Kuşkonmaz Yerinin Hazırlanması ve Dikim / Yetiştirme Tekniği / KUŞKONMAZ / SEBZECİLİK
Kuşkonmaz 10-15 yıl aynı yeri işgal edeceğinden, toprağın iyi hazırlanması şarttır. Yeni tesis edilecek kuşkonmazlık yeri ya insan yada makine gücü ile 60-80 cm derinliğinde, sonbahar veya kış aylarında kirizma yapılır. Kirizmanın makine gücü ile yapılması maliyeti düşürür. Aynı zamanda kirizmanın daha çabuk yapılmasını sağlar. Kirizmada kullanılacak traktörlerin en az 35 ps gücü olmalıdır. Toprakta büyük taşların veya yer yer kayaların, kalın köklerin bulunması, makinenin çalışmasını güçleştirir. Kirizmadan sonra hektara 30-40 ton yanmış ahır gübresi arazi üzerine yayılır ve 30-40 cm derinliğinde toprağın alt katmanlarına gübre karıştırılır. Bu işlem toprağı ıslah eder. Daha sonra arazi düzeltilir ve masuralar hazırlanır (Kirizma için toprak işleme bölümüne bakınız). Kuşkonmaz masuralarının yönü genelde arazinin şekline göre ayarlanmaktadır. Bu yanlış bir yoldur. Masuralar kuzey-güney doğrultusunda açılmalıdır. Böylece bitkilerin birbirini daha az gölgelemesi ve her bitkinin eşit ışık alması, toprağın eşit ısınması sağlanır (HAHN ve ZELİL 1964, HÖSSLİN, MAPPES ve STEİB 1964). Bununla beraber soğuk bölgelerde erkenciliği geliştirmek bakımından masuralara doğu-batı doğrultusu da verilebilir. Kuzeyden güneye doğru hafif meyilli yapılan masuralar çabuk ısınmakta ve buda sürgünlerin erken sürmesini sağlamaktadır. Bölgede kuvvetli rüzgarlar varsa sıraların doğrultusu rüzgar yönünde yapılmalıdır. En iyi yol, rüzgar kıran tesis etmek ve rüzgarın etkisini ortadan kaldırmaktır.
Kuşkonmazlık tesis edilirken bir bitkiye düşen alan, toprak yapısına, iklim özelliklerine ve bitkilerin büyüme ve gelişme kuvvetine bağlı olarak, 0,80-1,00 m2’dir. Bu alanın taksiminde sıra üzeri mesafesi 40-60 cm arasında değişmekte ise de, ortalama 50 cm’de sabit tutulur. Değişikliğe uğrayan 100-200 cm sıra arası mesafesidir. Kuşkonmazların dikiminde önerilen üç değişik mesafe ölçüleri:
Minimum : Sıra arası 150 cm, sıra üzeri 50 cm, bir bitkiye düşen alan 0,75m2
Optimum : Sıra arası 180 cm, sıra üzeri 50 cm, bir bitkiye düşen alan 0,90m2
Maksimum:Sıra arası 170 cm, sıra üzeri 60 cm, bir bitkiye düşen alan 1,02m2’dir.
Dikim zamanı bölgelere göre değişir. Şubattan başlayarak Mayıs sonuna kadar devam eder. Ege ve Akdeniz bölgelerinde Şubat-Mart Karadeniz ve Marmara bölgelerinde Mart-Nisan, İç Anadolu bölgesinde Nisan-Mayıs'tır. Zamanı sınırlayan faktör, pençelerin sürmesidir. Sürmenin başlaması sökümü güçleştirir ve dikimde sürgünlerin kırılmasına ve zedelenmesine yol açar. Pençeler, sürmeden çıkartılmalı ve dikim işi bitirilmeli ve dikim zamanı buna göre ayarlanmalıdır. Eğer pençe sökümü sonbaharda yapılmış ve pençeler kışı saklanarak geçirmiş ise, dikim daha kolay yapılır.Dikim çukurları ilkbaharda, toprak tava geldiğinde çift ağızlı pulluklarla açılır ve şekil verici pullukla düzeltilir (Şekil 5.4 ve 5.5). Bu işlem Şekil 5.6’da görüldüğü gibi işçi kullanılarak elle de yapılabilir.
Çukurlar 40 cm genişlikte, 25-35 cm derinliktedir. Çukurların uzunluğu arazinin büyüklüğüne bağlıdır. 10 m’den başlayarak 100 ve hatta 200-300 m’ye kadar çıkabilir (Şekil 5.6.).
Şekil 5.4. Çukur açan pulluk (HÖSSLİN, MAPPES ve STEİB 1964)
Şekil 5.5. Kümbetlerin yapılması (HÖSSLİN, MAPPES ve STEİB 1964)
Şekil 5.6. Elle açılmış çukurlarda genişlik, uzunluk ve derinliğin görünüşü
Uzunluğun artması, makinalı tarımda randımanı arttırır. Fazla dönüşleri ortadan kaldırır. Zaman kaybını azaltır. İnsan gücü kullanılacaksa uzunluğun 50 m’yi geçmemesi önerilir. Bu mesafe geliş ve gidişlerde zaman kaybını azaltır ve işin daha çabuk yürümesini sağlar. Seçimi yapılan pençeler, açılan çukurların dibinde, 50 cm’de bir yapılan 10-15 cm çapında ve 5 cm yüksekliğindeki öbekler üzerine konur. Kökler öbek üzerine güzelce yayılır ve üzerleri hemen gübreli toprakla 3-5 cm kalınlığında örtülür. Dikimde, daha önceki konularda belirttiğimiz gibi pençelerin büyüme doğrultuları dikkate alınır. Bütün pençeler çukurun orta kısmına ve büyüme doğrultuları çukurun uzunluğundan geçirilen çizgiye paralel çevrilerek konur. Böylece kuşkonmaz ileriki yaşamlarında devamlı ortada kalır ve sağa sola yönelmez.
Dikimde söylenen durumlara dikkat edilmezse 5-6 yıl sonra yön bozulur. Bitkiler sağa sola kaçarak masuraların kenarlarına gelir. Bu kısımlarda toprak seviyesi azaldığından sürgünlerin boyları kısalır, şekilleri bozulur, toprak işleme ve bakım güçlüğü ortaya çıkar (Şekil 5.7 ve 5.8). Bunun dışında bitkiler birbirinden uzaklaşır veya birbirine yakınlaşır.
Şekil 5.7. Sıraların düzgün olması için dikkat edilecek hususlar.
Pençeler yerleştirilip, köklerin üzeri bir miktar gübreli toprakla örtüldükten sonra, bunun üzerine yeniden 5-10 cm kalınlığında yanmış ahır gübresi ile karıştırılmış ticaret gübresi atılır. Ticaret gübrelerinin miktarı hektara 100-150 kg N, 200-300 kg K2O, 100-200 kg P2O5, 50-100 kg CaO ve 12-15 kg MgO’tır.
Şekil 5.8. Çukurların dibine 5-10 cm çapında ve 5 cm yüksekliğinde yapılmış
tümsekler üzerine pençelerin yerleştirilmesi ve dikimin yapılması
Toprakta yeterli derecede nem ve sıcaklık oluştuğundan dikimden 10-15 gün sonra sürme başlar. Dikimden sonra, elde daima % 10-20 rezerve fide kalmalıdır. Herhangi bir nedenle sürmeyen ocaklar varsa, bunlar derhal açılır ve yerine eldeki rezervden yenileri dikilir. Ayrıca ilk dikilen fidelerin neden sürmediği de araştırılır.Dikim işlemi bittiğinde çukurun üst düzeyi ile esas toprak düzeyi arasında 5-10 cm mesafe vardır. Sürme başladıktan sonra sürgün diplerine yandan toprak çekilerek, çukur bir miktar daha doldurulur.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay
