Ekonomik Değeri / SOĞAN / SEBZECİLİK
Soğan, serin mevsim sebzeleri arasında yer almakla beraber, geniş sıcaklık değişikliklerine adapte olabilir. Donlara karşı da toleranslıdır. Yaprak ve kök gelişmesi için serin havaya, baş büyütebilmesi için de sıcak ve kuru havaya gereksinmesi vardır. Memleketimizde bu şartları karşılayan birçok bölgede rahatça yetiştirilebilir. Çünkü soğanın asıl gereksinimi olan uzun günü, hele memleketimizde arpacıkla yetiştiricilik yapan yerlerde, ilkbahardan yaza kadar olan dikimlerde gerçekleştirmek mümkündür. Tohumla üretim, istenen uzun gün süresinin tamamlanması için ya ilkbahar erken ekimi yaparak yada uzun güne istek göstermeyen çeşitlerin tohumlarının ekimiyle yapılabilir. Memleketimizin en önemli soğan üretim bölgesi, Karacabey, Sakarya, Tekirdağ, Balıkesir gibi illeri içine alan Marmara Bölgesidir. Ayrıca Denizli, İzmir, Ürgüp, Isparta ile Kahramanmaraş ve Gaziantep’te, önemli illerimizdir. Son yıllarda Çorum, Amasya illerinde de soğan üretim yapılmaktadır. Halen ortalama 60-70 bin hektar alan üzerinde 500-600 bin ton kuru soğan ve 14-16 bin hektar üzerinde 200-230 bin ton taze soğan üretimi vardır. Üretim alanı ve miktarı yıldan yıla büyük değişmeler gösterir. Bir yıl önceki fiyatın yüksek oluşu, yeni yılda üretim sahasını arttırır, aksi ise azaltır. Üretilen soğanın büyük bölümü iç tüketimde kullanılır. Ülkemizdeki soğan çeşitleri çok karışık bir durumda bulunması, Avrupa'ya ve diğer ülkelere ihraç edilebilmesini engellemektedir. İyi, standartlara uygun birkaç çeşidin tespit edilip, üreticiye tohumları verilir ve bol miktarda üretilirse, bu ürünler dış pazarlarda rahatça alıcı bulabilir. Bu arada ekim alanlarının ve yurtiçi fiyatların düzenlenmelerinin ihracatın artmasına etkisi olacaktır. Dünyada Mısır, İspanya ve İtalya turfanda soğan; Hollanda, Polonya ve Macaristan normal mevsim soğan ihracatında söz sahibi ülkelerdir. Tüm AB Ülkelerine ve yine özellikle l Mart - 30 Haziran tarihleri arasında ihracat yapmamız kolay ve karlı olacaktır. Bu mevsimde turfanda soğan ihracatında Mısır, İspanya ve İtalya'ya oranla bazı bakımlardan daha şanslı olduğumuz kesindir. Örneğin Mısır’a karşı yol, İspanya ve İtalya’ya karşı kalite avantajımız bulunmaktadır.
Dünyadaki üretim durumu ise 20 yıldan beri 10 milyon ton civarında bulunmaktadır. Hektar başına ortalama verim 15 tondan fazladır. Avrupa ve Asya, dünya üretiminde payları büyük olan kıtalardır. Dünyadaki ülkeleri üretimlerine göre A.B.D., Japonya, ispanya, Mısır, Türkiye, İtalya, Polonya, Hollanda ve Pakistan şeklinde sıralayabiliriz. Hindistan, Rusya ve İran’dan kesin rakamlar elde edilememiş olmasına rağmen, bu ülkelerde büyük üreticiler arasındadır. Türkiye ortalama 500.000 tonluk üretimle dünya üretiminin % 5’ini vermekte ve istatistik yönden yıllara göre dördüncü veya beşinci sırada yer almaktadır. Memleketimizde standart bir üretimin yapılmaması ve fiyata bağlı değişikliklerin ortaya çıkması, üretim giderlerinin her yıl değişmesine neden olur. Dönümden 1000 kg ile 4500 kg arasında ürün alan yerlerimiz vardır. Bu rakam ortalama 2000-3000 kg arasında oynar. Esasında fiyat dalgalanmaları olmasa soğan kâr bırakan bir sebzedir. Tohumdan, direkt üretim yapılması daha ekonomiktir. Kıska ile üretimde maliyet, yapılan fazla işçilik ile artar. Bir dönüm soğanın maliyeti, dönüme ortalama 2500 kg soğan alındığı kabul edilse, soğanın 2003 yılı ortalama satış fiyatı hal indekslerine göre 300-750 bin TL/kg arasında olup, satış fiyatı ortalaması 500 bin TL/kg alınırsa, dönüme saf kâr 1,259 milyar TL'dir. Bundan dönüme mas*raflar olan 400 -700 milyon TL düşüldüğünde net kar 500-700 milyon TL. arasında kalır (Dikkat YTL’ye göre düzetme yapınız).
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay
