6.2.1.2. Doğal Düşman Popülâsyonlarının Çoğaltılması
Doğal düşman popülâsyonlarının çoğaltılması iki şekilde yapılmaktadır. Birincisi, zararlının bulunduğu yöredeki mevcut doğal düşmanların çoğaltılıp zararlı tür üzerine salınması, ikincisi ise zararlının bulunduğu başka ülkelerdeki doğal düşmanlarının zararlının bulunduğu bölgeye ithal edilerek çoğaltılıp salınması şeklindedir.
Bu amaçla, öncelikle doğal düşmanların doğadaki popülâsyonlarının artırılmasına yönelik uygulamalara ağırlık verilmelidir. Eğer bu uygulamalar yeterli gelmiyorsa zararlının en etkili yerli doğal düşmanı kitle halinde üretilip doğaya salınarak zararlının popülâsyonu baskı altına alınmalıdır. Eğer, yerli doğal düşmanlar da yeterli olamıyorlarsa ekzotik türlerin getirilmesi cihetine gidilmelidir. Bunun için öncelikle zararlı türün baskı altında olduğu ülkelerdeki doğal düşmanlar üzerinde durulmalı ve o ülkede etkili olduğu saptanan doğal düşmanlar getirilip kitle halinde üretilerek doğaya periyodik olarak salınmalıdır. Bundan sonra, doğal düşmanların durumu sürekli olarak izlenerek etkinliğinin ve popülâsyonunun ne düzeyde olduğu kontrol edilmelidir. Zararlı tür etkili bir düzeyde kontrol edilinceye kadar doğal düşman üretimi ve salınımına devam edilmelidir. Doğal düşman başarılı olduğunda zararlının popülâsyonu giderek düşmekte ve zararlı ekonomik zarar eşiği altında tutularak bir denge oluşturmakta ve bu zararlı ile olan mücadele devamlılık kazanmaktadır. Bu yöntem çoğunlukla bir başka yöre veya ülkeden girmiş olan zararlılara karşı kullanılmaktadır. Bu zararlıların doğal düşmanları çok kez zararlı ile birlikte gelmedikleri için zararlının yeni yerleştiği alanda popülâsyonu daha da yükselmekte ve bulunduğu yöreye oranla yeni yerleştiği sahada daha fazla zararlı olmaktadır. İşte, bu durumdaki zararlıların geldiği yerlerdeki doğal düşmanları ithal edilerek yeni sahada yerleştirilmeleri sağlanmaktadır. Bu uygulama, yerli zararlı böcekler için de tatbik edilebilmektedir.
6.2.1.3.Ülkemizde Biyolojik Mücadelede Kullanılmak Üzere Ruhsatlandırılmış Predatör ve Parazitoit Türler
[B]Biyolojik Mücadele Etmeni[/B]
[B]Uygulanacak Zararlı Tür[/B]
[B]Firma Adı[/B]
[B][I]Aphidius colemani[/I][/B]
Sebze ve meyvede (örtü altı), Pamuk yaprak biti, Sera patates yaprak biti, Yeşil şeftali yaprak biti
Koppert Antilsan
[B][I]Aphidius ervi[/I][/B]
Sebze ve meyvede (örtü altı), Patates yaprak biti, Sera patates yaprak biti, Yeşil şeftali yaprak biti
Koppert
[B][I]Orius laevigatus[/I][/B]
Sebze ve meyvede (örtü altı), Çiçek tripsi, Tütün tripsi
Koppert Antilsan
[B][I]Amblyseius califarmicus[/I][/B]
Sebze ve meyvede (örtü altı), İki noktalı kırmızı örümcek, Avrupa kırmızı örümceği
Koppert
[B][I]Amblyseius cucumeris[/I][/B]
Sebze ve meyvede (örtü altı), Çiçek tripsi, Tütün tripsi
Koppert
[B][I]Amblyseius swirskii[/I][/B]
Sebze ve meyvede (örtü altı), Çiçek tripsi, Sera beyaz sineği, Tütün beyaz sineği
Koppert Antilsan
[B][I]Phytoselius persimilis[/I][/B]
Sebze ve meyvede (örtü altı), İki noktalı kırmızı örümcek
Koppert Antilsan
[B][I]Eretmocerus ecremicus[/I][/B]
Sebze ve meyvede (örtü altı), Tütün beyaz sineği, Sera beyaz sineği
Koppert
[B][I]Macrolophus pygmaeus[/I][/B]
Sebze ve meyvede (örtü altı), Tütün beyaz sineği, Sera beyaz sineği, Kırmızı örümcek
Koppert Antilsan
[B][I]Diglyphus isae[/I][/B]
Sebzede (örtü altı), Yaprak galeri sinekleri
Koppert Antilsan
[B][I]Leptomastix dactylopii[/I][/B]
Turunçgilde, Turunçgil unlubiti
Biyolojik Tarım
[B][I]Cryptolaemus montrozieri[/I][/B]
Turunçgilde, Turunçgil unlubiti
Biyolojik Tarım
[B][I]Nesidiocoris tenuis[/I][/B]
Domateste(örtü altı), Domates güvesi, Tütün beyaz sineği
Koppert Antilsan
[B][I]Encarsia formosa[/I][/B]
Sebzede (örtü altı), Sera beyaz sineği
Koppert Antilsan
6.2.2. Parazit veya Patojenler Kullanılarak Yapılan Biyolojik Mücadele
Zararlılar üzerinde yaşayan ve onları öldüren bakteri, fungus, virüs, nematod ve protozoa gibi mikroorganizmalara patojenler veya hastalık etmenleri adı verilir. Bunlarla yapılan biyolojik mücadele çalışmalarına isemikrobiyal mücadele denilmektedir.
Böceklerde hastalığa sebep olan patojenler, diğer hayvanlarda insanlarda ve bitkilerde zarar yapmazlar, bu durum zararlılarla mücadelede patojenlerin kullanılmasına imkân veren önemli bir özelliktir.
Entomopatojen fungus ve bakteriler, zararlıları çıkardıkları toksinlerle öldürürler. Son yıllarda, bu toksinler üzerinde yoğun çalışmalar yapılmaktadır. Bu amaçla, bazı toksinler biyokimyasal olarak tanımlanmış ve isimlendirilerek zararlılarla mücadelede kullanılmaktadır.
Hastalık etmenleri böcekleri şu yollarla enfekte ederler.
1-Ağız yoluyla enfeksiyon: Hastalık etmeni gıda yoluyla ağızdan alınır. Virüs, bakteri, nematod ve protozoalar ile çok nadir olarak da bazı fungusların dayanıklı sporları böcek vücuduna bu yolla girerler.
2-İntegument veya trachea boruları ile giriş: Fungus ve nematodlar bu yollarla böceklere giriş yaparlar.
3-Parental giriş: Mikroorganizmaların çoğu genellikle böcek vücudunun sokulma ve ısırılması sonucu oluşan yaralardan giriş yaparlar.
4-Ovarial giriş: Virüs, bakteri ve protozoalar ananın ovaryumuna girerek orada gelişmekte olan yumurtalara giriş yapmaktadırlar.
Bir hastalık etmeni zararlıya bu yollardan biri veya birkaçı ile giriş yapmaktadır ve girdiği yerden başlayarak böcek vücudu içerisinde çoğalarak asıl hastalık yapacağı yere yerleşir ve orada çoğalmaya devam ederek böceği hastalatır ve hastalanarak ölen böcekler, çevrede bir enfeksiyon kaynağı olarak rol oynarlar.
Mikrobiyal mücadelenin başarısında çevre faktörleri oldukça önemlidir. Nem, özellikle funguslar açısından önem arzeder. Fungal bir biyopreparat akşam saatlerinde uygulandığında gece boyunca yüksek orantılı nemin olumlu etkisinden yararlanarak başarı artar. Yüksek sıcaklık başarıyı azaltıcı bir faktördür. Işık ve özellikle güneş ışığındaki ultraviole ışınlar entomopatojen sporlar için öldürücüdür. Bu sebeple, mikrobiyal insektisitler akşam saatlerinde uygulanmalıdır.
KAYNAK: TARIMSAL ZARARLILARLA MÜCADELE YÖNTEMLERİ VE İLAÇLAR KİTABI
(Üçüncü Baskı) (Gözden geçirilmis ve genisletilmiş)
Prof. Dr. Erol YILDIRIM
Atatürk Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Bitki Koruma Bölümü - 2012
