Bugün en geçerli görünen yetiştirme sistemi tohumdan fide elde etmek ve fideleri tarlaya dikmektir. Dolayısıyla bu yetiştiricilik iki işleme ayrılır. Birincisi tohumdan fide elde etmektir. Normal zaman yetiştiriciliğinde, yani ürünün Ağustos ayından itibaren pazara sevk edilebilmesi için, tohumlar Mart'tan sonra soğuk yastıklarda; zamanından önce yetiştiricilik için bulunduğumuz bölge şartları dikkate alınarak soğuk bölgelerde sıcak ve ılık yastıklara, plastik tünellere, cam veya plastik serlere; sıcak bölgelerde yine soğuk yastıklara ekilir ve fideler elde edilir. Fide üretimi için, yastıklar hazırlanır, tohumlar m2’ye 3-5 gr hesabıyla serpme veya sıra vari ekilir. Fideler 10-12 hafta içinde kurşun kalem kalınlığını alır ve daha uzun süre fidelikte bırakılmaz. Kurşun kalem kalınlığına gelen fideler dikkatlice sökülür. Sökümden 1-2 gün önce fidelik bol su ile sulanmalıdır. Toprağın tavda olması söküm sırasında kopacak kök miktarını azaltır. Söküm bir fide küreği yardımı ile yapılırsa daha iyi olur. Bizde sökülen fidelere tuvalet ameliyesi uygulanır, köklerin ve yaprakların uç kısımlarından bir miktar kesilir. Sonra 100-200’lük demetler yapılır. Bu kesim işlemi, fide dikimini ve tutmayı kolaylaştırırsa da, geniş alanlar üzerinde çok miktar fide ile çalışıldığında fazla işçi ücretinin ödenmesine neden olur. Dış ülkelerde terk edilmiş bir yöntemdir. Nitekim Cetvel 2.1’de verim bakımından yaptığı olumsuz etkisi açıkça görülmektedir (ANONYM 1960).
İkinci işlem fidelerin tarladaki yerlerine dikilmesidir. Fideler tarlaya ya tek sıra yada çift sıra halinde veyahutta tahtalar üzerine çoklu sıralar (4’lü, 5’li, 6’li, 7’li ve 8’li gibi sıralar) halinde dikilir. Çift sıra veya çok sıralı dikimde alınan ürün miktarı artmaktadır. BİELKA (1969) bu konuda Cetvel 2.2 deki sonuçları vermektedir.
Cetvel 2.1. Farklı Budama Uygulanan Pırasa Fidelerinde Verim Oranı
Uygulamalar Relativ verimdeki
azalma oranı
Kök ve yaprakları 1/3 oranında kesilmiş fideler 100
Sadece kökleri 1/3 oranında kesilmiş fideler 105
Sadece yaprakları 1/3 oranında kesilmiş fideler 107
Kök ve yaprakları kısaltılmamış fideler 108
Cetvel 2.2. Pırasa Fidelerinin Dikim Şeklinin Verime Etkisi
Dönüme bitki Dönüme verim Ora n
Uygulamalar sayısı kg %
Tek sıra fide dikimi 11870 4540 100
Çift sıra fide dikimi 22120 5750 126
Çok sıra (6’lı) fide dikimi 33200 6250 135
HÖSSLİN, STAİB ve MAPPES (1964) de, aynı konuya değinerek, çift sıra dikiminde verim arttığını, verim yanında kalitenin de bir yükseldiğini ve bir başka deyişle fidelerin belli bir sıklıkta olmasının verim artışı ve kalite üstünlüğü sağladığını belirtmektedir (Cetvel 2.3).
Cetvel 2.3. Tarlada Pırasa Fide Sayısına Göre Verim ve Kalite Artışı
1. ve 2.sınıf Pazarlanma Gövde
Dönümde bitki ürün olanağı olmayan kalınlığı
sayısı % ürün % mm
20 000 94 6 13
10 000 88 12 11
Dönümde 20 000 bitki olacak şekilde makine ile dikimlerde 41 x 12 cm, elle dikimlerde genelde 40 x l0 cm sıra arası ve üzeri mesafeler kullanılır. Bu genel dikim mesafesi dışında, bizde elle dikimde 22x22, 32x15, 37x13, 42x 1 ve 47x10 cm’lik mesafeleri uygulanmaktadır. Elle dikimde, madeni veya ağaçtan yapılmış dikim kazıkları ile çukur açılır, fideler bu çukur içine dikilir. Hasat edilecek pırasalarda, beyazı daha fazla olan gövdelerin elde edilmesi için, fideler derin dikilmeli ve derinlik 5-20 cm civarında olmalıdır.
Hollanda'da yapılan çalışmalarda fideler, makine ile açılan 3 cm genişlikte 20 cm derinlikteki çukurlara dikilmektedir. Derin dikim, herhangi bir verim düşüklüğü meydana getirmemekte, yalnızca hasat zamanını geciktirmektedir (NUYTEN 1974). Son yıllarda bizde de fide dikim makineleri kullanılmaya başlamıştır.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay
