Cevap: Kültür Balıkçılığının Yasal Mevzuat, çevresel Etkileri,zoonozlar Yönünden Değe
BELİRLENMESİNE İLİŞKİN TEBLİĞ
MADDE 1 ? (1) Bu Tebliğin amacı, 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanununun 9 uncu maddesinin (h) bendi ile geçici 2 nci maddesi hükümlerince, denizlerde yapılacak balık çiftliklerinin kurulamayacağı ötrofikasyon riski yüksek olan hassas alan niteliğindeki kapalı koy ve körfez alanlarının belirlenmesine yönelik ilke ve esasların oluşturulmasıdır.
TABLO: Balık Çiftliği Kurulamayacak Hassas Alan Niteliğindeki Alanlara Ait Parametre ve Kriterler
Parametre
Kriter
Derinlik
? 30m
Kıyıdan Uzaklık
?0.6 deniz mili
Akıntı Hızı*
? 0.1 m/sn
*Akıntı hızı tesisin yanında; rüzgar hızının 0-3.3 m/sn olduğu sakin, esintili ve hafif rüzgarlı hava şartlarında 5 metre derinlikte 24 saat süre ile ölçülür. Ancak rüzgar hızının düşük olduğu sakin ve/veya esintili hava şartlarının bulunduğu durumlarda ölçüm yapılması tercih edilir.
MADDE 5 ?(1) Ötrofikasyon riski belirleme
a) Bu Tebliğin 3 üncü maddesindeki tabloda yer alan kriterlere göre tespit edilmiş olan hassas alanlar dışında kalan koy ve körfez alanlarında faaliyette bulunan mevcut balık çiftlikleri, üretim yaptıkları alanlar için bu Tebliğin yayımlandığı tarihten itibaren bir yıl içerisinde bu maddenin (c) bendinde belirtildiği şekilde, TRIX İndeksine göre ötrofikasyon riski bulunup bulunmadığını Üniversiteler veya Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu?nun?ın konu ile ilgili uzman birimlerine hazırlatır ve değerlendirilmek üzere Çevre ve Orman Bakanlığına rapor ederler. Bu çerçevede yapılacak ölçüm ve analizler, Çevre ve Orman Bakanlığınca yetki verilen özel veya kamu kurum ve kuruluş laboratuarlarında yaptırılır. TRIX İndeksine göre ötrofikasyon riski bulunmadığı tespit edilen alanlarda faaliyetlerini sürdürecek olanlar, her yıl TRIX İndeksine göre izleme yaparlar ve sonuçları Çevre ve Orman Bakanlığına bildirirler. Ötrofikasyon riskinin belirlenmesi amacıyla yapılacak TRIX indeksinin hesaplanmasına ilişkin tespit ve izleme sonuç raporları her yılın Eylül ayı sonu itibariyle değerlendirilmek üzere Çevre ve Orman Bakanlığına bildirilir.
b) Bu Tebliğin 3 üncü maddesindeki tabloda yer alan kriterlere göre tespit edilmiş olan hassas alanlar dışında kalan koy ve körfez alanlarında yeni kurulacak balık çiftlikleri, yer seçimi aşamasında üretim yapacakları alanlar için bu maddenin (c) bendinde belirtildiği şekilde, TRIX İndeksine göre ötrofikasyon riski bulunup bulunmadığını Üniversiteler veya Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu?nun konu ile ilgili uzman birimlerine hazırlatır ve değerlendirilmek üzere Çevre ve Orman Bakanlığına rapor ederler. Bu çerçevede yapılacak ölçüm ve analizler, Çevre ve Orman Bakanlığınca yetki verilen özel veya kamu kurum ve kuruluş laboratuarlarında yaptırılır. Yeni kurulacak balık çiftlikleri faaliyete geçtikten sonra her yıl TRIX İndeksine göre izleme yaparlar. Ötrofikasyon riskinin belirlenmesi amacıyla yapılacak TRIX indeksinin hesaplanmasına ilişkin tespit ve izleme sonuç raporları her yılın Eylül ayı sonu itibariyle değerlendirilmek üzere Çevre ve Orman Bakanlığına bildirilir.
c) EK-1?de verilen TRIX indeksi hesaplanırken, ötrofikasyona neden olan birincil üretimin en yüksek olduğu Mayıs ve Ağustos aylarında olmak üzere yılda iki kez balık çiftliğinin kapladığı alanın ortasından ve 4 (dört) kenarının 20?şer (yirmişer) metre açığından olmak üzere toplam beş noktada örnekleme yapılır. Her örnekleme noktasından yüzeyden, ortadan ve dipten olmak üzere toplam üç derinlikten, birer numune alınarak örnekleme yapılır. Numuneler, 7/1/1991 tarihli ve 20748 sayılı Resmi Gazete?de yayımlanan Su Kirliliği Kontrolu Yönetmeliği Numune Alma ve Analiz Metodları Tebliği?ne uygun olarak alınır. Bu numunelerin analizleri Çevre ve Orman Bakanlığınca yetki verilen özel veya kamu kurum ve kuruluş laboratuarlarında yaptırılır. Çevre ve Orman Bakanlığı?na rapor edilen analiz sonuçları ilgili balık çiftliği işletmesi tarafından dosyalanarak muhafaza edilir ve denetimler esnasında istenildiğinde yetkililere gösterilir.
d) Bu madde hükümleri uyarınca TRIX indeksine göre ötrofikasyon riski yüksek olduğu tespit edilen koy ve körfez alanları hassas alan niteliğindeki kapalı koy ve körfez alanları olarak nitelendirilir, bu alanlarda balık çiftlikleri kurulamaz ve mevcut balık çiftlikleri kapatılır.
TRIX İNDEKSİ HESAPLAMASI VE ÖTROFİKASYON RİSKİ SKALASI
TRIX İndeksi = (Log (klorofil-a x %O2 x TİN x TP) + 1.5) x 0.833
Klorofil-a : Sudaki klorofil-a konsantrasyonu (µg/L);
%O2 : Doygun miktardan sapan mutlak oksijen yüzdesi = |%ÇO ? 100|
TİN : Toplam çözünmüş inorganik azot, N-(NO3+NO2+NH4), (µg/L);
TP : Toplam fosfor (µg/L).
Formülde kullanılan klorofil-a ve oksijen yüzdesi (%O2) bileşenleri üretimle, yani fitoplankton biyo-kütlesiyle ve üretim dinamiğiyle, doğrudan ilişkili indikatörlerdir. Başka bir deyişle, TRIX İndeksi, besin tuzları girdisine ve ortamdaki biyo-kütle üretimine bağlı olarak kıyısal sistemde neler olduğunu ve olabilecekleri özetlemektedir. Formüldeki dört değişkene göre hesaplanan TRIX indeksi değerleri, 0-10 arasında değişen katsayılarla ifade edilir.
Buna göre hesaplanan TRIX indeksine göre belirlenen ötrofikasyon riski skalası aşağıdaki tabloda verilmektedir.
Tablo. Ötrofikasyon Riski Skalası
TRIX İndeksi (Tİ)
Açıklama
Tİ < 4
Ötrofikasyon Riski Yok
4 ? Tİ ? 6
Ötrofikasyon Riski Yüksek
Tİ > 6
Ötrofik
TRİX indeksine ilişkin bir değerlendirme yapmak gerekirse :
Ötrofikasyon : Atıklarla gelen aşırı besin maddelerinin vejetasyonu uyarmasıyla göllerin, denizlerin çözünmüş oksijen yokluğu sonucunda ölmesidir.
Ötrofikasyonun yedenleri sanayi artıklarının arıtılmadan denize boşaltılması, evsel atıkların denize bırakılması, sanayi baca külleri ve gazlarının taşıdığı kirliliğin denize ulaşması, pestisitlerin denize ulaşması ve balık çiftliklerinin etkisiyle oluşmaktadır.
Denizlere ulaşan organik maddelerin dibe çökmesi sırasında özellikle fitoplaktonlar tarafından tüketimiyle ortaya çıkan aşırı plankton üremesi ötrofikasyonu arttıran en önemli etkenlerdendir. Yukarıda ölçüm yöntemi olarak ortaya konulan TRIX indeksinin üretim sahalarının kullanılabilirliği kriteri olarak tek başına bir anlam ifade etmesi mümkün değildir.
Günümüzde denizin kullanımı kültür balığı üretim yerleri ile turizm amaçlı denizden yararlanma alanlarını iç içe girmiştir. Balık çiftlerinin oluşturduğu kirlilik ile turizm tesislerinin oluşturduğu kirlilik parametrelerine baktığımızda 2006 yılında Muğla Kültür Balıkçıları ve Su Ürünleri Yetiştiricileri Derneği ve Ege İhracatçılar Birliğinin yaptırdığı araştırmada balık çiftlikleri etrafındaki bakteriyel, fosfat, nitrat ve nitrit değerleri ile turizm alanları etrafındaki değerler karşılaştırması yapılmış göreceli olarak turizm alanları etrafı daha kirli olarak nitelendirilmiştir.
Bu yapılan araştırma da eksik ve istenilen amaca yönelik olmamıştır. Şikayet konusu kimin daha çok kirlettiği değildir. İç içe geçmiş kullanım alanlarının hem balık çiftlikleri hem de Turizm alanları için artık kullanılamaz hale gelmiş olmasıdır. Turizm tesislerine ,yazlıkların oluşturduğu sitelere arıtma tesisi yapmak mümkündür. Balık çiftlikleri için nasıl bir arıtma tesisi düşünüldüğü ise merak konusudur.
Balıkta bir hayvandır.Yediği yemin bir kısmını dışkı ve idrar olarak dışarı çıkarır. Bu dikkate alındığında yaratılan kirliliğin miktarının tartışma konusu yapılmasından ziyade bu kirliliğin kontrolünün sağlanacağı alanların tespiti ve işletmelerin sürekliliğini sağlayacak yöntemin belirlenmesi gereklidir.
Dünyadaki örneklerine bakıldığında üretim kafeslerinin 2 yıllık periyotlarla yer değiştirdiği görülmektedir.
Sonuç olarak su ürünlerine yönelik bir karmaşadan bu karmaşanın ortaya çıkardığı sorunlardan bugünkü mevzuatla çözüm bulmak zor görünmektedir. Sanırım insanlarımız daha uzun süre çözümü hukuk içerisinde bulmaya çalışacak. 05.05.2008
Veteriner Hekim
Yekta Ünsal
