Yetiştirme Tekniği / SARMISAK / SEBZECİLİK
Soğan ve pırasa tohum ve fide ile üretilirken, Liliaceae familyasının üçüncü sebzesi olan sarmısak, sadece dişlerle üretilir. Dişler ya gövde üzerinde veya çiçek sürgünü üzerinde oluşmuştur. Üretimde, daha çok gövde üzerinde oluşan ve sarmısağın başını meydana getiren esas dişler kullanılır. Tohumluk olarak kullanılacak sarmısak dişleri belli bir büyüklükte olmalıdır. Dişler fazla dolgun veya fazla küçük ve zayıf olursa istenen ürün elde edilmez. Fazla büyük dişler çabuk çiçek sapı meydana getirir. Zayıf ve küçük dişler ise, iyi bir bitki oluşturmaz ve verim düşüklüğü meydana getirir. Bir başta 10-15 adet diş bulunması, arzu edilen bir durumdur. Bu tip bir sarmısak 20-25 gr büyüklüktedir. Üretimde kullanılacak dişler 10°C’in altında ve 18-20°C sıcaklıkta depolanmış olmalıdır (MANN 1952, BATCHVARÖV ve LEVVIS 1956, MANN ve MİNGES 1958, AOBA 1966, ERSOV ve ABRAHINA 1967). Sarmısak dişleri tek ve çok sıralı dikilir. Tek sıra diş dikimi, 20-40 cm sıra arası ve 5-10 cm sıra üzeri mesafelerde yapılır. Çok sıralı dikim de, 120-150 cm genişliğinde 50-100 m uzunluğunda tahtalar kullanılır. Tahtalar arasında 20-30 cm yürüme yolu veya traktör teker izi için yer bırakılır. Makineli tarımda dişler, tahtalar üzerine uzunlamasına 10 cm arayla 12-15 adet yapılan sıralara, sıra üzeri 5-10 cm olacak şekilde dikilir. Elle dikimlerde ise, tahtaların enine 3-5 cm derinliğinde açılan, 20-30 cm sıra aralarına, 5-10 cm sıra üzeri mesafeler dişler dikilir. Çok sıralı ekimde birim sahadan, daha fazla ürün elde edilir. Dikimde orta büyüklükte diş kullanıldığı zaman 1 dekara alana tek sıra dikimlerde 50-60 kg, çok sıralı dikimlerde 75-90 kg diş hesaplanır. Dişler tek tek dikilir. Sivri kısmı yukarı, yassı taban kısmı aşağı gelecek şekilde, yani diş diklemesine toprak içine konur. Dikim derinliği 3-5 cm’dir. Kuru topraklarda derinlik 7 cm’ye kadar indirilebilir. Makine ile dikimlerde, dişler değişik şekilde düştüğünden, dişlerin topraktan çıkış gücü azalabilir ve baş oluşumunda anormallikler meydana gelebilir. Ülkemizde kıraçta yetiştiricilik yapıldığından, sadece yağmur suyundan yararlanılır. Bu yüzden verim dönüme 300-600 kg gibi çok düşük olur. Bu bakımdan 2-4 sefer sulama yapılması verimi bir anda 1000 kg üzerlerine çıkartır. Şayet sulama yapılacaksa, o zaman tahtaların genişliği 80-100 cm yapılır, tahtalar arasında 20-40 cm derinlik ve genişlikte birer ark hesaplanır ve bu arklara doldurulan su sızdırılarak toprağa verilir. Tek sıra ekim yapıldığında 20-40 cm sıra arasında bitkiler büyüyüp 10-15 cm boy aldığında boğaz doldurma yaparak, sıra arasında 10-15 cm derinlikte sulama arkları açılır. Su bu arklara verilir. Yağmurlama sulama, sarmısaklarda mantari hastalıklara yol açtığından pek tavsiye edilmez. Kurak yetiştiricilikte 2-3 çapa yeterlidir. Bitkiler toprak yüzünü kapatıncaya kadar, yabancı otlarla mücadele ve birde yağmur yağdıktan sonra kaymak tabakası için çapa yapılır. Sulu şartlarda her sulamadan sonra bir çapa yapılmalıdır. Çapa sayısı 4’e kadar çıkabilir. Sarmısakta ilk iki çapa çok önemlidir. Genç devrede tarlada yabancı ot bulundurulmamalı ve kaymak tabakası oluşturulmamalıdır. Tarlanın otlanmaması için, soğanlarda olduğu gibi diş dikiminden önce kimyasal ot mücadelesi yapmak faydalıdır.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay
