Çiçek / Botanik Özellikleri / SARMISAK / SEBZECİLİK
Bitkiler ilk yılı önce yaprak, sonra diş ve baş oluşturmakla geçirir. Sonbaharda bir dinlenme periyoduna girilir. Bu ara yapraklar kurur. Toprakta sadece başlar kalır. Ertesi ilkbaharda, başlardaki dişler yeniden sürer ve yeşil yaprak oluşturur ve yaprak oluşumundan belli bir süre sonra, yapraklar arasından bir adet çiçek sürgünü ortaya çıkar ve sürgün 60-180 cm uzunluğundadır.
Çiçek sürgünü ucunda kapçık bulunur. Kapçık içinde çiçek tomurcuklarının taslakları vardır. Bu taslaklar büyüyerek çiçekleri oluşturur. Kapçık yırtıldığında çiçekler dışarı çıkar ve açar. Bir çiçekte 6 adet yeşil beyaz çanak, 6 adet beyaz pembe taç yaprak, 6 adet erkek organ ve 3 karpelli bir yumurtalık bulunur. Buraya kadar çiçek normal oluşumunu sürdürmüştür. Ancak, çiçek açılmadan önce üreme organlarında meyosis meydana gelir, fakat çekirdek bölünmesi olmaz. Mikrosporlar yoğun bir protoplazma ile örtülür, bir zarla çevrilir ve sonra vakuoller meydana gelir. Vakuoller gittikçe büyür ve bu yüzden hücrenin içi tamamen boşalır. Kuruma başlar ve 1-2 gün içinde mikrosporların tamamı ölür. Bunun yerine çiçek organlarından apomiksis yoluyla, küçük sarmısak dişlerini meydana getirecek taslakların oluşumu başlar (Şekil 4.5). Böylece redüksiyona uğramadan meydana gelen dişler, birer vejetatif üretim organı durumundadır (HARTMAN ve KESTER 1974). Bu dişlerin bazısı çiçek sürgünü üzerinde iken sürer ve yeşil yapraklı küçük bitkiler oluşturur. Bir kısmı ise sürmeden diş halinde kalır. Sürgün üzerinde sürmeyen dişler, ilerde üretim amacı ile kullanılabilir (KOUL ve GAHİL 1969). Böylece sarmısaklar, kök boğazındaki gövde üzerinde oluşan ve sarmısak başını meydana getiren dişlerle ve çiçek sürgününde oluşan dişlerle üretilir. Sarmısakta tohum bulunmaz. Sürgün üzerinde oluşan dişlere halk, aynen soğanda olduğu gibi “ebe soğanı” adı vermiştir. Halk arasında, “Dün*yada kösenin sakalı, katırın yavrusu ve sarmısağın tohumu meydana geldiği zaman dünya batacak” diye bir söylenti vardır (BAYRAKTAR 1970).
Şekil 4.5. Sarmısak bitkisi ve çiçek sürgününde diş oluşumu (Dillingen 1956)
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay
