Gardensel Borsa Nedir? Türkiye Tarım ve Gıda Piyasalarını Nasıl Okuyabilirsiniz?
Türkiye'de bir tarım ürününün “fiyatı” tek bir rakam değildir.
Domatesin Antalya halindeki fiyatı başka, İstanbul halindeki fiyatı başka olabilir. Buğday bir ticaret borsasında farklı, başka bir bölgede farklı seviyede işlem görebilir. Canlı hayvan fiyatıyla karkas et fiyatı aynı şey değildir. Bir ürünün geçen yıl 100 TL'den bugün 150 TL'ye çıkmış olması da tek başına o ürünün gerçekten pahalandığı anlamına gelmez; genel enflasyonun ne kadar arttığına da bakmak gerekir.
Gardensel Borsa, bütün bu dağınık bilgileri anlamlandırmak için geliştirilen tarım ve gıda piyasaları platformudur.
Temel hedefimiz basittir:
Türkiye'de tarımsal bir şeyin fiyatı oluşuyorsa; nerede kaç para, geçmişte neydi ve reel olarak pahalı mı sorularının ilk durağı Gardensel olsun.
Bugün kaç para?
Gardensel Borsa; erişilebilen resmî ve doğrulanabilir piyasa kaynaklarından gelen fiyatları ürün bazında bir araya getirir.
Ancak burada önemli bir ayrım vardır:
Piyasa referans fiyatı, satış teklifi değildir.
Bir toptancı halinde, ticaret borsasında veya başka bir resmî piyasada yayımlanan fiyat, o ürünün ilgili piyasa ve tarihteki fiyat seviyesini gösterir. Bu, mutlaka o ürünü o anda o fiyattan satın alabileceğiniz anlamına gelmez.
Bu nedenle Gardensel'de fiyatın yanında mümkün olduğu ölçüde;
kaynak,
piyasa,
şehir,
tarih,
birim,
minimum ve maksimum değerler,
fiyatın niteliği
birlikte gösterilir.
Amaç yalnız rakam göstermek değil, rakamın ne anlama geldiğini de göstermektir.
Nerede kaç para?
Türkiye'nin büyüklüğü nedeniyle tek bir “Türkiye fiyatı” çoğu tarım ürünü için yanıltıcı olabilir.
Aynı ürün aynı gün farklı şehirlerde ve piyasalarda farklı fiyatlardan işlem görebilir.
Gardensel Borsa bu nedenle mümkün olan ürünlerde farklı piyasa ve şehirleri karşılaştırır.
Böylece kullanıcı yalnız:
“Kiraz kaç para?”
diye sormak yerine:
“Kiraz nerede kaç para?”
sorusunun cevabını arayabilir.
Bu bilgi üretici açısından satış piyasasını, tüccar açısından bölgesel fiyat farklarını, alıcı açısından ise piyasanın genel durumunu anlamada daha değerlidir.
Geçmişte ne kadardı?
Bugünkü fiyat tek başına yeterli değildir.
Bir ürün bugün pahalı görünebilir; fakat o ürün her yıl aynı dönemde zaten yüksek fiyatlanıyor olabilir.
Bu nedenle Gardensel Borsa'nın önemli hedeflerinden biri ürünlerin fiyat hafızasını oluşturmaktır.
Yeterli ve karşılaştırılabilir veri bulunan ürünlerde farklı dönemler incelenebilir:
7 gün · 30 gün · 90 gün · 1 yıl · 3 yıl · 5 yıl
Böylece yalnız bugünü değil, fiyatın zaman içindeki hareketini görmek mümkün olur.
Geçen yıl bu aylarda ne olmuştu?
Tarım ürünlerinde mevsimsellik çok önemlidir.
Kirazın mayıs fiyatıyla ağustos fiyatını doğrudan karşılaştırmak çoğu zaman anlamlı değildir. Domates, karpuz, patates, soğan ve çok sayıda başka üründe üretim ve hasat dönemleri fiyatı doğrudan etkiler.
Bu nedenle yeterli geçmiş veri bulunan ürünlerde Gardensel, son yılları aynı takvim üzerinde karşılaştırmayı hedefler.
Örneğin son üç yılın fiyat eğrileri üst üste getirildiğinde şu sorular daha anlamlı hale gelir:
Geçen yıl bu tarihte fiyat neydi?
Bu yıl sezon daha pahalı mı başladı?
Fiyat normal mevsim hareketinin dışında mı?
Ürün hangi aylarda genellikle ucuzluyor veya pahalanıyor?
Bu yaklaşım, basit fiyat listesinden çok daha değerli bir piyasa okuması sağlar.
Reel Fiyat Radarı nedir?
Bir ürünün TL fiyatının yükselmesi onun mutlaka reel olarak pahalandığı anlamına gelmez.
Basit bir örnek düşünelim:
Geçen yıl bir ürün 100 TL olsun.
Aradan geçen dönemde ilgili genel fiyat seviyesi %40 yükselmişse, geçen yılki 100 TL'nin bugünkü karşılığı yaklaşık 140 TL olur.
Ürün bugün 142 TL ise nominal olarak %42 zamlanmıştır; fakat reel anlamda olağan seviyesine yakın olabilir.
Aynı ürün bugün 200 TL olmuşsa durum farklıdır.
Gardensel'in Reel Fiyat Radarı, uygun tarihsel ve enflasyon verisinin bulunduğu ürünlerde bu ayrımı görünür hale getirmek için geliştirilmiştir.
Amaç ürünleri basitçe:
“zamlandı / ucuzladı”
diye sınıflandırmak değil;
“genel fiyat hareketinden arındırıldığında gerçekten ne oldu?”
sorusuna yaklaşmaktır.
Radar bir fiyat tahmini değildir ve gelecekte fiyatın ne olacağını söylemez. Mevcut ve tarihsel verilerin karşılaştırılmasına dayanan bir analiz aracıdır.
Canlı hayvan fiyatıyla karkas fiyatını neden ayırıyoruz?
Tarım piyasalarında yanlış karşılaştırmalar ciddi biçimde yanıltıcı sonuçlar oluşturabilir.
Örneğin:
canlı dana TL/kg
ile
dana karkas TL/kg
aynı ekonomik seri değildir.
Aynı şekilde kilogram, ton, adet, kasa, demet gibi farklı birimler güvenli bir dönüşüm mümkün olmadığı sürece birbirine çevrilmemelidir.
Gardensel Borsa'nın veri altyapısı bu ayrımları mümkün olduğunca koruyacak şekilde tasarlanmıştır.
Bu nedenle ekranda gördüğünüz iki rakam birbirinden farklıysa bunun gerçekten fiyat farkı mı, yoksa ürünün birimi veya piyasa niteliğinin farklı olması mı olduğuna dikkat etmek gerekir.
Gardensel neden tek bir ortalama fiyat vermiyor?
Çünkü bazen böyle bir ortalama gerçekte var olmayan bir fiyat üretir.
Örneğin aynı kurumdan gelen çok sayıda kayıt, çok sayıda bağımsız piyasa varmış gibi değerlendirilemez.
İşlem hacmi bilinmiyorsa “hacim ağırlıklı ortalama” hesaplandığı da iddia edilemez.
Gardensel bu nedenle mümkün olduğunca kaynağın niteliğini korur; gerektiğinde medyan, fiyat aralığı ve piyasa bazlı karşılaştırmalar kullanır.
Yeterli veri yoksa bunu gizlemek yerine yeterli karşılaştırılabilir veri bulunmadığını belirtir.
Nereden alınır, nereden satılır?
Bu, Gardensel Borsa'nın piyasa verisinden sonraki önemli katmanıdır.
Burada iki kavram kesinlikle birbirinden ayrılacaktır:
Piyasa referansı: Resmî hal, ticaret borsası ve benzeri kaynaklardan elde edilen piyasa bilgisi.
Gerçek satış teklifi: Belirli bir üretici, tüccar veya satıcının belirli miktardaki ürünü belirli şartlarla satmayı teklif ettiği fiyat.
Gelecekte gerçek üretici, satıcı ve alıcı teklifleri sisteme bağlandığında kullanıcı yalnız:
“Piyasada kaç para?”
değil,
“Kim satıyor, nerede satıyor ve kaça satıyor?”
sorusuna da cevap bulabilecek.
Bu ticari teklifler piyasa referanslarıyla karıştırılmayacaktır.
Gardensel'in hedefi yalnız Borsa değil
Fiyat bilgisi tek başına tarımsal karar vermeye yetmez.
Bir çiftçi için aynı ürün hakkında;
fiyat + yetiştiricilik + hastalıklar + gübreleme + sulama + çeşit + maliyet + pazar
birbirine bağlı konulardır.
Bu nedenle Gardensel Borsa'yı bağımsız bir fiyat sitesi olarak değil, Gardensel'in tarımsal bilgi altyapısının bir parçası olarak geliştiriyoruz.
Bir kullanıcı örneğin kiraz fiyatını araştırırken ileride aynı ekosistem içerisinde kiraz yetiştiriciliği, çeşitleri, hastalıkları, budaması, gübrelenmesi ve ticaretiyle ilgili bilgiye de ulaşabilmelidir.
Benzer şekilde fidan ve bitkisel materyal arayan kullanıcıların Fidanlığı ekosistemine yönlendirilebilmesi hedeflenmektedir.
Gardensel Borsa'nın sormaya çalıştığı dört soru
Sistemin gelişiminde ölçümüz şu dört sorudur:
Bugün kaç para?
Güncel ve doğrulanabilir piyasa referansını bul.
Nerede kaç para?
Şehirleri, halleri, ticaret borsalarını ve diğer karşılaştırılabilir piyasaları incele.
Geçmişte neydi?
Ürünün geçmiş fiyat hareketini ve mevsimselliğini gör.
Reel olarak pahalı mı?
Mümkün olduğunda genel fiyat hareketini hesaba katarak bugünkü fiyatın tarihsel konumunu değerlendir.
Gardensel Borsa'nın amacı binlerce rakamı bir veritabanında biriktirmek değildir.
Amaç, Türkiye'nin dağınık tarım ve gıda piyasası verisini anlaşılabilir ve karar vermede kullanılabilir bilgiye dönüştürmektir.
