Bakım İşleri / Yetiştirme Tekniği / KUŞKONMAZ / SEBZECİLİK
Bakımı iki grupta incelemek gerekir. Birinci bakım, kuşkonmazlığın hasada kadar geçirdiği zaman içinde yapılır. Bu bakım 3 yıl devam eder. İkinci bakım, hasada başlandığı andan, kuşkonmazlığın sökümüne kadar geçen 15-20 yıl içindeki ve her yıl aynen tekrarlanan bakımdır. Birinci bakımda, üç yıl arasında büyük bir farklılık olmamasına karşın yıllara ayırarak incelemekte yarar vardır.
l. Yıl bakımı: Birinci yıl dikimden sonra yapılacak en önemli bakım işleri gübreleme, sulama ve mücadeledir. Ocaklarda bitkiler kuvvetli büyümeli ve büyümelerinde hiçbir duraklama devresi geçirmemelidir. Bu sırada sadece azot noksanlığı görülebilir. Çünkü dikimden önce ön gübreleme yapıldığından ve bu sırada fosfor, potasyum, kalsiyum ve magnezyum yeterli derecede verildiğinden, bu besin maddelerini tekrar atmağa gerek yoktur. Hektara 100-200 kg amonyum nitrat tekrar atılır. Bitkiler çok genç olduklarından ve kökler henüz etrafa yayılmadığından gübre ocakların etrafına serpilir ve karıştırılır. Gübrelemeden sonra hemen sulama yapılır, aksi halde gübrelerin kök bölgesine ulaşması gecikebilir ve gelişmede duraklama ortaya çıkabilir. Zaten atılan gübrenin de suda çözünmesi ve bitkiler tarafından alınması daha kolaydır. Özellikle yağışın olmadığı kurak yaz aylarında, sulama düzenli olarak 15-20 gün ara ile yapılır. Sulama, bitkilerin dikildiği ve hafif boğaz doldurması yapılan çukurlar doldurulmadan bırakılan kısımlara su verilerek, salma şeklinde veya elde yağmurlama tesisi varsa yağmurlama şeklinde yapılır. Tarlanın otlanmasına kesinlikle izin verilmez. Her sulamadan 2-3 gün sonra ot olmasa bile, toprakta suyu tutmak, kaymak tabakasına kırmak ve toprağı havalandırmak için toprak çapalanır. Otsuz tarla 1-2 cm, otlu tarla 2-3 cm derinlikte işlenir.
Hastalık ve zararlılarla mücadelede, özellikle pas ve solgunluk hastalıklarına, kuşkonmaz sineğine, tel ve toprak kurtlarına, Mayıs böceğine dikkat edilmelidir. Yıl sonuna doğru havaların soğumaya başlaması ile büyüme durur. Önce kısa sürgünlerde, daha sonra uzun sürgünlerde sararma başlar. Bütün bitkiler iyice sarardıktan ve büyüme tamamen durduktan sonra toprak üstü kısmı, toprağın biraz altından biçilir. Biçim yağmursuz havalarda yapılmalıdır. Aksi takdirde yağıştan sonra biçim yerlerinde mantari enfeksiyon meydana gelir. Hastalık buradan aşağıya doğru inerek pençeye intikal edebilir. Biçim artıkları toplanır ve tarla dışında bir yerde yakılır. Tarlada humus miktarı az ise, hektara 20-30 ton ahır gübresi verilir. Aslında ilk ve 2.-3. yılda da bu gübrelemeyi yapmakta fayda vardır. Daha sonraki yıllarda gübreleme 2-3 yılda bir tekrarlanabilir. Ahır gübresinden başka fosforlu gübrenin tamamı hektara 100-200 kg ve potaslı gübrenin 2/3’ü, yani 150-200 kg atılır. Gübreler saçıldıktan sonra, toprak altındaki pençelere zarar vermeyecek şekilde sıra araları derin sürülür ve gübreler toprağa iyice karıştırılır. Tarla kışı geçirmek üzere bırakılır. Sürüm yapılırken toprak, pençelerin bulunduğu kısmın üzerine fazla yığılmamalıdır. Toprağın pençeler üzerinde normalden fazla yığılması, sıcaklığın toprak içindeki pençeye iletilmesini zorlaştırır ve pençenin bundan dolayı sürmesini geciktirerek, o yılki sürgün gelişmesini azaltır.
