Tweet
Kent Ormanının Kuruluşu ve Yönetim Amaçları
Daha önce de belirtildiği gibi Kent Ormanı birçok ağaç türünden oluşan karışık ormandır. Burada odun ham maddesi üretimi yapılmaz. Dolayısıyla ormancılıkta olduğu gibi ekonomik değeri fazla olan ağaç türlerine öncelik verilmesi söz konusu değildir. Kent ormanında ağaç türlerinin estetik görünümleri, sonbaharda sarı-kırmızı renkler oluşturması, her mevsimde farklı renk ve şekillere girmesi ön plana çıkar.
Gaz zararlarına daha çok dayanıklı olmaları nedeniyle yapraklı türler ibrelilere tercih edilir. Ancak yapraklı türler içine bir miktar ibrelilerin (çam, ladin, göknar, duglas, servi gibi) karıştırılması daima güzel görüntüler verir. Yapraklı türler kışın genel olarak yaprağını döker, ibreliler ise genelde herdem yeşildir. Bu nedenle az miktarda ibrelilerin olduğu yapraklı-ibreli karışımları tercih edilmelidir. Yapraklı türlerin ağırlıklı olduğu karışık ormanlar yangına karşı da mukavim ormanlardır.
Kent ormanları aynı yaşlı, tek tabakalı orman olmamalıdır. Aynı yaşlı olmayan, çok tabakalı, seçme ormanına benzer kuruştaki ormanlar tercih edilmelidir. Bunun için Kent ormanındaki ağaç türleri ışık, yarı ışık, gölge ve yarı gölge ağaçlarından oluşmalıdır. Örneğin İstanbul çevresi için Meşe-Kayın-Gürgen-Çam-Ladin-Göknar karışımı ideal bir karışım yaratır. İstanbul’un simge ağaçlarından erguvan karışımlara serpiştirilebilir. Meşe ve Çam ışık ağacıdır ve daima ormanda üst tabakayı oluşturur, Kayın ve Göknar gölge ağacıdır. Ormanda alt tabakayı oluşturur, ladin ise yarı gölge ağacıdır ara tabakayı oluşturur. Ancak bu karışımda ağırlığın yapraklılarda olmasına özen gösterilmelidir.
Yaşlanan ormanlarda genellikle tek tabakalı kuruluş olma eğilimi vardır. Tek tabakalılığa giden bu kuruluşu engellemek için zaman zaman müdahalelerde bulunarak gruplar ve kümeler halinde yeni gençlikler getirilmeli ve ormanın çok tabakalılığı korunmalıdır.
Çok tabakalı karışık ormanda çok sayıda ağaç türü bir arada ve farklı yaşlı ağaçların yan yana veya üst üste yaşaması sağlanır. Böylece yangına, fırtınaya, böcek hastalıklarına dayanıklı, estetik görünümlü, sürekli orman kuruluşu elde edilir. Böyle bir orman kuş popülasyonu ve diğer yaban hayvanları için çok önemli bir yaşam ortamı sağlar, çeşitliliği artırır.
Kent ormanlarında yönetim amacı, kentlerde yaşayan insanların hayat kalitelerini yükseltmeye yönelik olmalıdır. Kentlerdeki büyük yapılar ve çok katlı kitleler insan üzerinde ezici bir psikolojik etkiye sahiptir. Kent insanının üzerindeki bu etkinin azaltılması gerekir. İşte kenti kuşatan ve kent içine sokulan kent ormanları, insanı psikolojik olarak baskı altında tutan büyük yapılar karşısında, insanların bu ezikliğini kolayca yok etme veya hafifletme etkisine sahiptir. Kent’ten kaçıp doğaya sığınan insanlar daima huzur, rahatlık ve sukunet bulurlar.
Bu tebliğde “arboretumların görevleri” başlığı altında belirtilen görevler “Kent Ormanları” için de geçerlidir. İnsanın psikolojik ve bedensel sağlığı, rahatlığı, huzurlu yaşaması, yaşam kalitesini yükseltmesi Kent ormanları ile doğrudan ilgilidir. İşte bunları sağlamak için Peyzaj Mimarları projeler geliştirerek Kent Ormanlarına şekil verecektir. Kent, Kent’te yaşayan insanlar ve Kent ormanları birbirini bütünleyen üç unsurdur. Kentleri yöneten belediyeler, özellikle belediyelerde görev alan Peyzaj Mimarları her yöre için farklı projeler geliştirerek Kent’te yaşayan insanların hayat kalitelerini etkileyecek ve daha sağlıklı ve rahat yaşamalarını sağlayacaklardır.
Kent ormanlarının kuruluş ve yönetimleri ile ilgili planlamalarda, mevcut doğal bitki örtüsünün nitel ve nicel durumu yanında, kent ormancılığına konu edilen kentin sosyal, kültürel ve ekonomik açıdan gelişmişlik düzeyinin de dikkate alınması gerekir. Günümüz kent ormancılığı uygulamalarında, gelişmiş ve az gelişmiş ülke ve bölge kentlerine, kent çevresindeki endüstriyel yoğunluğa göre farklı planlama yaklaşımları benimsenmektedir.
Kent ormanlarının planlama süreci genel kapsamlı olmalı, kentler çevresindeki gerek kamuya ve gerekse şahıslara ait tüm ağaç ve orman varlığı ile potansiyel ağaçlandırma alanlarını kapsamalıdır. Planlama sürecinde kent ormanlarının söz konusu kentin yapısal bir parçasını oluşturduğu dikkatten uzak tutulmamalıdır. Çalışmaların başarıya ulaşabilmesinde kent halkının doğrudan ya da dolaylı katkıları oldukça önemlidir. Planlama sürecinin yeterli bir başarı sağlayabilmesi için kent ormancılığının sağlayacağı yararların ve fayda - maliyet analizlerinin kabul edilebilir ölçülerde somut olarak ortay konması ve geçerli bir hukuksal çerçevenin oluşturulması gerekir.
Kentin ve kenti saran çevrenin doğal ve kültürel yapısı, kent ormancılığının amaçlarındaki değişikliklere bağlı olarak farklı planlama tekniklerinin uygulanmasını gerektirir.
Kent ormanlarının tesisi, tüm dünyada uzun süreden beri şehir plancıları, peyzaj mimarları ve yerel yönetim yetkilileri tarafından yürütülmüştür. Kent ağaçları ve kent ormanları konusundaki yazılı kaynaklar da, büyük çoğunlukla peyzaj mimarlarına aittir.
Kent ormanları, estetik ve işlevsel etkileri ile hem kentle bütünleşen bir yeşil doku, hem bölgesel orman varlığının bir parçası, hem de kırsal peyzajın bütünleyici bir elemanıdır. Bu nedenle şehir plancıları, peyzaj mimarları, orman mühendisleri ve diğer ilgili meslek temsilcileri ile birlikte yerel yönetim yetkililerinin ortaklaşa sürdüreceği çok disiplinli çalışmalara konu edilmelidir.
ARBORETUMLAR VE KENT ORMANLARI
Prof.Dr Cemil Ata
Yeditepe Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Peyzaj Mimarlığı Bölümü, Kayışdağı-İstanbul
Tel: 0216 578 08 53, Fax: 0216 578 08 63, E mail: [email protected]
Daha önce de belirtildiği gibi Kent Ormanı birçok ağaç türünden oluşan karışık ormandır. Burada odun ham maddesi üretimi yapılmaz. Dolayısıyla ormancılıkta olduğu gibi ekonomik değeri fazla olan ağaç türlerine öncelik verilmesi söz konusu değildir. Kent ormanında ağaç türlerinin estetik görünümleri, sonbaharda sarı-kırmızı renkler oluşturması, her mevsimde farklı renk ve şekillere girmesi ön plana çıkar.
Gaz zararlarına daha çok dayanıklı olmaları nedeniyle yapraklı türler ibrelilere tercih edilir. Ancak yapraklı türler içine bir miktar ibrelilerin (çam, ladin, göknar, duglas, servi gibi) karıştırılması daima güzel görüntüler verir. Yapraklı türler kışın genel olarak yaprağını döker, ibreliler ise genelde herdem yeşildir. Bu nedenle az miktarda ibrelilerin olduğu yapraklı-ibreli karışımları tercih edilmelidir. Yapraklı türlerin ağırlıklı olduğu karışık ormanlar yangına karşı da mukavim ormanlardır.
Kent ormanları aynı yaşlı, tek tabakalı orman olmamalıdır. Aynı yaşlı olmayan, çok tabakalı, seçme ormanına benzer kuruştaki ormanlar tercih edilmelidir. Bunun için Kent ormanındaki ağaç türleri ışık, yarı ışık, gölge ve yarı gölge ağaçlarından oluşmalıdır. Örneğin İstanbul çevresi için Meşe-Kayın-Gürgen-Çam-Ladin-Göknar karışımı ideal bir karışım yaratır. İstanbul’un simge ağaçlarından erguvan karışımlara serpiştirilebilir. Meşe ve Çam ışık ağacıdır ve daima ormanda üst tabakayı oluşturur, Kayın ve Göknar gölge ağacıdır. Ormanda alt tabakayı oluşturur, ladin ise yarı gölge ağacıdır ara tabakayı oluşturur. Ancak bu karışımda ağırlığın yapraklılarda olmasına özen gösterilmelidir.
Yaşlanan ormanlarda genellikle tek tabakalı kuruluş olma eğilimi vardır. Tek tabakalılığa giden bu kuruluşu engellemek için zaman zaman müdahalelerde bulunarak gruplar ve kümeler halinde yeni gençlikler getirilmeli ve ormanın çok tabakalılığı korunmalıdır.
Çok tabakalı karışık ormanda çok sayıda ağaç türü bir arada ve farklı yaşlı ağaçların yan yana veya üst üste yaşaması sağlanır. Böylece yangına, fırtınaya, böcek hastalıklarına dayanıklı, estetik görünümlü, sürekli orman kuruluşu elde edilir. Böyle bir orman kuş popülasyonu ve diğer yaban hayvanları için çok önemli bir yaşam ortamı sağlar, çeşitliliği artırır.
Kent ormanlarında yönetim amacı, kentlerde yaşayan insanların hayat kalitelerini yükseltmeye yönelik olmalıdır. Kentlerdeki büyük yapılar ve çok katlı kitleler insan üzerinde ezici bir psikolojik etkiye sahiptir. Kent insanının üzerindeki bu etkinin azaltılması gerekir. İşte kenti kuşatan ve kent içine sokulan kent ormanları, insanı psikolojik olarak baskı altında tutan büyük yapılar karşısında, insanların bu ezikliğini kolayca yok etme veya hafifletme etkisine sahiptir. Kent’ten kaçıp doğaya sığınan insanlar daima huzur, rahatlık ve sukunet bulurlar.
Bu tebliğde “arboretumların görevleri” başlığı altında belirtilen görevler “Kent Ormanları” için de geçerlidir. İnsanın psikolojik ve bedensel sağlığı, rahatlığı, huzurlu yaşaması, yaşam kalitesini yükseltmesi Kent ormanları ile doğrudan ilgilidir. İşte bunları sağlamak için Peyzaj Mimarları projeler geliştirerek Kent Ormanlarına şekil verecektir. Kent, Kent’te yaşayan insanlar ve Kent ormanları birbirini bütünleyen üç unsurdur. Kentleri yöneten belediyeler, özellikle belediyelerde görev alan Peyzaj Mimarları her yöre için farklı projeler geliştirerek Kent’te yaşayan insanların hayat kalitelerini etkileyecek ve daha sağlıklı ve rahat yaşamalarını sağlayacaklardır.
Kent ormanlarının kuruluş ve yönetimleri ile ilgili planlamalarda, mevcut doğal bitki örtüsünün nitel ve nicel durumu yanında, kent ormancılığına konu edilen kentin sosyal, kültürel ve ekonomik açıdan gelişmişlik düzeyinin de dikkate alınması gerekir. Günümüz kent ormancılığı uygulamalarında, gelişmiş ve az gelişmiş ülke ve bölge kentlerine, kent çevresindeki endüstriyel yoğunluğa göre farklı planlama yaklaşımları benimsenmektedir.
Kent ormanlarının planlama süreci genel kapsamlı olmalı, kentler çevresindeki gerek kamuya ve gerekse şahıslara ait tüm ağaç ve orman varlığı ile potansiyel ağaçlandırma alanlarını kapsamalıdır. Planlama sürecinde kent ormanlarının söz konusu kentin yapısal bir parçasını oluşturduğu dikkatten uzak tutulmamalıdır. Çalışmaların başarıya ulaşabilmesinde kent halkının doğrudan ya da dolaylı katkıları oldukça önemlidir. Planlama sürecinin yeterli bir başarı sağlayabilmesi için kent ormancılığının sağlayacağı yararların ve fayda - maliyet analizlerinin kabul edilebilir ölçülerde somut olarak ortay konması ve geçerli bir hukuksal çerçevenin oluşturulması gerekir.
Kentin ve kenti saran çevrenin doğal ve kültürel yapısı, kent ormancılığının amaçlarındaki değişikliklere bağlı olarak farklı planlama tekniklerinin uygulanmasını gerektirir.
Kent ormanlarının tesisi, tüm dünyada uzun süreden beri şehir plancıları, peyzaj mimarları ve yerel yönetim yetkilileri tarafından yürütülmüştür. Kent ağaçları ve kent ormanları konusundaki yazılı kaynaklar da, büyük çoğunlukla peyzaj mimarlarına aittir.
Kent ormanları, estetik ve işlevsel etkileri ile hem kentle bütünleşen bir yeşil doku, hem bölgesel orman varlığının bir parçası, hem de kırsal peyzajın bütünleyici bir elemanıdır. Bu nedenle şehir plancıları, peyzaj mimarları, orman mühendisleri ve diğer ilgili meslek temsilcileri ile birlikte yerel yönetim yetkililerinin ortaklaşa sürdüreceği çok disiplinli çalışmalara konu edilmelidir.
ARBORETUMLAR VE KENT ORMANLARI
Prof.Dr Cemil Ata
Yeditepe Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Peyzaj Mimarlığı Bölümü, Kayışdağı-İstanbul
Tel: 0216 578 08 53, Fax: 0216 578 08 63, E mail: [email protected]