Tweet
American Academy of Pediatrics; exotik hayvanlarin cocuk sagligina zararlari ve riskleri ile ilgili olarak tibbi literaturlari incelemek suretiyle yaptigi incelemelerini "evlerde beslenen ve kamuoyuna acik yerlerde yasayan unkonventionell exotik hayvanlarin cocuklar üzerindeki riskleri; Exposure to Nontraditional Pets at Home and to Animals in Public Settings: Risks to Children," adiyla hazirladigi raporunu yayinladi.
Bir yandan exotik hayvan sahiplerini endiselendiren ve öbür yandan bir cok tavsiyeler iceren bu raporla ilgili bir takim endiseler ve duygu karmasaligi yasamaktayim (I have very mixed feelings about this study)
Yani bir yandan hayvanlarla dogru temeldeki olasi iliskilenme bicimlerini ve hayvan sahiplerinin (dostlarinin) uymasi gereken referenz kurallar ve insan - hayvan eksenli risklerin asgariye indirmeye yönelik bazi belirlemelerin dogru tespiti ve de exotik hayvan --kücük cocuk kombinationunun dogru olamayacagi tespitlerine (daha cok dogal ortamlarinda saglikli yasamalarina yönelik projeler seklinde formule edilmesi daha sik olabilirdi) katiliyorum ancak öbür yandan söz konusu hayvanlarin sosyal ve dogal ortamlardaki yasamlarini insanlardaki korku eksenli paniksel duruslarinin yol acabilecegi riskler aspektinde büyük bir endise duyuyorum.
Bu raporda tavsiyeler bölümünde ortaya cikan bazi tespitler kisaca:
1.) Bu raporda zoonoslarla mücadelede yapilmasi gerekenler konusunda oldukca önemli belirlemeler yapilmis.
2.) Pet industrisinin bu anlamdaki ihmalkar duruslari cok acik olarak aciga cikarilmis
3.) Exotik hayvan sahibi olmak isteyen ailelerin karar vermeden önce bir veteriner hekime danismalari ve kendilerini bilgilendirmeleri önerilmis
4.) Cocuklarin hayvanlarla iliskilenmelerinde 5 yas sinirinin ve buna paralel olarak hijyenik önlemlerin önemine isaret edilmis.
Bu rapordaki riskler anlamindaki tespitler olarak kisaca:
1.) Ailelerin icinde bulunduklari bilgi yetersizlikleri
2.) Exotik hayvanlarin ölümcül bile olabilen potenziell hastaliklara neden olabilecekleri ileri sürülmekte; en önemli arastirma sonucu olarak salmonelleya yakalanmis cocuklarin 11% inde exotik hayvanlarla iliskilenmelerin sebebiyet verdigi ortaya konulmaya calisilmis.
3.) Ve daha cok varsayimlar temelinde diger bazi bakteriell hastaliginda bu tür iliskilenmelerde ortaya cikabildigi/cikabilecegi vurgulari yapilmis; mesela: Kirpilerin dikensi koruma organellerinin zaten bakteriel tasiyici oldugu ve bundan hareketle -bazi münferit vakalarda göz önüne alinarak- cocuklarin derisine girmek suretiyle hastalik yaptigi ortaya konulmaya calisilmis. Ya da böylesi cocuklarda ishal, yüsek ates ve mide kramplari seklindeki hastalik belirtilerinin ortaya ciktigi vb gibi...
Bu raporda nedenlendirme anlaminda ön plana cikan bazi husular ise:
1.) 5 yas grubu cocuklarin Immun.-sistemlerinin gelisim asamasinda olusu
2.) Yine bu yas grubu cocuklarda ellerini agizlarina götürme dürtülerinin yüksek olusu
Amercan Academy of Pediatrichs`in bu raporunun Medical Journal, Pediatric dergisinin ekim sayisinda yayinlanmasi ile birlikte basta amerikan basini olmak üzere uluslararasi basinda ve bir cok kesimlerce bir cok yorum ve tartismalar yapilmaya baslandi.
Ancak Tüerkiyede yine öncülleri bir cok örnekte oldugu gibi "yorumun yorumlarini yorumlamak" suretiyle bu konu gündemlere getirilmeye calisiliyor.Kaldiki ülkemizde gecmisimizin dünya bilim literatürlerine kazandiracagi degerlerimizin özellikle hayvan insan eksenli toplumsal pozitif kültürümüzün ortaya konulmasina yönelik umut verici kipildanmalar yasanirken böylesi arastirma bicimlerini ve sonuclarini aspagaras haberler biciminde gündemlerimize sokmaya calisilmasi anlasilir gibi degil ve hele hele bu alanda büyük iddialar sahibi olmasi gereken veteriner hekimlerin ve onlarin adina hareket eden birimlerin bilerek / bilmeyerek buna alet olmalari bir baska bilmece. En azindan bazi bilimsel degerleri kendi cabalariyla anladiktan ve inceledikten sonra yorum gelistirme kaygisini tasimaliyiz.
Daha önceleri yazdigim bazi makalelerimde özellikle kurumlarimiz düzeyinde yapilan sözümona uluslararasi bilimsel calisma eksenli verilendirme calismalarinda büyük eksikliklerin yasandigini ve bu temelde kamuoyumuzun dogru bilgilendirme ve bilimsel yönelimlerde ethik normlara uygunluk kaygisini tasiyan yönelimlere girmemizin özellikle veteriner hekimlik sahsinda ülke ve yasamtaslarimizin gelecegi icin hayati önem tasidigini bazi örneklerle ortaya koymaya calismistim
Ancak ne yazikki bu konuda alinacak cok mesafenin oldugu hergün bir daha ortaya cikiyor. Mesela avrupa ve amerika basininda; hamster, kertenkele, kamlumbaga, kirpi vb exotik hayvanlarin 5 yas grubunun altindaki cocuklarda risklerinin olabilecegine isaret ederken bunun bizdeki yansimasi: sözü edilen hayvanlarin cocuklarda hastalik yaptigi seklinde olmus. Ve yine korkulari indukture etme tehlikesi tasiyan haber basliklari bizim ülkemizde yillarca izleri silinmeyecek kamusal bilinc dejenerationlarina sebebiyet verecek sekilde yansimakta yani "evde beslenen hayvanlar cocuk sagligi icin tehlikeli" türünden basliklarla yansitilmaya calisilmakta ki bu bence herkesi düsündürmeli ve dikkatli olmaya yöneltmelidir.
Kaldiki ayni arastirma bir amerikan gazetesinde "Pets 'could trigger fatal diseases' or Pet hamsters 'make children ill'" seklinde verildi diye bir cok uzman cevrenin radikal tepkisine sebep oldu. Bizde ise daha vahim bir durum söz konusu iken hickimseden ses bile cikmadi.
Bir alman gazetesine verdigim mülakatta bu arastirma ve sonuclarina iliskin degerlendirmelerimi konunun hasasiyeti nedeniyle cok kisa özetini sizlerle paylasmak istiyorum:
... bu arastirma bence amacini neticeleri itibariyle asmistir ve cok ivedi olarak etkin karsi tezler gelistirilmelidir. Aksi bir durumda insanlarin haksiz yere icine sürüklenecekleri duruslarin yol acabilecegi konsequenzler herkes icin agir olacak yani bu sadece hayvanlar icin degil ayni zamanda insanlarada onarilmasi güc zararlar verecektir.
...Bu konudaki görüslerimi acimlamam gerekirse; bu arastirma iceriginden ziyade yorumlariyle gündemlerimize girdi ve olumsuz bilinc degerenationlarina sebebiyet verme tehlikesi tasimakta Yani:
1.) Exotik hayvanlar sahsinda disimizdaki canlilar suclu anlaminda hedef yapilmistir.
2.) Hayvan insan iliskilerinde panik psycose olusma tehlikesi göz ardi edilmeyecek boyutlara gelmistir. (Mesela sadece benim bulundugum alanda son iki gün icinde 21 tane meerschweinchen ve degu ormanda bulunup bakim ünitemize alindi!!!)
3.) Kanimca bu calismanin ön plana cikardigi sey; exotik hayvan eksenli dislama ve tabiki basininda bu negativ havayi törpülemeye yogunlasmasi seklindeki olumsuz önyargilarin kamu bilincine haksiz ve yanlis temelde siranga edilmesi olacak ki bu da bir cok canli dostunun international calismalarinin ve emeklerinin gerileme anlaminda tehlikeye sokma riski doguracaktir.
4.) Gerek arastirmanin kendisinde ve gerekse gelistirilen yorumlarda hayvanlarin sosyolojik, psikolojik, fizyolojik vb özellikleri göz ardi edilmis.
5.) fearmongens bir tavir icine girilmis olacak ki insan ve gida kaynakli zararlar ve bunlarin insan disindaki canlilara verdigi zararlar hic bir kelimeye yansimamis.
6.) Sigil - Kurbaga ikileminde gecmiste yaratilan ötekilestirme zihniyeti %11salmonelle risk payiyla exotik hayvanlari potenziell günahkar ilan ederken geri kalan %89 luk kaynagi ortaya koysa daha iyi olmazmi. cocuklarin hayvan sevemeyecekleri anlamindaki bu sacmalik bir zamanlarin Marcus hysterisini bize hatirlatmazmi
7.) cocuklarimizi düsünen cevreler ayni sekilde mesela Wall-Street türü yayinlarin cocuklarimiza verdigi zararlarin neye hizmet ettigini arastirsalar daha inandirici olmazlarmiydi.
8.) peki bu türden yönelimlerin cocuklarimizda olusturacagi hypocondrial davranis bozuklugu onlarin gelecegine nasil yansiyacak Böylesi bir durumda ömürlerimizin uzatilmis olmasi kime ne kazandiriracak. sormak gerek.
9.) Söz konusu cevreler;kirlettigimiz cevremizin cocuklarimizda yol actigi salmonelle hastaligindaki rolünü bilmiyorlarmi ki gücleri savunmasiz hayvanlarimiza yetmekte.
10.) Isveclilerin asthma, allergien, eczema gibi bir cok hastalikta asil nedenin tipta mikroplara karsi sorumsuzca uygulanan mücadele yöntemleri oldugunu ortaya cikaran calismalari ne cabuk unutuldu ya da unuturulmayami calisiliyor.
11.) Bu rapor sahipleri cok iyi biliyorlarki mesela yeni dogan cocuklara enjekte edilen asilarin ; antifiriz, Phenol (desinfektion amacli), Formaldehyd (kanserojen özellik), Alu (Alzheimer hastaligina neden olan), Glyzerin (Böbrek, karaciger, akciger icin zehir etkisi, mide ve bagirsaklarda büyük zararlar), Kursun, Cadmiun, Sülfat, Maya-proteinleri, antibiotika, aceton (tirnakojelerinin temizlenmesinde), neomycin,und streptomycin gibi katki maddeleri icermektedir.Yine thimerosol; bi cok asi karisimlarinda kullanilmakta ve büyük neurolojik hasarlara sebebiyet verebilmektedir ve de Autoimmun hastaliklara yasami tehdit edici boyutlarda zarar vermektedir...
Bir yandan exotik hayvan sahiplerini endiselendiren ve öbür yandan bir cok tavsiyeler iceren bu raporla ilgili bir takim endiseler ve duygu karmasaligi yasamaktayim (I have very mixed feelings about this study)
Yani bir yandan hayvanlarla dogru temeldeki olasi iliskilenme bicimlerini ve hayvan sahiplerinin (dostlarinin) uymasi gereken referenz kurallar ve insan - hayvan eksenli risklerin asgariye indirmeye yönelik bazi belirlemelerin dogru tespiti ve de exotik hayvan --kücük cocuk kombinationunun dogru olamayacagi tespitlerine (daha cok dogal ortamlarinda saglikli yasamalarina yönelik projeler seklinde formule edilmesi daha sik olabilirdi) katiliyorum ancak öbür yandan söz konusu hayvanlarin sosyal ve dogal ortamlardaki yasamlarini insanlardaki korku eksenli paniksel duruslarinin yol acabilecegi riskler aspektinde büyük bir endise duyuyorum.
Bu raporda tavsiyeler bölümünde ortaya cikan bazi tespitler kisaca:
1.) Bu raporda zoonoslarla mücadelede yapilmasi gerekenler konusunda oldukca önemli belirlemeler yapilmis.
2.) Pet industrisinin bu anlamdaki ihmalkar duruslari cok acik olarak aciga cikarilmis
3.) Exotik hayvan sahibi olmak isteyen ailelerin karar vermeden önce bir veteriner hekime danismalari ve kendilerini bilgilendirmeleri önerilmis
4.) Cocuklarin hayvanlarla iliskilenmelerinde 5 yas sinirinin ve buna paralel olarak hijyenik önlemlerin önemine isaret edilmis.
Bu rapordaki riskler anlamindaki tespitler olarak kisaca:
1.) Ailelerin icinde bulunduklari bilgi yetersizlikleri
2.) Exotik hayvanlarin ölümcül bile olabilen potenziell hastaliklara neden olabilecekleri ileri sürülmekte; en önemli arastirma sonucu olarak salmonelleya yakalanmis cocuklarin 11% inde exotik hayvanlarla iliskilenmelerin sebebiyet verdigi ortaya konulmaya calisilmis.
3.) Ve daha cok varsayimlar temelinde diger bazi bakteriell hastaliginda bu tür iliskilenmelerde ortaya cikabildigi/cikabilecegi vurgulari yapilmis; mesela: Kirpilerin dikensi koruma organellerinin zaten bakteriel tasiyici oldugu ve bundan hareketle -bazi münferit vakalarda göz önüne alinarak- cocuklarin derisine girmek suretiyle hastalik yaptigi ortaya konulmaya calisilmis. Ya da böylesi cocuklarda ishal, yüsek ates ve mide kramplari seklindeki hastalik belirtilerinin ortaya ciktigi vb gibi...
Bu raporda nedenlendirme anlaminda ön plana cikan bazi husular ise:
1.) 5 yas grubu cocuklarin Immun.-sistemlerinin gelisim asamasinda olusu
2.) Yine bu yas grubu cocuklarda ellerini agizlarina götürme dürtülerinin yüksek olusu
Amercan Academy of Pediatrichs`in bu raporunun Medical Journal, Pediatric dergisinin ekim sayisinda yayinlanmasi ile birlikte basta amerikan basini olmak üzere uluslararasi basinda ve bir cok kesimlerce bir cok yorum ve tartismalar yapilmaya baslandi.
Ancak Tüerkiyede yine öncülleri bir cok örnekte oldugu gibi "yorumun yorumlarini yorumlamak" suretiyle bu konu gündemlere getirilmeye calisiliyor.Kaldiki ülkemizde gecmisimizin dünya bilim literatürlerine kazandiracagi degerlerimizin özellikle hayvan insan eksenli toplumsal pozitif kültürümüzün ortaya konulmasina yönelik umut verici kipildanmalar yasanirken böylesi arastirma bicimlerini ve sonuclarini aspagaras haberler biciminde gündemlerimize sokmaya calisilmasi anlasilir gibi degil ve hele hele bu alanda büyük iddialar sahibi olmasi gereken veteriner hekimlerin ve onlarin adina hareket eden birimlerin bilerek / bilmeyerek buna alet olmalari bir baska bilmece. En azindan bazi bilimsel degerleri kendi cabalariyla anladiktan ve inceledikten sonra yorum gelistirme kaygisini tasimaliyiz.
Daha önceleri yazdigim bazi makalelerimde özellikle kurumlarimiz düzeyinde yapilan sözümona uluslararasi bilimsel calisma eksenli verilendirme calismalarinda büyük eksikliklerin yasandigini ve bu temelde kamuoyumuzun dogru bilgilendirme ve bilimsel yönelimlerde ethik normlara uygunluk kaygisini tasiyan yönelimlere girmemizin özellikle veteriner hekimlik sahsinda ülke ve yasamtaslarimizin gelecegi icin hayati önem tasidigini bazi örneklerle ortaya koymaya calismistim
Ancak ne yazikki bu konuda alinacak cok mesafenin oldugu hergün bir daha ortaya cikiyor. Mesela avrupa ve amerika basininda; hamster, kertenkele, kamlumbaga, kirpi vb exotik hayvanlarin 5 yas grubunun altindaki cocuklarda risklerinin olabilecegine isaret ederken bunun bizdeki yansimasi: sözü edilen hayvanlarin cocuklarda hastalik yaptigi seklinde olmus. Ve yine korkulari indukture etme tehlikesi tasiyan haber basliklari bizim ülkemizde yillarca izleri silinmeyecek kamusal bilinc dejenerationlarina sebebiyet verecek sekilde yansimakta yani "evde beslenen hayvanlar cocuk sagligi icin tehlikeli" türünden basliklarla yansitilmaya calisilmakta ki bu bence herkesi düsündürmeli ve dikkatli olmaya yöneltmelidir.
Kaldiki ayni arastirma bir amerikan gazetesinde "Pets 'could trigger fatal diseases' or Pet hamsters 'make children ill'" seklinde verildi diye bir cok uzman cevrenin radikal tepkisine sebep oldu. Bizde ise daha vahim bir durum söz konusu iken hickimseden ses bile cikmadi.
Bir alman gazetesine verdigim mülakatta bu arastirma ve sonuclarina iliskin degerlendirmelerimi konunun hasasiyeti nedeniyle cok kisa özetini sizlerle paylasmak istiyorum:
... bu arastirma bence amacini neticeleri itibariyle asmistir ve cok ivedi olarak etkin karsi tezler gelistirilmelidir. Aksi bir durumda insanlarin haksiz yere icine sürüklenecekleri duruslarin yol acabilecegi konsequenzler herkes icin agir olacak yani bu sadece hayvanlar icin degil ayni zamanda insanlarada onarilmasi güc zararlar verecektir.
...Bu konudaki görüslerimi acimlamam gerekirse; bu arastirma iceriginden ziyade yorumlariyle gündemlerimize girdi ve olumsuz bilinc degerenationlarina sebebiyet verme tehlikesi tasimakta Yani:
1.) Exotik hayvanlar sahsinda disimizdaki canlilar suclu anlaminda hedef yapilmistir.
2.) Hayvan insan iliskilerinde panik psycose olusma tehlikesi göz ardi edilmeyecek boyutlara gelmistir. (Mesela sadece benim bulundugum alanda son iki gün icinde 21 tane meerschweinchen ve degu ormanda bulunup bakim ünitemize alindi!!!)
3.) Kanimca bu calismanin ön plana cikardigi sey; exotik hayvan eksenli dislama ve tabiki basininda bu negativ havayi törpülemeye yogunlasmasi seklindeki olumsuz önyargilarin kamu bilincine haksiz ve yanlis temelde siranga edilmesi olacak ki bu da bir cok canli dostunun international calismalarinin ve emeklerinin gerileme anlaminda tehlikeye sokma riski doguracaktir.
4.) Gerek arastirmanin kendisinde ve gerekse gelistirilen yorumlarda hayvanlarin sosyolojik, psikolojik, fizyolojik vb özellikleri göz ardi edilmis.
5.) fearmongens bir tavir icine girilmis olacak ki insan ve gida kaynakli zararlar ve bunlarin insan disindaki canlilara verdigi zararlar hic bir kelimeye yansimamis.
6.) Sigil - Kurbaga ikileminde gecmiste yaratilan ötekilestirme zihniyeti %11salmonelle risk payiyla exotik hayvanlari potenziell günahkar ilan ederken geri kalan %89 luk kaynagi ortaya koysa daha iyi olmazmi. cocuklarin hayvan sevemeyecekleri anlamindaki bu sacmalik bir zamanlarin Marcus hysterisini bize hatirlatmazmi
7.) cocuklarimizi düsünen cevreler ayni sekilde mesela Wall-Street türü yayinlarin cocuklarimiza verdigi zararlarin neye hizmet ettigini arastirsalar daha inandirici olmazlarmiydi.
8.) peki bu türden yönelimlerin cocuklarimizda olusturacagi hypocondrial davranis bozuklugu onlarin gelecegine nasil yansiyacak Böylesi bir durumda ömürlerimizin uzatilmis olmasi kime ne kazandiriracak. sormak gerek.
9.) Söz konusu cevreler;kirlettigimiz cevremizin cocuklarimizda yol actigi salmonelle hastaligindaki rolünü bilmiyorlarmi ki gücleri savunmasiz hayvanlarimiza yetmekte.
10.) Isveclilerin asthma, allergien, eczema gibi bir cok hastalikta asil nedenin tipta mikroplara karsi sorumsuzca uygulanan mücadele yöntemleri oldugunu ortaya cikaran calismalari ne cabuk unutuldu ya da unuturulmayami calisiliyor.
11.) Bu rapor sahipleri cok iyi biliyorlarki mesela yeni dogan cocuklara enjekte edilen asilarin ; antifiriz, Phenol (desinfektion amacli), Formaldehyd (kanserojen özellik), Alu (Alzheimer hastaligina neden olan), Glyzerin (Böbrek, karaciger, akciger icin zehir etkisi, mide ve bagirsaklarda büyük zararlar), Kursun, Cadmiun, Sülfat, Maya-proteinleri, antibiotika, aceton (tirnakojelerinin temizlenmesinde), neomycin,und streptomycin gibi katki maddeleri icermektedir.Yine thimerosol; bi cok asi karisimlarinda kullanilmakta ve büyük neurolojik hasarlara sebebiyet verebilmektedir ve de Autoimmun hastaliklara yasami tehdit edici boyutlarda zarar vermektedir...