kuralların mevcudiyetine bağlıdır. Bunun gibi, insanlar arasında dayanışma ve işbirliğini sağlamak üzere ortaya çıkmış bulunan kooperatiflerde de ortaklar arasında düzenin ve ahengin sağlanması bazı kuralların varlığı ile mümkündür.
Devlet tarafından konan bu kurallar, aynı zamanda üçüncü şahıslarla olan ilişkileri de düzenler.
Bu kurallar, nelerin yapılması, nelerin yapılmaması gerektiğini, uygun olmayan durumlarda uygulanacak yaptırımları belirler.
Yönetimden bağımsız çalışan denetim örgütü, yönetimin tüm karar ve tasarruflarını tabiî denetime tutar. Anasözleşme ve genel kurul kararları dışında, keyfî bulduğu karar ve tasarrufları, idarenin aksayan yönlerini, mevzuat dışı hareket ve işlemlerini açığa çıkarır.
Bu bakımdan denetim, ortakların olduğu kadar kooperatifle ilişkisi
olan kurum ve kuruluşların da teminatını teşkil etmektedir.
Normal veya ihbara daya denetimler sonucunda tespit edilen ve "Denetim Raporu"nda belirtilen suçlar, mahkemelerce kanun hükümleri uyarınca cezalandırılmaktadır.
Ayrıca yönetim kurulu üyeleri ve çalışanların, Devlet memurları gibi yargılanıp ceza görecekleri de kanunla hükme bağlanmıştır.
