Cevap: Dünya'da pamuk
.2. Dünya Pamuk İhracatı
Dünya pamuk üretiminde ikinci sırada yer alan ABD, dünya pamuk ihracatında yıllardan beri birinciliğini korumaktadır.
ABD dünya pamuk ihracatının dörtte birini tek başına gerçekleştirmektedir. Son verilere göre ihracatta ikinci sırada Avustralya bulunmaktadır. Bu ülkenin ihracatı ise 320 bin ton civarındadır. Pamuk ihracatında Çin, Arjantin ve Paraguay diğer önemli ülkelerdir. Önceki yıllarda dünyanın en büyük üretici ve ihracatçı ülkelerinden olan Hindistan, Pakistan ve Çin son yıllarda yaşadıkları zararlı etkisinden kurtulamadıkları için ihracat miktarlarında önemli seviyelerde azalma görülmüştür.
TABLO : 4 DÜNYA PAMUK İHRACATI (BİN TON)
ÜLKELER 1990/91 1991/92 1992/93 1993/94 1994/95
MEKSİKA 50
54
5
7
27
ABD 1.697
1.447
1.132
1.518
1.589
ARJANTİN 141
123
47
56
162
BREZİLYA 167
31
24
2
11
KOLOMBİYA 34
40
16
3
8
PARAGUAY 205
252
130
110
131
VENEZUELLA 7
3
5
2
2
MISIR 18
17
18
125
94
SUDAN 103
86
57
53
62
YUNANİSTAN 86
74
119
170
175
İSPANYA 30
31
29
26
25
ÇİN 202
131
149
163
150
AVUSTRALYA 329
459
371
320
320
FRANSA 6
18
15
30
25
ALMANYA 44
24
21
10
20
HİNDİSTAN
255
--
243
67
85
PAKİSTAN
272
448
256
73
20
DİĞER
1.431
2.849
2.837
3.037
3.021
TOPLAM
5.077
6.087
5.474
5.772
5.927
KAYNAK: Cotton Reviev of the World Situation
1.3. Pamuk Dış Ticaretinin önemi ve Serbest Olmasının Gerekçeleri
Son yıllarda Ülkemiz pamuk üretimi yıllara göre değişmekle beraber 850.000/870.000 ton, tüketimi ise 1,1 ton ila 1,2 milyon ton arasındadır. Dolay ısı ile ülkemiz yılda takriben 300.000 ton pamuk ithal etmek durumdadır. Bu bakımdan; pamuk ekonomisine pamuk dış pazarlaması oldukça önemli bir yer tutmaktadır. Her ne kadar Güneydoğu Anadolu Bölgesinde sulama tesislerinin çalışmaya başlaması ve pamuk üretim sahalarının genişlemesi ile pamuk üretimimizin ve açığın kapanacağı düşünülür ise diğer taraftan yeni yeni kurulan iplik fabrikaları ile tüketimimiz de her geçen yıl artmaktadır ve dolay ısı ile pamuk dış ticareti önümüzdeki yıllar boyunca devam edecek görünümdedir.
Diğer taraftan ülke iplikçiliğinin ihtiyacı dolayısı ile pamuk ithali gerekiyor ise de sağlıklı bir pamuk pazar ekonomisi için pamuk ihracatına da gerek vardır. Bu arada hemen bir soru akla gelebilir. Ham pamuğu işleyip katma değeri yüksek iplik, bez, giyim eşyası ihraç etmek var iken niçin ham pamuk ihracatına gerek duyulabilir?
Bilindiği gibi pamuk üreticisi ekim, dikim faaliyetine tarla hazırlaması ile Nisan aylarında başlar ve 5 ay kadar devam eden çalışmaları sonunda Eylül/Ekim aylarında haşata başlar. Tarladan kaldırdığı ürünün yaz aylarındaki üretim masraflarından (akaryakıt, sulama, çapalama, ilaçlama, toplama vs.)doğan borçlarını karşılamak için satmak mecburiyetindedir. Diğer bir ifade ile ürününü topladığı Eylül/Ekim ve Kasım aylarında satmak ihtiyacındadır. Kısaca pamuk üretimi hasat ile beraber yoğun olarak iki üç ayda pazara arz edilir.
Tüketim cephesinde ise pamuk yıl boyunca devamlı bir tempoda tüketilir. İplik fabrikası bir yıl boyunca kullanacağı pamuğu iki ayda değil, her ay ve hatta her hafta belirli bir tempo ile alır.
Netice itibarı ile üretim 2-3 ayda yoğun bir tempo ile pazara ar/edilir, tüketim ise yıl oniki aya yayılmış bir tempoda pazara talep olarak girer. Dolayısı ile üretim ve tüketim arasında yapısal olarak zamanlama farkı vardır. İşte üretimin yoğun bir tempo ile pazara çıktığında oluşan arz fazlasını dengelemek için dış pazarlardan gelecek talebin de ülke pamuk pazarlarında yer alması, ihracatın çalışır durumda olması gerekir. Aksi takdirde ihracat çalıştırılmadığı, devlet tarafından engellendiği takdirde ülke içindeki pamuğun aylar boyunca kendisine yeteceğine göre tekstil sektörü, pamuğun pazara yığılmasından ve kendisinin tek alıcı hüviyetine kalmasından cesaret olarak elinden geldiğince fiyatları düşürmeğe çalışacaktır. Bunun aynen böyle tahakkuk ettiği geçtiğimiz yıllarda sık sık yaşanmıştır. Halbuki ihracat engellenmediği, çalışır durumda olduğu zaman ihracatçı dış ülkelerdeki alıcılarından temin ettiği fiyatlarla pazara girecek bir taraftan pazara gelen arz fazlasını tüketirken diğer taraftan dünya fiyatları ile iplikçilerin karşısına pamuk pazarında rakip çıktığı için iplikçi de dünya fiyatlarını ödemek durumunda kalacak ve neticede üretici de pamuğunu dünya fiyatları ile satmış olacaktır.
Bunun doğal sonucu olarak geçmiş yıllarda bir takım tedbirlerle ihracatın kısıtlanması sonucu üreticilerin "pamuğumuz dünya fiyatlarının altındaki fiyatlarla elimizden alınıyor" şikayetleri önlenmiş olacaktır.
Son yıllarda gayet açıklıkla görülmüştür ki, ihracatın serbest çalışır olma durumunda ülkemiz üretiminden 50/60.000 ton ihraç olabilmektedir. Rekoltenin 7-8 % sini teşkil eden bu ihracat miktarı, üreticinin büyük zararlara uğramasını önlediği tekstil sektörü için önemli bir hammadde sıkıntısına sebep olmadığı için ihracatın serbest çalışır durumda bulunması ülke pamuk ekonomisinin genel yapısı içinde olumlu kabul edilmelidir.
Pamuk ithalatı da ihracatta olduğu gibi serbest olmalıdır. Bu düşünceye karşı; Ülkemiz pamuğu dururken, kendi üreticimizin emeği ile meydana gelmiş pamuk dururken niçin dış Ülke pamuğu alınmalı diye bir soru akla gelebilir. Ancak gözden uzak bulundurulmamalıdır ki; dış pazarlara herhangi bir pamuklu mal satan bir tekstil fabrikasının karşısında o pazarlarda rakipleri vardır. İzmir'deki bir tekstil fabrikasının Almanya'daki pazarda karşısına rakip olarak Hong-Konglu, Taiwanlı, Koreli, Portekizli v.s. ülkelerin tekstilcileri de çıkarlar. İzmirli tekstilcinin bu ülkelerin fabrikaları ile rekabet edebilmesi için, o ülkeler pamuğu nereden nasıl ucuz alabiliyorlar ise, İzmirli tekstilcinin de aynı şartlarla, aynı fiyatlarla alabilmesi lazımdır. O günlerde en ucuz pamuk Pakistan'da ise Hong Konglunun pamuğu ucuza Pakistan'dan aldığı gibi İzmirli tekstilci de İzmir'e göre Pakistan ucuz ise Pakistan'dan alabilmelidir.
Gerek üretici, gerek tekstilci açısından olayı bir cümlede toplama gerekir ise; üretici nerede en yüksek fiyatı (içerde veya dışarıda) buluyorsa orada satabilmeli tekstilci nerede en ucuz fiyatı buluyor ise oradan alabilmelidir.
Kısaca ülke için en sağlıklı pamuk pazar ekonomisi ithalatın ve ihracatın serbest olması ile mümkündür.
1.4. İhracat Kontrolü
- pamukların ihraç edilinceye kadar geçen süre içinde elverişsiz koşullarda muhafaza edilmesinden veya taşınmasından vasıflarını kaybedip kaybetmediğini,
- Ambalajları ite resmi marka ve işaretlerin bozulup bozulmadığını,
- İhracatçı tarafından beyan edilen hususların balyalardaki resmi marka ve işaretlere uygun olup olmadığını,
tespittir.
İhraç edilecek pamuk partisi, çırçırlama şekli ve tipi aynı olmak şartıyla birden âzla partiden oluşabilir. Parti 500 balyadan fazla olamaz.
İhraç edilecek pamukların denetlenmesi için beyanname ile başvurulur. Dahili kontrol belgeleri beyannameye eklenmelidir.
Yapılmasındaki amaç gözönüne alındığında ihracat denetiminin biçimsel olduğu söylenebilir. Ekspere kanaat gelinceye kadar partinin % 20'si görülmelidir. Kontrol sonucunda pamukların ihracatı uygun görülmüşse, geçerlik süresi iki ay olan "ihracat belgesi" verilir. İkinci ayın kontrol tarihine uyan günü sürenin son günü olarak hesaplanır.
O halde, 31 Aralık'ta yapılan bir ihracat denetimine ait kontrol belgesinin geçerlik süresi ?ubat ayının son günü bitecektir. Eğer son gün tatile rastlıyorsa, bunu takip eden ilk iş gününün bitiminde süre sona erer. Bu sürenin dolmasından sonra yeniden kontrol yapılarak belgenin geçerlik 2 ay uzatılabilir. Uzatma süresi talep tarihinden itibaren başlar. Uzatmada kontrolün yeniden yapılması icabeder.
Yurtdışına gönderilen numunelik pamuklar ihracat kontrolüne tabi olacak mıdır? Numunelerin kontrolü hakkında tüzükte herhangi bir hüküm bulunmadığından, yurtdışına gönderilen numunelik pamuklar ihracat kontrolüne tabi değildir.
İhracatın teşviki ve geliştirilmesi amacıyla ihracat muameleleri vergi, resim ve harçtan muaf kılınmıştır. Bu itibarla ihracat beyannamesi damga vergisine tabi değildir.
1.5. Dünya Pamuk İthalatı
Son senelere kadar dünyanın en büyük ithalatçı ülkesi olan Japonya, birkaç senedir bu özelliğini Endonezya'ya kaptırmıştır. Japonya bilindiği gibi hiç pamuk üretimi yapmazken ihtiyacı olan pamuğun tamamını ithal etmek zorunda kalmaktadır.
Dünya genelinde irili ufaklı 84 ülke pamuk ithalatı yapmaktadır. En büyük ithalatçı ülkeler Japonya ve Endonezya ile beraber Tayland, İtalya, Brezilya, Çin, Almanya ve Meksika'dır.
TABLO : 5 DÜNYA PAMUK İTHALATI (Bin ton)
ÜLKELER 1990/91 1991/92 1992/93 1993/94 1994/95
MEKSİKA 45 42
152
183
156
ABD 1
3
--
-- 1
ARJANTİN 6
2
2
15
1
BREZİLYA 108
143
405
380
350
KOLOMBİYA 6
8
20
40
40
ENDONEZYA 324
408
433
450
477
VENEZUELLA 19
25
26
22
21
MISIR 51
67
37
--
53
JAPONYA 634
588
489
433
387
YUNANİSTAN 20
16
14
15
15
İSPANYA 83
86
77
110
138
ALMANYA 223
121
168
190
198
FRANSA 118
121
121
155
142
İTALYA 336
299
314
350
371
İNGİLTERE 27
19
15
19
20
ÇİN
480
362
53
175
300
HİNDİSTAN --
58
15
49
65
PAKİSTAN --
4
5
76
4
DİĞER
2.771 3.963 3.529
3.234
3.386
TOPLAM
5.252 6.335 5.875
5.896
6.125
KAYNAK: Cotton Reviev of the World Situation
1.6. İhracat ve İthalat Miktarları
Dünyada 1970'lı yılların başında sentetik lif üretiminin çok hızlı artması, pamuğun tekstil Endüstrisindeki öneminin azalmasında etkili olmuştur. Yıllar boyunca tekstil maddelerinde talep eğilimleri değişim göstermiştir.
TABLO 6. DÜNYA PAMUK LİFİ ÜRETİMİ, TÜKETİMİ, İTHALATI VE İHRACAT DURUMU (1997) (1000 ton)
ÜLKELER
ÜRETİM
I TÜKETİM İTHALAT
İHRACAT
ÇİN
3701 4463 588
11
ABD
3872 2359 5
1546
PAKİSTAN
1676 1568 22
152
.;-,v J
HİNDİSTAN
2722
r 2743 44
65
;<•.(••
ÖZBEKİSTAN 1263 185 1 1067
TÜRKİYE 762 1002 283 44
TÜRKMENİSTAN
152
41
0
152
JAPONYA
-
283
283
-
YUNANİSTAN
381
142
9
239
GÜNEY KORE
-
294
294
2
ENDONEZYA
4
512
512
-
MEKSİKA
187
359
261
65
İTALYA
-
340
348
5
TAİWAN
-
316
316
-
DÜNYA
19017
19266
6135
6043
Kaynak : Cotton: World Markets and Trade, USDA, 1997
Önceleri toplam lif üretiminde doğal lifler sınırlı üretimine rağmen ağırlıkta iken yapay liflerdeki yenilikler nedeniyle eğilim yapay liflere olmuştur. Ancak bu eğilim, günümüzde çevre kirliliği faktörü nedeniyle doğaya dönüşü yapay liflere göre daha kolay olan doğal liflere kayma göstermektedir. Günümüzde dünya lif talebinin % 50'si doğal liflerden, % 50'si yapay liflerden sağlanmaktadır. Bu durum tekstil endüstrisinde bitkisel liflerin öneminin daha uzun yıllar devam edeceğinin bir göstergesidir. Ülkelere göre pamuk lif üretimi, tüketimi, ithalatı ve ihracatı 1997 yılı verilerine göre tablo 6'da verilmiştir.
Tablo 6'dan dünya pazarlarında yaklaşık 6 milyon ton pamuk lifi ticareti yapıldığı, ihracatta en büyük payın ABD, Özbekistan, Yunanistan, Pakistan ve Türkmenistan'a, ithalatta ise Çin, Endonezya, İtalya, Taiwan, Güney Kore, Japonya, Türkiye ve Meksika gibi ülkelere ait olduğu görülmektedir. Türkiye'nin 1997 yılı verilerine göre 283 bin ton lif pamuk ithal ettiği, 44 bin ton ihracatı olduğu görülmektedir.
Türkiye'nin 1990-1998 yıllan arasında gerçekleştirdiği lif pamuk üretim, tüketim, ihracat, ithalat ve stok durumu incelendiğinde (Tablo 7), 1990 yılında 540 bin ton olan iç tüketimimizin 8 yılda l milyon 200 bin ton'a çıktığı görülmektedir. Tüketimdeki bu artışa bağlı olarak lif pamuk ithalatımızda yaklaşık beş kat artmıştır. Buna karşın lif pamuk ihracatımız ise %50 dolayında azalmıştır.
TABLO 7. TÜRKİYE'NİN LİF PAMUK ÜRETİMİ, TÜKETİMİ, İTHALATI VE STOK DURUMU (1990-1998) (1000 ton)
Yıllar Üretim Tüketim Tük./Ür. (%) İhracat İthalat Stok
1990/91
655
540
82.4
113
79
103
1991/92
561
625
111.4
118
49
101
1992/93
574
625
108.9
47
153
87
1993/94
602
700
116.3
149
202
212
1994/95
628
850
135.3
47
149
124
1995/96
851
950
111.6
31
187
138
1996/97
784
1050
133.9
109
170
99
1997/98
852
1150
135.0
72
363
123
1998/99
858
1200
140.0
-
-
143
1999/00
899
-
-
-
-
-
Kaynak : 1990'lı Yıllarda Türk Tekstil ve Konfeksiyon Sektörü. ITKIB,Ekim 1998,
Pamuk Daimi Çalışma Grubu Toplantı Raporları, Nazilli, 1999.
ULUSLARARASI PAMUK KURULU?LARI ve FAALİYETLERİ
Pamuk dünyada birçok ülkede yetiştirilmektedir. Bu nedenle uluslararası kuruluşların bu ürünle ilgili çalışmaları bulunmaktadır. Ancak 29 OECD ülkesinde 13 ürünle ilgili çalışmalar olmasına karşın, bu ürünler arasında pamuk yer almamaktadır. Dolayısıyla OECD ülkelerinde pamukla ilgili olarak tüketicilerin vergilendirilmesi ve üreticilerin desteklenmesi ile ilgili hesaplamalar yapılmamaktadır.
AB'ne üyeliğimiz, gıda sanayi (işlenmiş tarım ürünleri), tekstil ve deri sektörlerine olumsuz yönde etkilemeyecektir. Çünkü, Türkiye bu sektörler itibariyle AB ile rekabet edebilecek seviyede olup, gıda, tekstil ve ham deri , AB ile Gümrük Birliği Anlaşması kapsamındadır. Tekstil Ürünleri sanayi ürünü sayıldığından, AB ile Türkiye arasında serbest dolaşıma tabidir ve herhangi bir gümrük vergisi ile korunmamaktadır. 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi kararı (Gümrük Birliği Anlaşması) çerçevesinde pamuk (mahlıç - lif pamuk) sanayi ürünü sayılarak, ülkemize ithalatı sıfır gümrükle yapılmaktadır. Dört yıllık uygulama döneminde, özellikle AB'den pamuğun sıfır gümrükle ülkemize girmesi pamuk üretimimizi olumsuz etkilememiştir.
Türkiye'nin hedefi ham pamuk değil, tekstil ve konfeksiyon ihracatı olmalıdır. Tekstil sektöründe dünya genelinde yaşanmakta olan krize rağmen, Türkiye'nin tekstil ihracatında artışlar gözlenmektedir.
AB (başta İspanya ve Yunanistan) yılda yaklaşık 350 bin ton pamuk üretmektedir. Birlik mahlıç (çiğidi alınmış lif pamuk) ihracatına destek vermemekle beraber, üretim esnasında pamuğu yüksek oranda desteklemesi, Türkiye' ye göre mahlıç fiyatının düşük olmasını sağlamaktır. böylece Türkiye piyasalarına AB ürüne pamuk rahatlıkla girebilmektedir. Ancak, AB'deki üretim miktarının sınırlı oluşu dikkate alındığında, bu miktarın ülkemiz pamuk üreticisine olumsuz etkilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, adaylığımızın kabul edildiği şu günlerde, özellikle bu ülkelere yapılan tekstil ihracatımızın Tarife Dışı Engeller yoluyla engellenmesi halinde, bu durumun karşılıklı görüşmelerle çözümlenmesi, başta pamuk üreticisi olmak üzere tüm sektöre faydalar sağlayacaktır.
DÜNYA PAMUK STOKU
Dünya pamuk stokunun ülkelere göre dağılımının incelendiği Tablo: 8'de göze çarpan en önemli olay pamuk stokunun yıldan yıla farklılıklar göstermesidir. Bu farklılık, pamuğa olan arz ve taleple birlikte ülkelerin uygulamakta olduğu ulusal politikalardandır. 1991’de 6.855.000 ton olan dünya stok miktarı 1992'de % 34.8'lik artışla 9.245.000 tona yükselmiş, 1993’de 9.088.000 tonda kalmıştır. Dünya pamuk stoku 1994’de 7.334.000 tona gerilemiş, 1995’de ise önceki yıla göre % 2.5'lik artışla 7.521.000 tona yükselmiştir.
TABLO : 8 DÜNYA PAMUK STOKU (Dönem sonu) (bin ton)
ÜLKELER 1991 1992 1993 1994 1995
MEKSİKA 32
23
23
27
32
ABD 510
807
1.015
759
852
ARJANTİN 162
155
100
166
145
BREZİLYA 298
346
344
315
357
KOLOMBİYA 32
59
34
29
23
PARAGUAY 165
51
65
66
68
VENEZUELLA 5
13
10
10
12
MISIR 48
41
102
53
50
YUNANİSTAN 132
132
124
148
168
İSPANYA 62
60
45
22
25
ÇİN 1.589
3.243
3.000
2.201
2.251
AVUSTRALYA 256
250
221
199
175
AZERBAYCAN _
48
90
89
68
TÜRKMENİSTAN _
79
107
108
104
ÖZBEKİSTAN —
635
420
233
220
JAPONYA 192
266
135
127
116
HİNDİSTAN 538
757
726
642
636
PAKİSTAN
314
617
460
315
364
TÜRKİYE 150
172
294
258
268
DİĞER
2.370
1.491
1.773
1.567
1.587
TOPLAM 6.855 6.335 9.088 7.334 7.521
KAYNAK: Cotton Review of the World Situation
- SONUÇLAR
Pamuk üretiminin, üretici, ihracatçı ve sanayici yönünden çözüm bekleyen bazı sorunları bulunmaktadır. Bu sorunların çözümünde pamukla ilgili yapılması gerekli olanları aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür.
- Ulusal Pamuk Üretim Politikası belirlenmeli, Ham pamuk tekstil ve konfeksiyon üretim politikası bir bütün olarak düşünülmelidir.
- Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiş bulunan "Vadeli İşlemler Borsası" bir an önce faaliyete geçirilmelidir.
- Pamukta maliyetleri düşürücü uygulama ve programlar yapılmalı ve bunun için gerekli önlemler alınmalıdır.
- Üretici, çırçırcı, iplikçi ve tekstilcinin sıkı bir işbirliği içinde olmasını sağlayacak bir sistem oluşturulmalıdır.
- Türk pamuklarında derece standardı yanında karakter standardı da dikkate alınmalı lif uzunluğu, inceliği vb. gibi temel kalite özellikleri belirlenmelidir.
- Pamukların kontrolünde, ihracatta ve özellikle tekstil sanayiinde olumsuzluklar oluşturan parti sistemi yerine tek balya kontrol sistemine geçilmelidir.
- Pamuk üretim politikası iç ve dış talebe göre yönlendirilmeli, uzun vadeli projeksiyonlar düşünülmelidir.
cellotin.com
