Cevap: GIDA VE YEMLERDE PESTİSİT KALINTI ANALİZİNE YÖNELİK METOT VALİDASYONU VE KALİTE KONTROL PROSEDÜRLERİ
Ek 1.
Örnek matrikslerin seçilmesi 7
Sebzeler, meyveler ve tahıllar
Mal Kategorileri Bu Kategoriye Dâhil Edilen Mallar Tipik Örnek Mallar
Yüksek su içeriği Yumuşak çekirdekli meyve Elma, armut
Sert Çekirdekli meyve Kayısı, vişne, şeftali
Yumrulu sebzeler Yumru soğan
Meyveli sebzeler / kabaklar
Domates, biber, salatalık, kavun
Brassica sebzeleri (lahanagiller) Karnabahar, Brüksel lahanası, lahana, brokoli
Yapraklı sebzeler ve taze otlar Marul, ıspanak
Koçanlı ve saplı sebzeler Pırasa, kereviz, kuşkonmaz
Yem bitkileri Buğday ve arpa yemi, alfalfa(yonca
Taze baklagiller
Kabuklu taze bezelye, bezelye, ayşekadın fasülye, bakla, çalı
Kök ve yumrulu sebzelerin yaprakları Şeker pancarı ve hayvan pancarı başı
Taze yeşil çay
Mantarlar
Şeker kamışı
Yüksek yağ içeriği Ağaç fındıkları yemişleri Ceviz, fındık, kestane
Yağlı tohumlar
Yağlı tohum kolzası, ayçiçeği, pamuk, soya fasulyesi, yer fıstığı
Yağ
Zeytin
Avokado
Şerbetçiotu,
Kakao çekirdeği
Kahve çekirdeği
Baharatlar
Yüksek protein veya yüksek nişasta içeriği Kuru baklagiller/Baklagiller Bakla, kuru bakla, kuru fasulye (sarı, beyaz/lacivert, kahverengi, alacalı)
Tahıllar Buğday, çavdar, arpa ve yulaf; darı (mısır), pirinç
Kök ve yumrulu sebzelerin kökleri
Şeker pancarı ve hayvan pancarı kökleri, havuç
Nişastalı kök mahsuller Patates, tatlı patates
Ekmek Kepekli, beyaz ekmek, kraker
Şekerleme ürünleri Kek, bisküvi, kahvaltılık gevrekler
Makarna Spagetti, vb.
Yüksek asit içeriği Turunçgiller Limon, mandarin, mandalina,
portakal
Etli ve zarlı kabuksuz meyveler Çilek, yaban mersini, ahududu
Frenk üzümleri
Siyah Frenk üzümü, kırmızı Frenk üzümü, beyaz Frenk üzümü
Üzümler
Kivi
Ananas
Ravent
“Bulunması zor veya özgün mallar”
- Şerbetçiotu
Fermente edilmiş kakao, kahve ve Çay
Baharatlar
- “Bulunması zor malların” sadece sıkça analiz edildikleri takdirde tam olarak validasyonu yapılmalıdır. Eğer bu mallar ara sıra analiz ediliyorsa validasyon, yalnızca eklenen (spiked) kör özüt kullanılarak elde edilen bildirim düzeylerinin kontrol edilmesine indirgenebilir.
Hayvansal kökenli ürünler
Mal Kategorileri Bu Kategoriye Dâhil Edilen Mallar Tipik Örnek Mallar
Et Kırmızı et
Beyaz et
Balık
Sakatat)
Etten elde edilen yağlar Sığır, domuz, kuzu, av hayvanları, at
Tavuk, ördek, hindi
Morina balığı, mezgit, somon, alabalık
Karaciğer, böbrek
Süt ve süt ürünleri Süt
Peynir
Yoğurt
Krema
Tereyağı İnek, keçi ve manda sütü
İnek ve keçi peyniri
Yumurtalar Yumurtalar Tavuk, ördek, bıldırcın, kaz yumurtaları
Bal Bal
() Sakatatların (karaciğer, böbrek) gerekliyse ayrı ayrı validasyonu yapılmalıdır.
İlave I.
Sözlük
AB Avrupa Birliği
Analit Konsantrasyonu (veya kütlesi) belirlenecek kimyasal türler. Bu rehberin amaçları açısından analit, bir pestisit ya da metabolit, bir pestisitin yıkım ürünü veya türevidir.
Analitik Metot Vasıtasıyla Analitin Geri Kazanımı Ekstraksiyonun hemen öncesinde (genellikle bir kör numuneye) eklenmesinin ardından nihai belirleme noktasında kalan analit oranı. Genellikle yüzde olarak ifade edilir. Rutin geri kazanım, her bir numune partisinin analiziyle gerçekleştirilen belirleme(ler)e atıfta bulunur.
Analiz numunesi Zaman zaman “test porsiyonu” ya da “test numunesi” olarak da geçmektedir.
Laboratuar numunesinden hazırlanan ve “test porsiyonlarının” ya da “analiz porsiyonlarının” alındığı numune (ISO 78/2, 1982). Ayrıca 2002/63/EC sayılı Direktife bakınız.
Analiz porsiyonu Zaman zaman “test porsiyonu” olarak da geçmektedir. Analiz numunesinden alınan ve üzerinde analizin/testin yapıldığı (genellikle homojenize edilmiş) materyal miktarı (ISO 78/2, 1982). Ayrıca 2002/63/EC sayılı Direktife bakınız.
API Atmosferik Basınç İyonizasyonu (LC-MS için). Elektrospray iyonizasyon (ESI) ve atmosferik basınç kimyasal iyonizasyonunu (APCI) kapsayan jenerik terim.
AQC Analitik Kalite Kontrol. Rutin uygulamanın performansını ortaya koymayı amaçlayan ölçüm ve kayıt şartları. Veriler metot validasyonu sırasında üretilen verileri tamamlar. AQC verileri metotların yeni analitler, matriksler ve düzeyleri kapsayacak şekilde genişletilmesinin validasyonunda kullanılabilir. AQC, iç kalite kontrolü (IQC) ve performans doğrulama terimleriyle eş anlamlıdır. Eşzamanlı AQC verileri, seçilen numuneyi içeren partinin analizi sırasında üretilen verilerdir.
Belgelendirilmiş Referans Materyal (CRM) Referans materyale bakınız.
Birim (Numune) Tek bir meyve, sebze, hayvan, tahıl tanesi, konserve kutusu, vs. Örneğin bir elma, biftek, bir buğday tanesi, bir kutu domates çorbası gibi.
Bloklama Kalibrasyonu Bir tayin partisinin, numunelerin analizinden hemen önce ve sonra tayin sisteminin kalibre edilmesini sağlayacak şekilde organize edilmesi. Kalibrant 1, kalibrant 2, numune 1, …, numune n, kalibrant 1, kalibrant 2 gibi.
CI Kimyasal İyonizasyon (GC-MS için).
Çalışma Standardı Stok standardından üretilen, örneğin geri kazanım tayini için ekleme yapılması ya da kalibrasyon standartlarının hazırlanması amacıyla kullanılan dilüsyonları ifade etmek üzere kullanılan genel terim.
Doğrulama (Konfirmasyon) Belirli bir numune için elde edilen sonucun geçerli olduğunu göstermek üzere yeterli sayıda kanıt üretme süreci. Analitlerin miktar tayininin yapılabilmesi için doğru biçimde tanımlanması gerekir. Kalıntıların kimliği ve miktarı doğrulanmalıdır. Kalıntılıların tamamen yokluğunun doğrulanması imkansızdır. LCL düzeyinde bir “raporlama limiti”nin kabul edilmesi, çok düşük kalıntıların varlığının ya da yokluğunun doğrulanmasının yüksek maliyetinden kaçınılmasını sağlar.Pozitif bir sonucun doğrulanmasının doğası ve içeriği elde edilen sonucun önemine ve benzer kalıntıların hangi sıklıkla bulunduğuna bağlıdır.
Kolorimetri, ELISA, TLC veya ECD’ye dayanan assaylerin özgüllükten yoksun olmaları nedeniyle doğrulanmaları gerekebilir. Kütle spektrometre teknikleri çoğunlukla en pratik ve en az belirsiz doğrulama yaklaşımlarıdır.
Doğrulama için kullanılan AQC prosedürlerinde dikkatli olunmalıdır.
Doğruluk Test sonucuyla gerçek ya da kabul edilen referans değeri arasındaki uygunluğun yakınlığı. Doğruluk bir dizi test sonucuna uygulandığında, (kesinlik olarak tahmin edilmiş) rasgele hata ve ortak bir sistematik hatanın (gerçeklik veya yanlılık) bir kombinasyonunu kapsar (ISO 5725-1).
Düzey Bu belgede konsantrasyon (örneğin mg/kg, μg/ml) veya miktar (örneğin ng, pg) için kullanılmıştır.
ECD Elektron yakalama detektörü
EI Elektron iyonizasyonu
ELISA Enzim bağlantılı immüno-sorbent analizi
FPD Alev fotometri detektörü (kükürt ya da fosforun belirlenmesine özgü olabilir)
GC Gaz kromotografi (gaz-sıvı kromotografi)
GC enjektörleri ve kolonlarının Deaktivasyonu
Deaktivasyon etkileri uzun süre devam eden matriks etkilerine bezer ve genellikle gaz kromatografide gözlenir. Tipik olarak temizlenmemiş bir miktar numune ekstraktı yeni bir kolondan ya da liner sabitlendikten sonra veya bir tespit partisinin başında enjekte edilebilir. Amaç GC sistemini “deaktive” etmek ve analitin detektöre geçişini azamileştirmektir. Bazı durumlarda aynı amaçla büyük miktarda analit enjekte edilebilir. Bu gibi durumlarda solvent veya kör ekstraktı enjeksiyonlarının numuneler analiz edilmeden önce gerçekleştirilmesi, analitin aktarılmasını sağlamak açısından son derece önemlidir. Deaktivasyon etkileri nadiren kalıcıdır ve matriks etkilerini ortadan kaldırmayabilirler.
Gerçeklik Genellikle gerçeklik ölçüsü sistematik hata olarak ifade edilir. Bir seri test sonucundan elde edilen ortalama değerle (yani ortalama geri kazanımla) kabul edilen referans veya gerçek değer arasındaki uygunluğun yakınlık düzeyidir (ISO 5725-1).
Girişim Analit haricindeki bir bileşik (veya bileşikler) tarafından üretilen, analit için ölçülen tepkiye katkıda bulunan ya da analit tepkisinin kesinliğini veya doğruluğunu azaltacak şekilde onunla entegre olan pozitif veya negatif tepki. Girişim, kabaca “kimyasal gürültü” (elektronik gürültü, “alev gürültüsü” ve benzerinden ayrı) olarak da anılmaktadır. Matriks etkileri girişimin hemen göze çarpmayan bir biçimidir. Girişimin bazı biçimleri detektörün daha seçici olmasıyla en aza indirilebilir. Girişim ortadan kaldırılamaz veya telafi edilemezse, doğruluk (yanlılık) veya kesinlik üzerinde herhangi bir etkisi bulunmuyorsa kabul edilebilir.
İç Kalite Kontrolü (IQC) AQC’ya bakınız
İç Standart Analizin belirli bir aşamasında analit kimliğinin ve/veya miktarının belirlenmesini kolaylaştırmak üzere bilinen bir miktarda eklenen kimyasal. Analit konsantrasyonu, analitin verdiği tepkinin iç standardın verdiği tepkiye göre ölçülmesiyle belirlenir. İç standart analitinkine benzer fiziko-kimyasal niteliklere sahip olmalıdır. Mevcut olduğu takdirde, izotopik olarak nitelendirilen analitler ideal iç standartlardır. Diğer bütün iç standartlar için göreli tepkiler her bir analiz partisi için kalibre edilmelidir. Standart eklenmesi, ideal iç standardizasyonun özel bir biçimi olarak kabul edilebilir.
İhlal Eden Kalıntı MRL’yi aşan veya başka bir nedenle kanunlara uygun olmayan kalıntı.
Kalibrasyon Numune ekstraktında bulunan hedef analitten alınan gözlenen sinyalle (tayin sisteminin ürettiği yanıt) standart çözelti olarak hazırlanan analitlerin bilinen miktarları arasındaki ilişkinin belirlenmesi. Bu belgede kalibrasyon, ağırlık ve hacim ölçümü cihazlarının kalibrasyonuna, kütle spektrometrelerin kütle kalibrasyonuna, vb. atıfta bulunmamaktadır.
Kalibrasyon standardı Tayin sisteminin kalibrasyonunda kullanılan analitin (ve eğer kullanıldıysa iç standardın) çözeltisi (veya dilüe edilmiş başka bir biçimi).Çalışma standardından hazırlanabilir ve matriks uyumlu olabilir.
Katı Faz Dilüsyonu Bir pestisitin hassas bir şekilde bölümlenmiş nişasta tozu gibi bir katı içerisinde yayılarak dilüsyonu. Genellikle kompleks ditiyokarbamat gibi çözülmeyen analitler için kullanılır.
Kontaminasyon Numune alma veya analizin herhangi bir aşamasında analitin numuneye, ekstrakta, iç standart çözeltisine, vb. herhangi bir yolla yanlışlıkla karışması.
Kör (i) Aranan analit(ler)i belirlenebilir düzeyde içermediği bilinen malzeme (numune, porsiyon ya da numune ekstraktı). Matriks körü olarak da bilinmektedir.
(ii) Hiçbir numune yoksa yalnızca solvent ve reaktifler kullanılarak yapılan tam bir analiz (analizi gerçekçi kılmak üzere numune yerine su kullanılabilir). Reaktif körü veya prosedürel kör olarak da bilinmektedir.
Laboratuar Numunesi Laboratuvara yollanan ve laboratuvar tarafından alınan numune
Laboratuvar içi Yeniden Üretilebilirlik Yeniden üretilebilirliğe bakınız
LC Sıvı kromatografi (aslında yüksek performans sıvı kromatografi, HPLC)
LCL Kalibre edilmiş en alt düzey. Analiz partisinin tamamında tayin sisteminin başarılı bir biçimde kalibre edildiği en düşük analit konsantrasyonu (veya kütlesi). Ayrıca bakınız “raporlama limiti”.
LC-MS Kü Kütle spektromektrik tespit sistemiyle birleştirilmiş sıvı kro kromatografik ayırma.
LOD Tayin sınırı (LOQ’ye bakınız)
LOQ Miktar tayin sınırı (Tayin sınırı, LOD, olarak da bilinir). Kabul edilebilir bir doğruluk ve kesinlikle miktar belirlenebilen asgari analit konsantrasyonu veya kütlesidir. Analiz metodunun tamamına uygulanmalıdır. Çeşitli biçimlerde tanımlanmaktadır, ama tespit sınırından daha büyük bir değer olmak zorundadır. Çoğu metot ve tayin sisteminde LOQ’nun sabit bir değeri bulunmaz. LOQ’nun “tespit sınırı” ile karıştırılması olasılığı daha az olduğundan LOD’ye tercih edilir. Ancak mevzuatta miktar tayin sınırında konulan MRL’ler, “LOQ MRL’leri” değil, “LOD MRL’leri”olarak atıfta bulunulmaktadır.
QC
Matriks Etkisi Numunenin bir ya da daha fazla tayin edilmemiş komponentinin analit konsantrasyonu veya kütlesinin ölçümü üzerindeki etkisi. Bazı tayin sistemlerinin (örneğin GC, LC-MS, ELISA) belirli analitlere tepkisi numuneden (matriksten) gelen ko-ekstraktif varlığınca etkilenebilir. Headspace analizlerinde ve SPME’de parçalara ayırma sıklıkla numunelerde bulunan komponentler tarafından etkilenir. Bu matriks etkileri çeşitli fiziksel ve kimyasal süreçlerden kaynaklanır ve ortadan kaldırılmaları güç veya imkansız olabilir. Bu etkiler, analitin basit solvent çözeltilerinin ürettiklerine kıyasla artmış veya azalmış detektör tepkileri olarak gözlenebilir. Bu tür etkilerin varlığı veya yokluğu, basit solvent çözeltilerindeki analitin ürettiği tepkiyle numune veya numune ekstraktı mevcutken aynı miktarda analitin ürettiği tepki karşılaştırılarak ortaya konulabilir. Her ne kadar bazı teknik ve sistemlerin (HPLC-UV, izotop dilüsyonu gibi) içsel olarak etkilenme olasılığı daha az olsa da, matriks etkileri değişken ve oluşumu öngörülemez olma eğilimi gösterir. Potansiyel olarak etkilere eğilim gösteren teknik veya ekipmanların kullanılması gerektiğinde matriks uyumlu kalibrasyonla daha güvenilir bir kalibrasyon elde edilebilir. Matriks uyumlu kalibrasyon matriks etkilerini telafi edebilir, ama bu etkilerin altında yatan nedeni ortadan kaldırmaz. Etkilerin altında yatan neden ortadan kaldırılamadığından etkinin yoğunluğu bir matriks veya numuneden diğerine ve ayrıca matriksin “konsantrasyonuna” göre farklılık gösterebilir. Matriks etkileri numuneye bağlı olduğunda, izotop dilüsyonu kullanılabilir veya standart eklenebilir.
Matriks Körü Bakınız kör
Matriks Uyumlu Kalibrasyon Matriks etkilerini ve eğer mevcutsa kabul edilebilir girişimi telafi etmesi amaçlanan kalibrasyon. Matriks körü (bakınız kör) numune analizi gibi hazırlanmalıdır. Uygulamada pestisit, analiz edilen matrikse benzer bir matriksin kör ekstraktına (veya headspace analizi için kör numunesine) eklenir. Kullanılan kör matriksin etkileri telafi ettiği gösterilmişse, bu matriks numunelerinkinden farklı olabilir. Fakat MRL’ye yaklaşan veya aşan kalıntıların tayin edilmesi için aynı matriks (veya standart ekleme) kullanılmalıdır.
Metot Numunenin alınmasından sonuçların hesaplanmasına değin yapılan bir seri analiz prosedürü.
Metot Geliştirme Sağlamlık da dâhil, bir metodun niteliklerinin tasarlanması ve ön değerlendirmesinin yapılması süreci.
Metot Validasyonu Kapsamı, özgüllüğü, doğruluğu (sistematik hata), duyarlılığı, tekrar edilebilirliği ve tekrar üretilebilirliği açısından bir metodun beklenen performansının belirlenmesi süreci.
Tekrar üretilebilirlik dışındaki bütün nitelikler hakkında bazı bilgiler numunelerin analizinden önce elde edilmelidir; tekrar üretilebilirlik ve kapsamın boyutları hakkında veriler ise, numunelerin analizi sırasında AQC’dan elde edilebilir. Mümkünse doğruluk (sistematik hata) değerlendirmesi belgelendirilmiş referans materyallerinin analizini, yeterlilik testlerine katılmayı veya başka laboratuarlar arası karşılaştırmaları içermelidir.
MRL Maksimum kalıntı düzeyi. Pestisitler/ürün kombinasyonları için MRL’leri listeleyen Direktiflerde yıldız işareti MRL*’nin LOQ’ya eşit veya yakın bir düzeyde belirlendiğini belirtmektedir.
MS Kütle spektrometri
MS/MS Tandem kütle spektrometri; burada MSn’yi de içerecek şekilde alınmıştır. Seçilmiş bir kütle yük oranına (m/z) sahip iyonların birincil iyonizasyon sürecinden izole edilip, genellikle çarpışma yoluyla parçalandığı ve ürün iyonların ayrıştırıldığı (MS/MS veya MS2) bir MS prosedürü. İyon tuzağı kütle spektrometrelerinde prosedür bir seri ürün iyon (MSn) üzerinde tekrar tekrar gerçekleştirilebilirse de bu düşük düzey kalıntılarla genellikle pratik bir yol değildir.
NPD Nitrojen-fosfor detektörü
Numune Numune pek çok anlama gelen genel bir terimdir, ancak bu rehberde laboratuar numunesi, test numunesi, test porsiyonu veya ekstraktın bir parçasını ifade etmektedir.
Numune Hazırlama Laboratuar numunesini test numunesine çevirme işlemi için gerekli olabilecek iki aşamadan ilki. Gerek varsa analiz edilmeyecek kısımların ortadan kaldırılması.
Numune İşleme Laboratuar numunesini test numunesine çevirme işlemi için gerekli olabilecek iki aşamadan ikincisi. Gerek varsa homojenizasyon, parçalama, karıştırma, vb. süreçler.
Ölçüm Belirsizliği Bildirilen sonuç civarında, gerçek değerin belirli bir olasılık (güven düzeyi, genellikle %95) dâhilinde bulunmasının beklendiği bir aralık. Belirsizlik verileri gerçeklik (sistematik hata) ve tekrar üretilebilirliği kapsamalıdır.
Özgüllük (Gerekiyorsa ekstraksiyon, temizleme, türevlendirme veya ayrıştırmanın seçiciliği ile desteklenmiş olan) detektörün etkin bir biçimde analiti belirleyen sinyal üretme becerisi. EI ile birlikte yapılan GC-MS yüksek özgüllüğe sahip seçici olmayan bir tayin sistemidir. Yüksek çözünürlüklü kütle MS ve MSn’nin her ikisi de yüksek düzeyde seçici ve özgül olabilir.
Parçalama Katı bir numuneyi küçük parçalara ayırma süreci.
Parti (analiz) Parti, ekstraksiyon, temizleme veya benzer süreçler için analizi gerçekleştiren kişinin (veya ekibin) genellikle bir gün içersinde ele aldığı ve en az bir geri kazanım tayinini içeren numune dizisidir. Tayin sistemi açısından parti, önemli bir zaman aralığı olmadan gerçekleştirilen ve ilgili bütün kalibrasyon tayinlerini içeren numune dizisidir (“analiz dizisi”, “kromatografi dizisi”, vb. olarak da geçmektedir). 96 kuyucuklu plaka gibi formatlarda, plaka veya grup bir parti oluşturabilir. Bir tayin partisi birden fazla ekstraksiyon partisini içerebilir. Bu belge “parti” teriminin, imalat ya da tarımsal üretim partileriyle ilgili olan IUPAC ya da Kodeks’teki anlamına atıfta bulunmamaktadır.
Performans Doğrulama Bakınız analitik kalite kontrol (AQC)
Prosedürel Kör Bakınız kör
Prosedürel Standart Analitik metodun bir parçası olarak bir öncüden elde edilen analit türevi, bozunma ürünü, vb. için kalibrasyon standardı. Prosedürel standartlar çoğunlukla türev, bozunma ürünü, vb. “saf” bir standart olarak mevcut olmadığında kullanılır. Terim, kütle spektrometrede fragmanlar gibi detektörde oluşan geçici (transituar) türler için kullanılmaz. Ancak HPLC’de tayinden önce ortaya çıkan kolon sonrası tepkimelerin ürünleri için kullanılabilir.
Raporlama Limiti veya Raporlama Düzeyi Kalıntıların mutlak rakamlar olarak rapor edilecekleri en alt düzey. Uygulamadaki LOQ’yi yansıtabilir veya maliyetleri sınırlandırmak üzere bu düzeyin üzerinde olabilir. İlgili LCL’den daha düşük olmamak zorundadır. Numunelerin araştırmalar için 12 aylık dönemler içerisinde analiz edildiği AB’nin izleme amaçları açısından aynı raporlama limitine yıl boyunca ulaşılabiliyor olmalıdır.
Reaktif Kör Bakınız kör
Referans Materyal Kavramsal olarak homojen varsayılan analit içeriğine göre nitelenen materyal. Belgelendirilmiş referans materyaller (CRM’ler) bir dizi laboratuarda analit konsantrasyonu ve analit dağılımının homojenliğine göre normal olarak nitelenir. Laboratuar içinde üretilen referans materyallerin özelliği laboratuarca belirlenir ve ölçüm doğruluğu (sistematik hata) bilinmeyebilir.
Referans Spektrum Analitten türetilmiş ve analite özgü olabilen emilim (UV, IR gibi), flurosans, onizasyon ürünleri (MS), vb. spektrumu. Referans kütle spektrumu tercihen “saf” standarttan (veya “saf” standardın bir çözeltisinden), numunelerin analizinde kullanılan cihazlardan benzer iyonizasyon koşulları kullanılarak elde edilmelidir.
RSD Rölatif Standard Sapma (varyasyon katsayısı)
S/N Sinyal-gürültü oranı
Saf Standart Katı/sıvı analitin (veya iç standardın) saflığı bilinen, görece saf bir numunesi. Bazı teknik pestisitler hariç, genellikle >%90 saflık.
SD Standart sapma
Seçicilik Ekstraksiyon, temizleme, türevlendirme, ayırma sistemi ve (özellikle) detektörün analitle diğer bileşikleri birbirinden ayırma yeteneği. GC-ECD, herhangi bir özgüllük sunmayan seçici bir tayin sistemidir.
SFE Süper kritik akışkan ekstraksiyonu
SIM Seçilmiş iyon izleme (MS)
Sistematik Hata “Doğruluk” olarak da geçmektedir. Ölçülen ortalama değerle gerçek değer arasındaki fark, yani toplam sistematik hata.
SPME Katı faz mikro ekstraksiyon
Standart
“Saf” standart, stok standardı, çalışma standardı veya kalibrasyon standardı anlamlarına gelebilecek genel terim.
Standart Ekleme/ Katma(Spike) Geri kazanım tayini veya standart ekleme amacıyla bir analitin eklenmesi veya katılması.
Stok Standardı Çalışma standartları veya kalibrasyon standartlarının hazırlanması için parça parça kullanılan, “saf” standart veya çalışma standardının en yoğun çözeltisi (veya katı dilüsyonu, vb.)
Tayin/Tespit Sistemi Analit konsantrasyonu veya kütlesinin tespit ve tayin edilmesi için kullanılan herhangi bir sistem. GC-FPD, LC MS/MS, kolon sonrası türevlendirmeli LC, ELISA, biyoassayli TLC gibi.
Tekrar Edilebilirlik Tek bir laboratuarda kısa bir süre içerisinde aynı numune(ler) üzerinde aynı metot kullanılarak, kullanılan materyal ve ekipmanlarda ve/veya analizi yapan kişilerde herhangi bir değişiklik olmaksızın elde edilen, (genellikle geri kazanımla veya referans materyallerin analiziyle elde edilmiş) bir analitin ölçüm kesinliği (standart sapması).
Yukarıdaki koşullar altında elde edilen iki tekil test sonucunun özdeş materyal üzerinde tekrar edilmesiyle elde edilen sonuçlar arasındaki mutlak farkın belirlenmiş bir olasılık (örneğin %95) dâhilinde bulunmasının beklenmesi olarak da tanımlanabilir.
Temsil Edilen Analit Kavramsal olarak aranan, ancak eşzamanlı kalite kontrol verisinin üretilmediği analitler. Temsili analitlerden elde edilen kalite kontrol verilerinin, bu analitler için analitik performansın kabul edilebilir olup olmadığını gösterdiği varsayılır. Göreli dedektör yanıtı, kalibrasyonun anlamlı olmasını sağlayacak düzeyde tutarlı olmalıdır. Doğruluğun (geri kazanımın sistematik hatası) en kötü temsili analit(ler)inkinden daha kötü olmadığı varsayılır.
Temsil Edilen Matriks Temsili matriks için üretilen analitik kalite kontrol verilerinin (veya matriks uyumlu kalibrasyonun) kendisi için de doğru kabul edilebileceği, temsili matrikse yeterince benzer numune materyali veya mal ürün ekstraktı. Potansiyel olarak kabul edilemez kalıntıların varlığı belirlendiğinde, metot performans verileri temsil edilen matriksten üretilmelidir.
Temsili Analit Analizde itibari olarak aranan diğer analitlere kıyasla muhtemel analitik performansın değerlendirilmesinde kullanılan analit. Temsili bir analit için kabul edilebilir olan verilerin, temsil edilen analit için tatmin edici performansı ortaya koyduğu varsayılır. Temsili analitler, en kötü performansın beklendiği analitleri de içermek zorundadır.
Temsili Matriks Genel anlamda benzer ürünlerin analizinde metot performansının veya matriks uyumlu kalibrasyonun göstergelerinden birisi olarak kullanılan numune materyali veya bir ürün ekstraktı. Benzerlik genellikle su, asit, şeker, lipid ve ikincil bitkisel metabolit içeriği, vb. fiziksel niteliklere ya da matriks etkilerine göre belirlenir.
Tespit Sınırı Kabul edilebilir bir kesinlikle miktar belirlenemese de, kabul edilebilir bir katiyetle belirlenen asgari analit konsantrasyonu veya kütlesi. Çeşitli tanımlar kullanılmaktadır, ama çoğunlukla kolaylık olması açısından tespit sisteminin gürültü düzeyinden 3 kat büyük bir tepki veren analit miktarı olarak kabul edilmektedir. Kör değerlerin standart sapmasına dayanan tanımların kromatografik analizde uygulanması zor olabilir. Pek çok metot ve tayin sisteminde tespit sınırının sabit bir değeri bulunmaz. Terim genellikle tespit sisteminin tepkisiyle sınırlıdır, ama ilkesel olarak analiz metodunun tamamına uygulanmalıdır.
Test Numunesi “Analitik numune” olarak da geçmektedir. Kemikler, yapıştırıcı kum gibi analiz edilmeyecek parçaların uzaklaştırılmasından sonra elde edilen laboratuar numunesi. Test porsiyonları alınmadan önce parçalanması ve karıştırılması söz konusu olabilir veya olmayabilir. 2002/63/EC sayılı Direktife bakınız.
Test Porsiyonu “Analitik porsiyon” olarak da geçmektedir. Test numunesinin, yani analiz edilecek porsiyonun temsili bir alt numunesi.
TLC İnce tabaka kromatografisi
Validasyon Metot validasyonuna bakınız.
Yanıt Analitle karşılaşan detektörün mutlak veya göreli sinyal çıktısı
Yanlış negatif Hatalı bir biçimde analit konsantrasyonunun belirlenmiş bir değeri aşmadığını gösteren sonuç
Yanlış pozitif Hatalı bir biçimde analit konsantrasyonunun belirlenmiş bir değeri aştığını gösteren sonuç
Yeniden Üretilebilirlik Bir dizi laboratuarda aynı metot kullanılarak, analizi yapan kişilerin farklı olduğu veya materyal ve ekipmanlar da farklılıkların ortaya çıktığı bir süre boyunca elde edilen bir analitin ölçüm kesinliği (standart sapması).
Laboratuar içi tekrar üretilebilirlik, tek bir laboratuarda bu koşullar altında sağlanan yeniden üretilebilirliktir. Yukarıdaki koşullar altında elde edilen iki tekil test sonucunun özdeş materyal üzerinde tekrar edilmesiyle elde edilen sonuçlar arasındaki mutlak farkın belirlenmiş t bir olasılık (örneğin %95) dâhilinde bulunmasının beklenmesi olarak da tanımlanabilir.
Gerekir/Zorundadır Bu belgede ZORUNDADIR veya GEREKİR ifadeleri mutlak bir şartı ifade etmektedir (eylemin yapılması mecburidir).
YAPILMAMASI ZORUNLUDUR/GEREKLİDİR ise mutlak hayır anlamına gelmektedir.
-meli/-malı Bu belgede bu ekler, ancak belirli koşullar altında (geçerli nedenlere bağlı olarak) göz ardı edilebilecek tavsiyeleri ifade etmektedir ve tavsiyenin göz ardı edilmesinin tüm sonuçları kavranmak ve başka bir eylem biçimi seçilmeden önce dikkatlice değerlendirilmek zorundadır.
-memeli/-mamalı YAPILMAMALI/EDİLMEMELİ gibi ifadeler, bazı koşullar altında eylem kabul edilebilir olsa da, eylemin tavsiye edilmediği anlamına gelmektedir; tavsiyenin göz ardı edilmesinin bütün sonuçları kavranmak ve dikkatlice değerlendirilmek zorundadır.
-abilir/-ebilir Bu belgede bu ekler bir seçenek olarak görülebilir, bir seçenek olma ihtimali vardır anlamına gelmektedir (eylem isteğe bağlıdır).
