Cevap: Tohumların Çeşitli Maddelerle Kaplanması ve Bantlanması / Tohumların İç Özellikleri / Tohumlarda Aranacak Özellikler / Tohum / Tohum ve Tohumla Üretim / SEBZELERDE YETİŞTİRME TEK
Tohumlar baskıyla (sıkıştırarak) veya döndürerek kaplanır. Şekil 20.19’da döndürerek kaplama yapan ve laboratuvarlarda kullanılan bir kaplama makinesi, Şekil 20.20’de bu makinede kaplanmış ve kaplanmamış havuç tohumları verilmiştir. Kazanda döndürerek kaplama daha çok kullanılır. Belli bir süre içinde aletin büyüklüğüne göre 5-10-50 kg tohum kaplanır. Belli bir sıcaklığa kadar ısıtılan, belli bir hızda döndürülen ve meyilde tutulan kazan içine belli miktarda tohum konur. Kazanda döndürülürken, tohumların üzerini hafif şekilde nemlendirecek ve kaplama maddesini tohum üzerine yapışmasını sağlayacak, çok az miktarda sıvı maddesi püskürtülür.
Şekil 20.19. Laboratuvarda kullanılan tohum kaplama makinesi (GÜNAY 1977).
Şekil 20.20. Kaplanmış ve kaplanmamış havuç tohumları (GÜNAY 1977)
Bu madde tohumların yüzeyini sarınca, toz halindeki kaplama maddesi azar azar nemli tohumların üzerine serpilir ve maddenin tohumlar üzerine yapışması sağlanır. Sonra biraz daha sıvı püskürtülür ve yine kaplama maddesi atılır. Bu işlem tekrarlanarak tohumlar istenen büyüklüğe getirilir. Daha sonra tohumların kurutulması, yüzeyinin düzeltilmesi ve parlatılması işlemine geçilir. Kaplama işlemi bitince tohumlar kazandan eleklere alınıp boylaması yapılır, torbalanır ve etiketlenerek satışa hazır hale getirilir. Kazanda döndürerek kaplamada, tohumun şekli genelde yuvarlaktır, ancak bazen hafif ovalde olabilir.
İkinci kaplama şekli sıkıştırarak kaplamadır. Bu kaplamada tohum şekli yuvarlak, hap şeklinde basık ve silindirik olur. Ayrıca drajede yapılabilir. Sıkıştırarak kaplamada, kaplama makinesinin yuvasına önce biraz nemli kaplama maddesi konur, sonra bunun içine tohum bırakılır ve daha sonra tekrar kaplama maddesi konup tümü sıkıştırılarak tohum şekillendirilir. Bu sistemde, çok yuvası olan bir aletle, seri halde tek tek tohum kaplanır.
Kaplama maddeleri çok çeşitlidir. Ancak her akla gelen maddeyi kaplamada kullanmak mümkün değildir. Her kullanılacak madde, denemeler sonucu ortaya çıkartılır. Kullanılacak kaplama maddesi, tohumun canlılığına, çimlenme ve sürme gücüne zararlı etki yapmamalıdır. Ayrıca kaplama sonrası, tohumlar kullanılıncaya kadar geçecek sakla döneminde tohumun canlılığını bozacak herhangi kısıtlayıcı etkisi bulunmamalıdır. Tohumlar toprağa atıldığında, kaplama maddesi nemi az bir toprakta bile suyu çekip, tohuma su verip, kolaylıkla dağılabilmeli ve kaplama maddesinden istenen diğer yardımcı hizmetleri tohuma sunabilmelidir. HOVEVEN ve BRANOSE (1966), ZINK (1967), SOOTER (1967), GEERS (1970), ROBINSON ve JOHNSON (1970), HARRIOTT (1970) ve GÜNAY (1977) gibi bir çok araştırıcı, kaplama maddesi olarak vermikulit, bentonit, bahçe toprağı, kum, torf, perlit, odun talaşı, kompost, aktif kömür tozu gibi maddeleri ve bunların değişik karışımlarını kullanmaktadır. Ayrıca sıvı ve toz gübrelerde, fungisit ve insektisitlere yer vermektedir (Tohum kaplamacılığı konusunda daha fazla bilgi için GÜNAY (1977) bakınız).
Kaplanmış tohum üzerinde çok değişik araştırmalar yapılmıştır. Biz ülkemizde yapılan iki ve yurtdışından yapılan üç araştırma sonucunu vererek kaplama tohumun özelliklerini yansıtmaya çalışalım. IŞIK (1972) yurt dışarıdan getirtilen kaplanmış tohumları ele alarak, bunların çimlenme ve sürme güçlerini saptamıştır (Cetvel 20.5 ve 20.6).
GÜNAY ve ŞENİZ (1977), bentonit, bahçe toprağı, kompost, perlit, talaş ve kömür tozu gibi maddeleri değişik oranlarda karıştırarak domates ve havuç tohumlarını kaplamıştır. Kaplanmış tohumlarda, tohum sayısı, boş tohum miktarı, yabancı madde durumu, tohum ağırlığı, tohumların suda çözünme süresi, tohumların çimlenme süresi ve gücü, ayrıca NAA, GA3 uygulamaları yaparak bu maddelerin etkisini tespit etmiştir. Sonuçta, kaplanmış tohumlardaki boş ve tohum dışında yabancı madde içeren tohumların sayısı % 3-5 civarında kalmıştır. 500 gr bentonit + 3000 gr bahçe toprağı karışımı kaplamasında, kaplanmış tohumun ağırlığı en fazla olmuş ve bir tohumun ağırlığı ortalama 5,9 gr gelmiştir. 300 gr kompost + 100 gr talaş karışımı kaplamasında, kaplanmış tohumlar en hafif olmuş ve bir tohumun ağırlığı ortalama 2,6 gr gelmiştir. Kaplanan tohumun çapı 0,36-0,49 mm arasında değişmiştir. Kaplanmış tohumun en çabuk suda çözünmesi ve kaplama sonrası saklamada en uzun süre dayanması bir arada ele alındığında 300 gr kompost + 150 gr kum; 300 gr kompost + 150 gr kum + 50 gr talaş ve 300 gr kompost + 100 gr talaş karışımları tercih edilmelidir. Kaplanmış tohumluğun çimlenme ve sürmesi % 20-90 arasında tespit edilmiştir. Kontrolde (kaplanmamış tohumda) bu oran % 92’dir. En kötü çimlenme ve sürme bahçe toprağını karışımlar kullanılmasıyla ortaya çıkmıştır. İlk 7 günde kaplanmamış tohumlar % 8-10 arasında çimlenirken, kaplanmış tohumlar % 60-61 oranında çimlenmiştir. NAA’nın 50 ppm dozu çimlenmeyi % 82’ye çıkarmıştır. GA3’ün dozları yükseldikçe çimlenme oranı düşmüştür. Nitekim, 10 ppm GA3 dozunda tohumların çimlenme oranı % 84 iken, bu oran 100 ppm GA3 dozunda % 57’ye inmiştir.
Cetvel 20.5. Kaplanmış tohumların çimlenme durumu (IŞIK 1972)
Sebzeler Çimlenmede Çimlenmede Çimlenmede
3. gün % 7. gün % 12. gün %
Bürüksel lahanası 55 46 23
Beyazbaş lahana 40 7 3
Karnabahar 25 19 16
Havuç 100 20 6
HARRİOTT (1970), vermukulit, polyvinil acetat ile yaptığı tabletlere 1x1 mm silindir, 1,25x0,65 mm; 1,25x0,45 mm ve 2,00x0,65 mm disk; 1,25x0,75 ve 1,25x0,45 mm konik şekilleri vermiştir. Bu kaplanmış tohumlarla yaptığı çalışma Cetvel 20.7’de verilmiştir. ZİNK (1967), kereviz tohumlarını 0,16-0,20 ve 0,24-0,28 mm çapında iki büyüklükte bentonitle kaplamıştır ve ikinci gruptaki kaplanmış tohum ağırlığı, birinci gruba nazaran 10 kat artmıştır. Kaplanmış tohumu çimlendirme denemesinde, 21,8 günde, birinci gurubun çimlenmesi, ikinci gruba göre % 40 artmış ve en fazla çimlenme 22,3 günde meydana gelmiştir. Bu sonuçlara göre, fazla kaplama maddesi kullanmak ve tohumun çapını büyütmek, çimlenmeyi geciktirmiştir.
Cetvel 20.6. Kaplanmış ve kaplanmamış tohumlarda sürme yüzdesi (IŞIK 1972)
Sebzeler Sürme gücü %’si Sürme gücü %’si Sürmenin azalma
Kaplanmamış kaplanmış ( %’si)
Bürüksel lahanası 92 81 11
Beyaz baş lahana 78 71 7
Karnabahar 86 81 5
Kıvırcık salata 70 58 12
Pırasa 70 61 9
Havuç 87 61 26
CROWDER (1979), soğan tohumlarının kaplanması sırasında, kaplama materyaline Thriam ve Mercurous chloride ilave ettiğini ve bu sayede soğanlarda çimlenme sonrası meydana gelen mantari hastalıkların ve beyaz çürüklüğün kontrol altına aldığını yazmaktadır. Kaplama yanında, bantlanmış tohumlar giderek kullanılmaktadır. Bantlanmış tohum, yumuşak, katlanabilen, dayanıklı ve çimlendirme koşullarında eriyebilen, şerit haline getirilmiş maddeler üzerine tohumların konulmasıyla elde edilir. Bu sisteme Almanca’da “samenband” İngilizce’de “Seed tape” adı verilir (ROOS 1979).
Cetvel 20.7. Değişik şekil ve büyüklükteki kaplanmış kıvırcık salata tohumlarında
ekim zamanının sulama şeklinin tohumların sürmesine etkisi (HARRİOTT 1970).
Sulama Sürme
Ekim zamanı Tabletin Tabletin Şekli yüzdesi
Büyüklüğü (mm) şekli
1966 ilkbaharı 0,00 x 1,00 Silindir Karık 80
1966 sonbaharı 1,25 x 0,75 Konik “ 55
1966 sonbaharı 1,25 x 0,45 “ “ 60
1967 ilkbaharı 1,25 x 0,45 “ “ 89
1967 ilkbaharı 1,25 x 0,45 “ “ 92
1967 sonbaharı 1,25 x 0,45 “ Yağmurlama 83
1968 sonbaharı 1,25 x 0,45 Disk “ 89
1968 ilkbaharı 1,25 x 0,45 “ “ 73
1969 ilkbaharı 2,00 x 0,45 “ “ 95
1969 sonbaharı 2,00 x 0,45 “ “ 85
Şekil 20.21’de bizi elle yaptığımız ve Almanya’da fabrikasyon yoluyla yapılmış bant şekilleri verilmiştir.
Şekil 20.21. Üsten üç sıra elle bizim yaptığımız ve altta iki sıra Almanya’da
fabrikasyon yapılmış bantlar
Aslında tohumların şerit üzerine yapıştırılması fikri çok eskidir. Zamanımızdan 3000 yıl öncesine kadar gider. Eski Mısır’da bazı tohumların papirus şeritler üzerine bazı yapıştırıcılarla yapıştırıldığı ve bu şekildeki tohumların ekildiği yazılıdır. Fakat bilinçli bir şekilde, bu konudaki ilk çalışmalar A.B.D. de ele alınmıştır. İlk bantlanmış tohum, 1898 yılında, özel bir firma tarafından piyasaya sürülmüş ve o yıllarda patenti alınmıştır (ANONYMUS 1968). Günümüzde kağıt, rafya, keten, kauçuk, çeşitli şekerler, plastik, bazı sentetik ve ip gibi çeşitli maddeler bant yapımında kullanılmaktadır. Bant yapımında kullanılan maddeler, toprakta zararlı kalıntı bırakmamalıdır. Ancak kaplanmış tohumlara karşın, bantlama tohumun maliyeti daha yüksektir. Bu yüzden, ev bahçelerinde amatör kişiler tarafından kullanımı yaygındır. Özellikle çiçek tohumlarının kaplaması bu yolla yapılmaktadır. Bir diğer kaplama şekli, draje kaplamadır. İlaç sanayinde kullanılan drajelere benzer drajeler yapılır ve tohum bu draje içine konur. Pratikte fazla önemi yoktur.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay
