3.21. Faktörlerin yalın etkisi
3.211, Sıcaklık. Cetvel 6 da görüldüğü gibi sıcaklığın değişmesiyle her iki çeşit Lalıana'da çiçcklenme nispetleri oldukça yüksek bir farklı¬lık göstermiştir. Bitkilerin -(-8° C de üşütülmesi, +4°C de üşiitülmesine nazaran çiçeklerime bakımından bariz bir fark meydana getirmiş ve bu farkın -f-8°C lehinde bulunduğu ortaya çıkmıştır.
Fidelerin soğuk hava deposunda üşütülmesi sırasında +4° C sıcak¬lığa sahip bulunan depoda sıcaklığın bitki gelişmesi bakımından düşük olması sebebiyle gelişme yavaşlamıştır. + 8CC deki depoda ise gelişme normal şekilde cereyan etmiştir. Düşük sıcaklıkta bitki gelişimesinin ya¬vaşlaması çiçcklenme miktarının azalmasına sebep olmaktadır. Zaten Ito, Saito (1961) bu hususla ilgili olarak +4°C den daha aşağı ve + 15°C den daha yukarı sıcaklıklarda vernalizasyonun durduğunu ve en iyi sıcakhk derecesinin +8°C civarında olduğunu bildirmektedirler.
3.212. Bitki yaşı. Bitkilerin değişik yaşlarda bulunmasiyle deneme¬de oldukça farklı sonuçlar elde olunmuştur (Cetvel 7).
CETVEL 7
Bitki yaşı (sıcaklık vo uygulama süresi düşünülmeden)
llilki yaşı Beyaz baş L. 1 Kırınızı baş L.
Ortulaına çiçek Signifikant Ortalama çiçek Signifikant
açan bit. soyısı A, As açan bit. sayısı A, A,
A, 25.444 26.914
A, 17.611 + + + 13.667 + + +
A, i 3.778 + + + + + + 4.722 + + 4- + + +
60 ffünlük fideler 30 ve 10 günlüklere, 30 günlük fideler 10 günlüklere
nazaran yüksek çiçekte farkldıklan göstermektedir. Bitki yaşı ilerle dikçe çiçcklcnmcğe olan temayül derecesi artmaktadır. Buna mukabil genç bitkilerde bu temayül azalmakta ve 10 günün altındaki yaşlarda çiçcklcnmenin meydana gelme ihtimali kaybolmaktadır. Lalıanalardaki bu durum kritik devrenin normal olarak 10 yaş günlü fidelerden itibaren başlayacağını göstermektedir. Cetvel 3 te 10 yaş günlü fidelerde, diğerine nispetle çiçeklenme yüzdesinin azlığı da bu hususu kuvvetlendirmektedir. Ayrıca bu kombinasyondaki bitkilerin çiçcklcnmesi sırasında anormal çi¬çek teşekkül eden fertlere rastlanması (Şek. 7 vc 8) kiritik devre başlan¬gıcının 10 gün civarında olacağına işarettir. Bu hususta kesin sonuç ilerde gösterilmiştir.
3.213. Uygulama süresi. Sıcaklık ve yaş yanında uygulama süresi mühim bir faktör olarak karşımıza çıkmaktadır. Uzun süren uygulama çiçeklcnraedc bariz bir lehte fark meydana getirmektedir.
CETVEL 8
Uygulama süresi (sıcaklık ve bitki yaşı düşünülmeden)
Uygulama Beyaz baş L. Kırmızı baş L.
süresi
Ortalama çiçek Signifi. Ortalama çiçek Signifi.
açan bitki sayısı B, B, açan bit. sayısı B, B,
B, 24.000 23.944
Bj 14.333 + + + 16.111 + + +
B| 8.500 + + + + + + 5.278 + + + + + +
Cetvel 8. de 60 gün uygulama görmüş grup 30 vc 10 gün uygulama görmüş gruba nispetle vc 30 gün uygulama görmüş grubta 10 gün uygu¬lama görmüş gruba nispetle çiçeklenme üzerinde teşvik edici rol oyna¬makta yani uygulama süresinin uzamasiyle çiçeklenme ihtimali art-maktadır. Cetvel 8 tetkik edilirse bu husus açık olarak görülür.
3.22. iki faktörün karşılıklı etkisi
3.221. Sıcaklık X Bitki Yaşı. Cetvel 9 ve 10 da bitki yaşı ve sıcak-
lnTbrr!anna aİt bütün basamaklarda büyük bir signifikant farklılık görülmektedir.
, D u.e t ahanaMa +4°C de üşütülmüş 10 günlük fideler-
mevcut değildir. S.eakhğ.nçok düşmesi ve genç fide kuUandma, çlçek. îenme miktarını azaltmaktadır. Buna mukabil sıcaklığın biraz yüksel, mesi ve fide yaşının büyümesi çiçeklenme miktarını arttırmaktadır.
3 922 Sıcaklık X uygulama süresi. Beyaz baş Lalıana'da +8°C de 60 gün üşütülen fidelerle (T2B3),+4°C de 60 gün üşütülen fideler (T,B3) arasında ve ayrıca +4°Cdc 10 gün üşütülen fideler (T,B2) ıle+8°Cde 10 gün üşütülen fideler (T2BO arasında çiçeklenme bakımından bir fark bulunmamaktadır. Bu gruplar aynı zamanda çiçeklenmektedirler.Kırmızı baş Lahanamda sıcaklık -f 4°C de 10 ve 60 gün üşütülen fidelerle (TBj), -f8°C de vc 30 gün üşütülen fideler (T2B2) ve +4°C de 10 gün üşütülen difelerle (TjB^ , -f8cC de 10 gün üşütülen fideler (T2BO arasında bir fark görülmemekte, yani bu gruptaki bitkiler aynı zamanda çiçek açmak¬ta, dolayısiylc bu sıcaklık derecesi ve üşütme süresi çiçeklenmede aynı ne¬ticeyi vermektedir. Bu kombinasyonlar haricinde diğer (sıcaklık X Mua¬mele) kombinasyonları birbirlerine karşı oldukça yüksek signifikantlı- dırlar. Bu husus cctycl 11 ve 12 de görülmektedir.
CETVEL 11.
Sıcaklık X uygulama süresi (bitki yaşı düşünülmeden) ortalama çiçek açan bitki sayısı
l-lLSr SÜrtSİXbm W- Denemede genç bitkilerin kul- azalmakta ve hatta blT'T klSa'tlImasl ile eklenme nisbepeti çok ■nektedir. Cetvel 13 vH1pSyotllarda eklenme meydana gelmc- 10 gün üşütiilmesi Kırm. I t * Lahana'da 10 günlük fidelerin 10 üşütülmesi Ue çiJkl ahana'da 10 gün vc 30 günlük fidelerin şLaKana'lardalOnnnLf jT ^ 0İUI"namaktadır. Böylece Beya* ere kadar (bunla„n ^ K,rraı2I baŞ Lahana'da 30 günlük
t mişti) olan devrede ı dut™l® daha önce Cetvel
hassasiyet neydana bak.mmdan üşütülmeğe karş.
26 6 lr' Yani kritik devre Beyaz baş
T , 10 vaş günlü ve K.xmmbaŞ Lahanaca 30 yaş günlü fidelerden
iaîren itmekte ve ancak bu yaş döneminden * sıcak.*
bitkiL etki yaparak çiçeklenme meydana gelmektedir.
X bitki yafi (Sıcaklık düşünülmeden) ortalama çiçek açan bitki sayısı
CETVEL 13
Uygulama süresi
lityaı baş L. Kırmızı baş L.
DilVi yifi t îygulama si resi Uy 'ulama süre si
B, B. Bj B, B, B,
A, A, A, 0.000 3.167 S.167 11.333 16.833 21.667 14.167 23.000 39.167 0.000 0.000 15.833 5.000 16.833 26.500 9.167 24.167 | 38.500 |
Yaşlı ve uzun süte uygulama görmüş bitkilerde çiçeklenme ihtimali çok yüksektır.Uzun süreli uygulama ve yaşlı fidelerden, kısa süreli uygu¬lama ve genç fidelere doğru muntazam azalış barizdir. Fakat bununla beraber bazı kombinasyonlar arasında signifikant farka rastlanmamak¬ta veya az olduğu müşabade edilmektedir, örneğin Beyaz baş Lalıana'da 60 yaş günlü ve 30 gün üşütülmüş fideler (A,Bı) ile 30 yaş günlü ve 60 gün üşütülmüş fideler (A;Bj) arasında istatistiki bir farklılık mcvcut de-ğildir. Kırmızı baş Lahaua'da ise farklı olmayan gruplar 60 yaş günlü 10 gün üşütülmüş fidelerde (AjB,), 30 yaş günlü 30 gün üşütülmüş fide ler (A:B🙂 vc 30 yaş giinlü 10 gün üşütülmüş fideler (A;B,) ile 10 yaş gün¬lü 10 giin üşütülmüş fideler (AjB,) arasında çiçeklenme zamanı bakımın¬dan istatisktiki bir fark yoktur.
3.23. Üç faktörün karşılıklı etkisi
3.231. Sıcaklık X bitki yaşı X uygulama süresi. Sıcaklığın azalması bitki yaşının gençleşmesi ve uygulama süresinin kısılması ile çiçeklen- menın baz. kombinasyonlarda meydanan gelmediği ve yahut meydana gelen ç.çeklenmc saygının az olduğu aşikârdır (Cetvel 15,16). Sıcaklığı" kafi gelmemesi, bitki yaştnm gençleşmesi veya uygulama süresinin ki-
, «c» veya uygulama
salması ile çiçeklenme düzeniniude arızalar husule gelmektedir ^
9 ve 10.) Çiçeklerin anormal teşekkül ettikleri, gövdclcucn bitki u*^ ^ çiçek teşekkülü yanında vegetatif gelişmenin ile devam cttıgı ^ L .jan9 çeklerin sonradan yaprakları oluşturarak küçük bir Lalıaııa başı nu > getirdiği görülmektedir (Şek. 10). Bu lıusus Beyaz baş Lahana » » ^ de 10 yaş günlü 30 gün üşütülmüş (TvAlB🙂, de 30 yn?
gün üşütülmüş (TUJ,) ve +8CC de 10 yaş günlü 60 gün üşu«-u 28
T ahaua'da.+4cC de 10 yaş günlü 30 gün üşütül- ^ m;rcşde 10 yaş ^ 60 gün üşütülmüş (TjAjBj), +4°C Tlo «tSia «.ütBlmü, (T,A2B2), + 8°C de 10 yaş günlü 30 gün üşü.
+8cC de 10 yaş günlü 60 gün üşütülmüş (TjAjBj) W
binasyonlarda görülmektedir.
Yaşm ilerlemesi, uygulama süresinin uzaması ve sıcaklık derecesinin değişmesiyle çiçeklenmede bariz bir artış kaydedilmektedir.Nitekim misâl olarak Beyaz baş Lahana'da T.A.Bt = 0; T2A2B, = 20,33; T2A3B3 = 38,33; Kırmızı baş Lahana'da TıAjBı = 0; T2A2B2 = 24,00; T2A3B3 =
39,33 kombinasyonları ele alındığında, bu fark bariz olarak görülmek¬tedir. Fakat üçlü kombinasyonlar içinde sıcaklığın tesiri bazı basamak¬larda kaybolmaktadır. Meselâ Kırmızı baş Lahana'da T1A,B, = 0 ile T2A1B1 = 0; T,A,B2 = 4.33 ile T2A,B2 = 5.67 ve T,AjB3 = 37.67 ile T2A3B3 = 39.33; Beyaz baş Lahana'da T1A1B1=0 ile T2A]B, = 0; T^- B2 = 2.67 ile T,A,B2 3.67; TBj = 8.00 ile T2A2B3 = 8.33 vc TıA2B3 = 8.00 ile T2A2B, = 8.33 ve TjAjB, = 40.00 ile T2A3B3 = 38,33 olduğu gibi bitkinin belirli bir genç yaşma kadar ve belirli bir ih¬tiyar yaşından sonra; belirli bir uygulama süresine kadar ve belirli bir uygulama süresinden sonra değişik sıcaklığın tesiri görülmemekte ve bu tesir yaş ve uygulama süresine bağlı kalmaktadır. Bu husus Ito, Saito (1961) ve Saito ve Tomio (1966) tarafından da aynen tespit edilmiştir. Belirli bir genç yaş ve belirli bir ihtiyar yaş arasında ve bu yaşa ilâve olarak belirli kısa bir uygulama süresi ve belirli uzun bir uygulama süresi arasında kalan bölgede ise sıcaklık bu iki faktörün arasına üçüncü bir faktör olarak girmekte ve büyük bir rol oynamaktadır. (Misal olarak Kır¬mızı baş Lahana'da T,AjB3 = 4.67; T,A,B3 = 13.67; TtA2B, = 9.67; T2A2B2= 24.00;T,A2B3 = 17.33; T2A2B3 = 31.00; Beyaz baş Lahana-
da TtA2B = 7.00; T.A^ = 15.67; T1A3B2 = 18.00; T,A3B2 = 28.00 olduğu gibi).
CETVEL 15
Sıcaklık X bitki ya„ X muameIe uyguIamı gS
Kırmızı baş Lahana
Cetvel 3 te T1AjB3=40.00 korobinasyonundaki çiçeklenme sayısı yüz olarak kabul edilmiş ve diğer grupların bununla mukayesesi yapılmış¬tır. Böylece bu cetveldeki yüzde çiçcklenme nispeti ve istatistiki hesap neticeleri ve çiçeklenme sırasında yapılan müşahedelere göre Beyaz ve Kırmızı baş Lahana'da erken çiçeklenme bakımından tavsiye edilecek kombinasyonlar Cetvel 17 de gösterilmiştir. Yalnız burada şu hususu ha¬tırlatmada fayda vardır. -}-4°C ye nazaran +8°C de yapdacak üşütme bitki gelişmesi bakımından tercih olunmalıdır. Ayrıca soğuk hava de¬posunun + 8 °C ye katlar soğutulması daha kolay ve az masraflıdır.
CETVEL 17
Kırmızı ve Beyaz baş Lahana'da erken çiçeklenme bakımından tavsiye olunacak uygulama kombinasyonları.