- Yıl bakımı: İlkbaharda sürmeyi müteakip azotlu gübrenin (100-200 kg/hek) ½’lik kısmı atılır. Tarla 5-10 cm derinliğinde yüzlek sürülür. Azotlu gübreyi cyanamid (CaCN2) olarak kullanmakla, ot mücadelesi de beraber yürütülmüş olur. Yalnız CaCN2 kullanıldığında bazı hususlara dikkat etmek gerekir. Bunlar :
a. Bu gübrenin direkt temasında, kuşkonmaz bitkilerinde zarar meydana gelebilir.
b. Kuşkonmaz sürgünleri henüz faaliyete geçmeden gübrenin atılması doğru olur.
c. Sadece tane (granüle) gübreler kullanılmalıdır.
d. Eğer sürme meydana gelmişse, koruyucu kullanmalı ve gübre bitkilere fazla yakın atılmamalıdır.
e. Eğer sürgünler meydana gelmişse yağmurdan, çiğden ve sulamadan sonra, kısacası bitkiler ıslak iken gübre uygulaması yapılmamalıdır.
f. Verilecek gübre miktarı hiçbir zaman hektara 150-200 kg aşmamalıdır.
Böylece gübrelemeyle beraber, ilk ot mücadelesi de yapılmış olur. Haziran ortalarında geri kalan 1/2 azotlu gübre ve güzden kalan 1/3’lük potaslı gübre (50-100 kg/hek) atılır. Bu gübrelerin karıştırılması sırasında bitkilerin boğazları toprakla doldurulur. Böylece bitki sıraları üzerleri tümsek, sıra araları hendek haline dönüştürülür. İlerde salma sulama bu hendekten tatbik edilecektir. Sulama, duruma göre 15-20 günde bir arayla yinelenir. Her sulamadan sonra bir çapalama yapılarak toprak gevşetilir, havalandırılır. Kaymak tabakası kırılır ve mekanik ot mücadelesi yapılır. Hastalık ve zararlılarla mücadele edilir. Sonbaharda kurumayı müteakip saplar kesilir ve yakılır. Tekrar 20-30 ton ahır gübresi ile beraber fosforlu gübrenin tamamı, potaslı gübrenin 2/3’ü verilir. Tarlanın sıra aralarına yayılan gübreler derince pençelere zarar vermeden sürülerek toprağa karıştırılır ve toprağın üzeri düzeltilir.
- Yıl bakımı: Bu yıl hasada başlangıç yıldır. İlk iki yıl sürgün hasadı yapılmaz. Böylece pençeler büyütülür ve kökler kuvvetlendirilir. Kuvvetli büyüyen kuşkonmazlıklarda 3. yıl hasat başlayabilir. Kuşkonmazlık kuvvetli değilse, üçüncü sene de hasat yapılmaz, ikinci senedeki işlemler aynen tekrarlanır. Fakat bakım muntazam yapıldığından, esasında üçüncü yıl hasadı engelliyecek bir durum söz konusu olamaz. Tarlada hasat için hazırlık yapılır. Sonbaharda düz olarak bırakılan araziye, sürümden önce 1/2 azotlu gübre (100-150 kg/hek) atılır. Sürüm yapılırken toprak sıra aralarından çekilerek pençelerin bulunduğu sıra üzerine yığılır ve balık sırtı şeklinde masuralar meydana getirilir. Bu işlemle pençeler üzerinde 25-30 cm yükseklikte bir toprak tabakası oluşur. Masuraların yapılmasında, büyük işletmelerde özel makinalar kullanılır. Küçük işletmelerde bel ve kürekler veya atla çekilen pulluklar kullanılır. Toprak tavında işlenmelidir. Aksi halde ıslak topraklar sonradan sertleşip kurur, sürgünlerin çıkmasına engel olur, çıkan sürgünlerin eğri büğrü olmasına ve kalitesinin düşmesine neden olur. Ayrıca sert topraklarda, hasat sırasında toprağı açmak ve sürgünleri kesmek güçleşir. Başta belirttiğimiz 3. yıldan sonraki ikinci bakım şekli, aşağıda hasat konusunda ele alınmıştır.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay
