Ekonomik Değeri / PIRASA / SEBZECİLİK
Pırasa Türkiye'nin bütün bölgelerinde yetiştirilen bir sebze çeşididir. Sıcaklığın sıfır derece altına düşmediği ve 35°C üstüne çıkmadığı yerlerde, bir yıl boyunca devamlı yetiştirilebilir. Dış ülkelerde yılın her anı tüketilen ve piyasada devamlı bulunan bir sebze olduğu halde, bizde daha çok kış aylarında görülür ve değerlendirilir. Yazlık sebzelerin ortaya çıkmasıyla değerini kaybeder ve tüketici tarafından pek aranmaz. Bu devre Mayıs ayından başlayarak Ağustos sonuna kadar devam eder. Eylül ve Ekim'de talep yeniden başlar. Ürünün piyasaya geliş şekli ve yetiştirme periyotları, bu isteğe tamamen uygun şekilde ayarlanır. Nitekim Eylül'den itibaren yetiştiriciler piyasaya mal çıkartır. Ürün miktarı gittikçe artarak Ekim, Kasım, Aralık, Ocak'ta en yüksek düzeyi bulur. Bu dönemden sonra, soğuk bölgelerde yetiştiricilik sona erdiğinden sadece Güney Akdeniz ve kısmen Ege'den piyasaya mal sevk edilir. Fiyat ayarlaması ürün miktarı ile ters orantılıdır. 1 kg pırasanın 2003 yılındaki ortalama pazar fiyatı 1-1,5 milyon TL., buna karşılık ürünün çoğaldığı devrede en düşük fiyatı 500 bin ile 1 milyon TL. ve ürünün azaldığı devrede en yüksek fiyatı 2-3 milyon TL. düzeylerinde seyretmektedir.
(Önemli not: bu kitapta verilen tüm parasal değerler, geçmiş enfilasyonlu yıllara ait olup, 2005 yılından itibaren paradan 6 sıfır atılacağ için değerlendirmeler Yeni Türk Lirasına çevrilerek yapılmalıdır).
Yıldan yıla değişen, fakat uzun yıllık gözlemlere göre 12-14 bin hektar alan üzerinde üretilen 250-350 bin ton ürünün büyük kısmı yurtiçinde tüketilir. Fert başına düşen pırasa miktarı 1958 senesinden sonraki yıllardan günümüze kadar 4-9 kg arasında değişmektedir (GÜNAY 1975). Pırasa, bazı yıllar bir ihraç maddesidir. İhracat 4-8 ton gibi düşük bir düzeyde kaldığı gibi, 10-15 bin ton hatta 40 bin ton'a kadar çıkabilmektedir. Avrupa’da sert geçen iklim koşullarında üretim durduğundan talep fazlalaşmakta ve Türkiye’den ihracat artmaktadır. Pırasa hiç şüphesiz bir ihraç sebzesidir. Diğer ihracatçı devletler, Hollanda, Belçika, İtalya ve Fransa ile rekabet yapabilmek kaydıyla Avrupa'da her zaman pazar bulunabilir. Bizim için daha çok Ortadoğu ülkeleri, Rusya ve Kuzey Avrupa devletleri iyi birer pazar olabilir. Bir dönüm pırasa, TAMER (1970), GÖREN ve KARTON (1965) ve BİELKA’ya (1969) göre 2-4 ton, ORAMAN (1968) ve BAYRAKTAR’a (1970) göre 4-7 ton, Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının çok yıllık ortalamalarına göre 2-7 ton arasında pırasa üretilmektedir. Bizim gözlem*lerimize ve araştırmalarımıza göre dönüme verim 3-5 ton arasındadır. Dönüme verim, yazarlar ortalaması dikkate alındığında 4 ton'dur. 2003 yılı pırasanın ortalama yıllık hal satış fiyatı 500 bin-1 milyon TL/kg arasında olup, ortalama 750 bin TL/kg aldığımızda, dönüme saf gelir 2-4 milyar TL.’dir. Bir dönüm pırasanın ortalama maliyeti 750 milyon-1 milyar TL arasında olup, bu değeri saf gelirden çıkardığımızda net gelir 1-3 milyar dır. Bu yüzden pırasa az bir masrafla fazla gelir getiren bir sebzedir.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay
