Tweet
EĞRELTİ HASTALIKLARI
AĞAÇLIK EĞRELTİSİ (Dryoptehs sp.); KARTAL EĞRELTİSİ (Pteridium sp.); AŞKMERDİVENİ EĞRELTİSİ (Nephrolepis sp.); KRAL EĞRELTİSİ (Osmunda sp.); KESELİ EĞRELTİ (Cystopteris
sp.); YILBAŞI EĞRELTİSİ (Polystichum sp.); DEVEKUŞU EĞRELTİSİ (Pteris sp.); HASSAS EĞRELTİ (Onoclea sp.); PUL
EĞRELTİ (Altınotu) (Ceterach sp.); EĞRELTİ OTU (Adiantum
sp.); KUŞYUVASI EĞRELTİSİ (Asplenium sp.); TAVŞANAYAĞI
EĞRELTİSİ (Davallia sp.); HASTALIKLARI
(Salon Bitkisi)
Yaprak Lekelenmesi : Eğrelti bitkilerinde Myrothecıum roridum mantarının husule getirdiği "yaprak lekelenmesi" hastalığı en sık olarak el işlemleri sırasında ortaya çıkan kırılmalar gibi yaralı yaprak kısımlarında ortaya çıkar. "Yaprak lekeleri" suludur ve hemen daima dış kenarlara yakın ve aynı merkezli halkalar halinde siyah ve beyaz mantar üreme organları taşır. Bunlar çoğunlukla yaprakların alt tarafında görülürler. Doku kültürlerinden elde edilmiş ve yeni ekilmiş bitkiler bu hastalığa özellikle duyarlıdır. Mücadele ; yaprak yaralanmasından kaçınılır ve yapraklar mümkün olduğu kadar kuru tutulur; bu hastalığın belirtilerini gösteren çelikler ve fidecikler kullanmaktan kaçınılır; 21-27 oC arasmdaki sıcaklıklar hastalığın gelişmesi için en teşvik edicidir; bu mantarın hastalandırdığı konukçuları arasında aglaonema (Ağlaonema sp.), zebraçiçeği (Aphelandra sp.), begonya (Begonia sp.), kalatha (Calathea sp.), banşzambağı (Spathiphyllum sp.) ?ve filkulağı (Syngonium sp.) bulunmaktadır; bu konukçu bitkiler denetim çizelgesinde tutulmalıdır; "mancozeb" veya "chlorothalonir ile ilaç denetlemesi çok etkilidir.
Eğreltiotu tür'lerinden Nephrolepis exaltata var. öostonens/s'de, Alternaria polypodii mantarı ile sebep olunan bu hastalık'da husule gelen esmer, yuvarlak veya uzunca leke'ler çoğunlukla aynı merkeze sahip kuşaklı olur. Hastalık, eğrelti yaprak'larının kenarı boyunca en yaygın olarak bulunur. Esmer ve çok hücreli spor zincirleri gevşek püsküller halinde yüzeysel olarak bulunur ve bitkiden bitkiye yüzey sulaması veya hava akımı ile kolaylıkla yayılır. "Yaprak lekelenmesi"ne sebep olan diğer mantarlar şunlardır: Gloeosporium osmundae, Septoria asplenii, Cercospora phyllitidis, C. comptosori, Cryptomycina pteris, Mycosphaerella sp., Catacauma flabellum. "Yaprak lekelenmesi" ile mücadelede "doku ölümü" hastalığında kullanılan usuller uygulanır.
Yanıklık ve Yaprak Lekelenmesi: Rhizoctonia solani mantarının yarattığı "tepe yanıklığı" hastalığı başlıca yaz veya ilik aylar esnasında ortaya çıkar. Hastalık gelişmesi bir haftadan daha az zamanda olur, bu yüzden bitkiler sık sık ve dikkatle gözlemlenir. Yaprak'lar üzerinde her yerde esmer renkli, düzensiz biçimli "lekeler oluşur, fakat çoğu yaygın olarak sık sık ıslak olan bitkinin tacı içerisindedir. İlk belirtiler bazan bitkinin tepesine yakın ortaya çıkar, böylece hastalığın kaynağı olan toprak hakkında şüphe yaratır. Hastalık hızlı olarak yayılır, bütün bitki etmen mantarın esmer ve ağ gibi miseli ile örtülü duruma gelebilir.
Mücadele: Rhizoctonia ve Pythium gibi toprakta yaşayan tüm hastalıketmenlerinin denetiminde ilk adım, etmenden temiz ve arınmış bir saksı harcıdır. Bitkiler etmenden arınmış stoktan yetiştirilmeli, yükseltilmiş tezgahlar üzerindeki yeni ve steril edilmiş saksılarda büyütülmelidir. Bu etmen toprakta yaşadığından, bitkinin hem kökleri ve hem de yaprakları iyi bir hastalık denetimi sağlamak üzere bir ilaç ile işleme sokulur. "Thiofanatmetil", "khlorothalonil" ve "iprodion" gibi ilaçlar çok iyi denetim sağlamaktadır. 35 oC'den yukarı hava sıcaklıkları ve 32 oC'nın yukarısındaki toprak sıcaklıkları hastalık gelişmesini kısa keder. Birçok başka yaprak bitkisi Rhizoctonia sp. mantarlarının konukçuları olmasına rağmen, bir konukçuda görülen mantar çeşidi başka bir konukçuya bulaşabilir veya bulaşamaz. Bu sebepten, hangi üründe
bulunursa bulunsun tüm yaprak bitkilerini bu hastalıktan korumak önemlidir.
Yanıklık : Botrytis cinerea mantarının yarattığı "yanıklık" hastalığı sonucu oluşan "leke"ler, çoğunlukla yaprak alt yüzlerinde, özellikle saksı kenarına yakın veya saksı ortamı ile temasta olan yaprak saplan üzerinde, gözükmektedir. Küçük ve suya sokulmuş gibi bir "leke", hızla genişleyebilir ve yaprağın bütününü örtebilir. * "Ölü-hasta" yapraklar üzerindeki sporlanma, toz gibi ve bozumsu esmer kitle olarak görünür. Mücadele ; düşük ışık, yüksek rutubet, kötü hava dolaşımı ve serin geceleri olan ilik günler gibi şartlar gerçekleştiği zaman bu mantar bakımından eğrelti bitkileri gözlemlemeye alınır; pervane kullanarak hava dolaşımı artırılır, bitki yapraklarının en çabuk kurumasına sağlamak üzere gün içinde erken sulama yapılır; "vinklozolin" ve "iprodion" içeren ilaçların özel eğrelti bitkilerine kullanılması için ilaç etiketleri incelenir, çünkü bu ilaçlar birçok bitkide bu mantarın yarattığı "yanıklık" hastalığının denetlenmesinde özellikle etkilidir.
Pseudomonas giadioli ve P. cichorii bakterilerinin meydana getirdiği "yanıklık" hastalığfnda, bunların yarattığı "yaprak leke"leri hemen hemen özdeştir ve hastalıkları da benzer manada ele alınır. Yapraklar üzerinde küçük, suya sokulmuş gibi ve yarı saydam leke'ler oluşur. Leke'ler hızla 2 milimetre çapa genişler ve mor kenarlı olarak kırmızı esmere dönerler. Şartlar ıslak ve ilik olduğu zaman, bu kısımlar . birleşir ve damarlar boyunca yayılabilirler, yaprakların büyük kısmını kuşatır. Bunlar damar iie sınırlanabilir, yaprak ana damarını geçmeden yaprağın bir tarafı üzerine yayılırlar. Mücadele ; yukarıdan sulamayı terketme, "bakteri yanıklığfnı denetim altına almanın en etkili yöntemlerinden biridir; Pseudomonas gladioli'nın sebep olduğu "yanıklık", P, c/chom'ninkinden daha saldırgandır, yapraklar kuru tutulsa bile sonuçta denetimi daha zordur; "bakır" veya "antibiyotik" esasına dayanan bakteri ilaçlarının uygulanması genelde etkisiz kalmaktadır; üretim için daima etmen bakteriden arınmış bitkiler kullanılır; hastalık belirtisi gösteren bitkiler görülür görülmez hemen yok edilir.
Pas : Tabiat şartları altında ağaçlıkeğreltiotu'nu {Dryopteris sp.) çok sayıda pas mantarı etkilemektedir. Bunların çoğu ara konukçulardır, diğer konukçu ise göknar'dır (Abies sp.). Bununla beraber bu hastalıklar süs bitkisi olarak eğreltiotu yetiştirilmesi bakımından önemsizdir.
Kara Küf: "Kara küf" (Fumago vagans) mantarı serada ve bina dışında yetiştirilen birçok eğreltiotu türünde hastalığa sebep olur. Hastalığın belirtisi olarak bitkiler mantarın misel ve sporları ile kaplanır. Bu siyah küf, kabuklu veya başka emici böceklerin salgılanmasına sebep olduğu sebep olduğu baldamlası üzerinde gelişme yapar.
Mücadele : Böceklerin denetim altına alınması için tekrar tekrar "nikotinsülfat" ve "sabun" püskürtülmesi yapılır. "Ced-O-Flora" isimli ilacın püskürtülmesi de etkili olur. "Malathion" püskürtme maddesi veya "aerosol" bazı eğrelti'lere hasara sebep olabilir, bunlar tüm eğreltiotu türlerine büyük bir dikkat ile kullanılmalıdır.
Devrilme : Sporları ekilmek suretiyle çoğaltılan eğreltiot'ları "devrilme" hastalığı ile "prothallus"larının tahrip edilmesi biçimindedir ve benzerdir. Bu hastalığa 2-3 farklı mantar türü sebep olur. "Prothallus"lar yumuşatılır, koyu renk alır ve çöker. Bazı eğreltiotu türlerinin "prothallus"larının "devrilme" hastalığına uğraması, Completoria complens mantarı tarafından husule getirilir.
Mücadele : Eğreltiotu sporları buhar ile pastörize edilmiş toprağa veya kalburdan
geçirilmiş sphagnum yosun'una ekilir. Sphagnum yosun'una ekilme işlemi tercih edilmelidir. Çünkü buhar ile pastörize edilmiş toprakta sık sık Pyronema confluens mantarı tahrip olmadan kalabilir, bu mantar eğreltiotu sorlarının çimlenmesini önler veya genç bitkileri boğar bitirir. Eğreltiotu sporlarının ekilmesinden önce toprağın "dekson" eriyiği ile ıslatılması da, "devrilme" hastalığı ile mücadelede faydalıdır.
Doku Ölümü : Glomerella nephrolepsis mantarı, Nephrolepis exaltata var. bostonensis eğrelti'sinin yapraklarının ucunda büyüyen yumuşak haldeki "küf hastalığı meydana getirir. Bu uçlar esmerleşir ve buruşur, bitkinin güzelliği bozulur.
Mücadele : Seradaki sıcaklık, rutubet ve havanın düzenli olması sağlanır. Yapraklar kuru tutulur. Hastalanmış tüm yapraklar uzaklaştırılır ve yok edilir.
Yaprak Kabarcığı : Taphrina filicina mantarının yarattığı yılbaşıeğreltisi'nin (Polystichum acrostichoides) bu hastalığında yaprakçıkların her iki yüzünde belirgin sarı bölgeler husule gelir. Mantarın spor keseleri, belirgin üreme organları içinde bulunmaksızın, yaprağın yüzeyine yakın tabakalarda yer alır. Aynı mantar, hassaseğrelti'ye {Onoclea sensibilis) ve ağaçlıkeğreltisi'ne (Dryopteris sp.) de hücum eder.
"Yaprak kabarcığı" hastalıklarına sebep olan* diğer mantarlar arasında; keselieğrelti'de (Cystopteris sp.) Taphrina cystopteridis; yılbaşığreltisi'nde (Polystichum acrostichoides) Taphrina polystichi\/eT. faulliana; devekuşueğreltisi'nde (Pteris nodulosa) Taphrina struthiopteridis; hassaseğrelti'de (Onoclea sensibilis) Taphrina hiratsukae; ağaçlıkeğreltisi'nde (Dryopteris sp.) Taphrina ğracilis ve T. fusca sayılabilir.
Mücadele : Eğreltiotu tür'lerindekiv "yaprak kabarcığı" hastalıklarına karşı geliştirilmiş herhangi bir tedbir henüz yoktur.
Yaprak Çillenmesi : Cylindrocladium pteridis mantarı, yılbaşıeğreltisi'nde (Polystichum adiantiforme) önce "yaprak lekelenmesine sebep olur. Daha sonra geniş lekeler halinde çökme gösteren kırmızımsı esmer bölgeler oluşur. Bu mantar Nephrolepis exaitata var. bostonensis eğreltisini de etkilemektedir. Mücadele için, hastalanmış eğrelti yaprakları toplanıp yok edilir.
Uç Yanıklığı : Eğreltilerde "uç yanması" belirtileri yaratan etmenler arasında Phyllosticta pteridis mantarı da vardır. Bu hastalık'da, yaprakların yeşil renginde kayıp olur ve daha sonra mor-esmer kenarlı kül renkli lekeler ortaya çıkar. Mantarın üreme yapıları olan püknid'leri siyah ve sivilce gibi lekeler olarak görünür.
Mücadele: Bir kısım "kükürt", bir kısım kireç ve elli kısım "su" oranında hazırlanmış seyreltik bir "bordobulamacı" püskürtülür. Toprak sulandığı zaman yaprakların ıslatılmasından kaçınılır.
Nematod: Aphelenchoides fragariae yaprak nematodu'nun etkisi ile yapraklarda ortaya çıkan "leke"ler bazan, bakteri'ler tarafından sebep olunanlara benzemektedir. Genelde, yaprak dibine yakın küçük ve suya sokulmuş gibi leke'ler oluşur. Leke'ler hızla esmerden siyaha değişen renk alır ve eğer geniş kısımlara hastalık bulaşırsa yaprakların çarpıklaşması gerçekleşebilir. Etkilenmiş dokular dik kalır ve çöküntüye uğramaz. Yapraklar içerisine nematod'un yayılması, çoğunlukla geniş yaprak damarları ile durdurulur, böylece leke'ler damarlar ile sınırlanmış biçimde bir derece köşeli olur.
Mücadele : Eğrelti bitkisi üzerindeki yaprak nematod'larının en etkili denetimi, hasta bitkilerin yok edilmesidir. Bu nematod, saksı harcı kadar başka organik
maddeler ile örtülü olan saksı ve tezgah yüzeylerini kolayca istila ederek kirletir. Hasat edilen bu bitki ürünleri arasında sağlık koruma önlemlerine riayet edilmesi, nematod'un bir üründen diğerine yayılmasını büyük ölçüde azaltabilir. İlave olarak, bitkileri zemin ile temasta tutarak yetiştirmekten kaçınılır, çünkü toprak birçok bitki paraziti nematod'un kaynağı olabilir.
Azot Zehirlemesi: Hastalığın sebebi aşırı "gübre"dir, özellikle "azof'dur. Hastalık ile, eğrelti bitkisi yaprakları kertiklenmeler ile çok parçalı duruma gelir. Yaprakların uçları buruşuktu, bazan ölü olabilir. Bu hastalık kuşyuvasıeğreltisi'nde (Asplenium sp.) ve yakın akraba eğrelti türlerinde başlıca sıkıntıdır.
Mücadele : Uygulanan gübre miktarını azaltma ve saksı ortamının su ile sızıp akıp gitmesi, bu rahatsızlık için tavsiye edilmektedir. İlave olarak, bitkiler yeni saksı ortamına nakledilebilir ve olağan büyümeye dönünceye kadar gübreleme bırakılabilir. Hasar bazan öyle şiddetlidir ki etkilenmiş bitkiler atılmak zorunda kalınabilir. Kuşyuvasıeğreltisi için tavsiye edilen gübreler, l-l-l'lik bir gübre formülasyonunda yaklaşık yılda 5000 metrekareye 500 kilogram "azot", ayda 100 metrekareye 1 kilogram "azot" gelecek biçimdedir.
Kuraklık Hasarı: Hastalığın sebebi "suyun eksikliğindir. Eğrelti bitkileri boz renk alır ve "bodurlaşma"ya uğrar. "Solma" olgusu ortaya çıkabilir veya çıkmaz.
Mücadele : Eğer eğrelti bitkileri yeterli su almazsa bozlaşırlar. Eğer saksı ortamı devamlı olarak nemli değilse, büyüme oram ve sürgün verme azalır. Yeterli su sağlamak için sulama artırılır. Bitkinin su ihtiyacı takip edilir.
Ot Mücadele İlacı Hasarı : Hastalığın sebebi "dikhlobenil", "napropamid", "alakhlor", "trifluralin", "metalokhor", . "tebuthiuron" veya "prometon" gibi herbisid'lerin "uçması"dır. Hastalık ile, yaşlı yapraklar üzerinde "kenar yanması", olgunlaşmamış veya genç yapraklar üzerinde tam bir "esmerleşme" ortaya çıkar.
Mücadele : Sera gibi kapalı yapılar içinde tavsiye edilmeyen herbisid'ler asla kullanılmaz. Bazı herbisid'lerin tezgahların altındaki zemine uygulanması, "uçma" (volatilizasyon) ile ürünlere hasar verebilir. Ot mücadele ilaçlarının uzun zaman dönemleri (bir yıl veya daha fazla) boyunca toprakta faal kaldıkları ve ürünlere önemli hasar vermeye devam ettikleri bilinmektedir.
Prof.Dr.Sabri SÜMER --SÜS BİTKİLERİ HASTALIKLARI ---2008
AĞAÇLIK EĞRELTİSİ (Dryoptehs sp.); KARTAL EĞRELTİSİ (Pteridium sp.); AŞKMERDİVENİ EĞRELTİSİ (Nephrolepis sp.); KRAL EĞRELTİSİ (Osmunda sp.); KESELİ EĞRELTİ (Cystopteris
sp.); YILBAŞI EĞRELTİSİ (Polystichum sp.); DEVEKUŞU EĞRELTİSİ (Pteris sp.); HASSAS EĞRELTİ (Onoclea sp.); PUL
EĞRELTİ (Altınotu) (Ceterach sp.); EĞRELTİ OTU (Adiantum
sp.); KUŞYUVASI EĞRELTİSİ (Asplenium sp.); TAVŞANAYAĞI
EĞRELTİSİ (Davallia sp.); HASTALIKLARI
(Salon Bitkisi)
Yaprak Lekelenmesi : Eğrelti bitkilerinde Myrothecıum roridum mantarının husule getirdiği "yaprak lekelenmesi" hastalığı en sık olarak el işlemleri sırasında ortaya çıkan kırılmalar gibi yaralı yaprak kısımlarında ortaya çıkar. "Yaprak lekeleri" suludur ve hemen daima dış kenarlara yakın ve aynı merkezli halkalar halinde siyah ve beyaz mantar üreme organları taşır. Bunlar çoğunlukla yaprakların alt tarafında görülürler. Doku kültürlerinden elde edilmiş ve yeni ekilmiş bitkiler bu hastalığa özellikle duyarlıdır. Mücadele ; yaprak yaralanmasından kaçınılır ve yapraklar mümkün olduğu kadar kuru tutulur; bu hastalığın belirtilerini gösteren çelikler ve fidecikler kullanmaktan kaçınılır; 21-27 oC arasmdaki sıcaklıklar hastalığın gelişmesi için en teşvik edicidir; bu mantarın hastalandırdığı konukçuları arasında aglaonema (Ağlaonema sp.), zebraçiçeği (Aphelandra sp.), begonya (Begonia sp.), kalatha (Calathea sp.), banşzambağı (Spathiphyllum sp.) ?ve filkulağı (Syngonium sp.) bulunmaktadır; bu konukçu bitkiler denetim çizelgesinde tutulmalıdır; "mancozeb" veya "chlorothalonir ile ilaç denetlemesi çok etkilidir.
Eğreltiotu tür'lerinden Nephrolepis exaltata var. öostonens/s'de, Alternaria polypodii mantarı ile sebep olunan bu hastalık'da husule gelen esmer, yuvarlak veya uzunca leke'ler çoğunlukla aynı merkeze sahip kuşaklı olur. Hastalık, eğrelti yaprak'larının kenarı boyunca en yaygın olarak bulunur. Esmer ve çok hücreli spor zincirleri gevşek püsküller halinde yüzeysel olarak bulunur ve bitkiden bitkiye yüzey sulaması veya hava akımı ile kolaylıkla yayılır. "Yaprak lekelenmesi"ne sebep olan diğer mantarlar şunlardır: Gloeosporium osmundae, Septoria asplenii, Cercospora phyllitidis, C. comptosori, Cryptomycina pteris, Mycosphaerella sp., Catacauma flabellum. "Yaprak lekelenmesi" ile mücadelede "doku ölümü" hastalığında kullanılan usuller uygulanır.
Yanıklık ve Yaprak Lekelenmesi: Rhizoctonia solani mantarının yarattığı "tepe yanıklığı" hastalığı başlıca yaz veya ilik aylar esnasında ortaya çıkar. Hastalık gelişmesi bir haftadan daha az zamanda olur, bu yüzden bitkiler sık sık ve dikkatle gözlemlenir. Yaprak'lar üzerinde her yerde esmer renkli, düzensiz biçimli "lekeler oluşur, fakat çoğu yaygın olarak sık sık ıslak olan bitkinin tacı içerisindedir. İlk belirtiler bazan bitkinin tepesine yakın ortaya çıkar, böylece hastalığın kaynağı olan toprak hakkında şüphe yaratır. Hastalık hızlı olarak yayılır, bütün bitki etmen mantarın esmer ve ağ gibi miseli ile örtülü duruma gelebilir.
Mücadele: Rhizoctonia ve Pythium gibi toprakta yaşayan tüm hastalıketmenlerinin denetiminde ilk adım, etmenden temiz ve arınmış bir saksı harcıdır. Bitkiler etmenden arınmış stoktan yetiştirilmeli, yükseltilmiş tezgahlar üzerindeki yeni ve steril edilmiş saksılarda büyütülmelidir. Bu etmen toprakta yaşadığından, bitkinin hem kökleri ve hem de yaprakları iyi bir hastalık denetimi sağlamak üzere bir ilaç ile işleme sokulur. "Thiofanatmetil", "khlorothalonil" ve "iprodion" gibi ilaçlar çok iyi denetim sağlamaktadır. 35 oC'den yukarı hava sıcaklıkları ve 32 oC'nın yukarısındaki toprak sıcaklıkları hastalık gelişmesini kısa keder. Birçok başka yaprak bitkisi Rhizoctonia sp. mantarlarının konukçuları olmasına rağmen, bir konukçuda görülen mantar çeşidi başka bir konukçuya bulaşabilir veya bulaşamaz. Bu sebepten, hangi üründe
bulunursa bulunsun tüm yaprak bitkilerini bu hastalıktan korumak önemlidir.
Yanıklık : Botrytis cinerea mantarının yarattığı "yanıklık" hastalığı sonucu oluşan "leke"ler, çoğunlukla yaprak alt yüzlerinde, özellikle saksı kenarına yakın veya saksı ortamı ile temasta olan yaprak saplan üzerinde, gözükmektedir. Küçük ve suya sokulmuş gibi bir "leke", hızla genişleyebilir ve yaprağın bütününü örtebilir. * "Ölü-hasta" yapraklar üzerindeki sporlanma, toz gibi ve bozumsu esmer kitle olarak görünür. Mücadele ; düşük ışık, yüksek rutubet, kötü hava dolaşımı ve serin geceleri olan ilik günler gibi şartlar gerçekleştiği zaman bu mantar bakımından eğrelti bitkileri gözlemlemeye alınır; pervane kullanarak hava dolaşımı artırılır, bitki yapraklarının en çabuk kurumasına sağlamak üzere gün içinde erken sulama yapılır; "vinklozolin" ve "iprodion" içeren ilaçların özel eğrelti bitkilerine kullanılması için ilaç etiketleri incelenir, çünkü bu ilaçlar birçok bitkide bu mantarın yarattığı "yanıklık" hastalığının denetlenmesinde özellikle etkilidir.
Pseudomonas giadioli ve P. cichorii bakterilerinin meydana getirdiği "yanıklık" hastalığfnda, bunların yarattığı "yaprak leke"leri hemen hemen özdeştir ve hastalıkları da benzer manada ele alınır. Yapraklar üzerinde küçük, suya sokulmuş gibi ve yarı saydam leke'ler oluşur. Leke'ler hızla 2 milimetre çapa genişler ve mor kenarlı olarak kırmızı esmere dönerler. Şartlar ıslak ve ilik olduğu zaman, bu kısımlar . birleşir ve damarlar boyunca yayılabilirler, yaprakların büyük kısmını kuşatır. Bunlar damar iie sınırlanabilir, yaprak ana damarını geçmeden yaprağın bir tarafı üzerine yayılırlar. Mücadele ; yukarıdan sulamayı terketme, "bakteri yanıklığfnı denetim altına almanın en etkili yöntemlerinden biridir; Pseudomonas gladioli'nın sebep olduğu "yanıklık", P, c/chom'ninkinden daha saldırgandır, yapraklar kuru tutulsa bile sonuçta denetimi daha zordur; "bakır" veya "antibiyotik" esasına dayanan bakteri ilaçlarının uygulanması genelde etkisiz kalmaktadır; üretim için daima etmen bakteriden arınmış bitkiler kullanılır; hastalık belirtisi gösteren bitkiler görülür görülmez hemen yok edilir.
Pas : Tabiat şartları altında ağaçlıkeğreltiotu'nu {Dryopteris sp.) çok sayıda pas mantarı etkilemektedir. Bunların çoğu ara konukçulardır, diğer konukçu ise göknar'dır (Abies sp.). Bununla beraber bu hastalıklar süs bitkisi olarak eğreltiotu yetiştirilmesi bakımından önemsizdir.
Kara Küf: "Kara küf" (Fumago vagans) mantarı serada ve bina dışında yetiştirilen birçok eğreltiotu türünde hastalığa sebep olur. Hastalığın belirtisi olarak bitkiler mantarın misel ve sporları ile kaplanır. Bu siyah küf, kabuklu veya başka emici böceklerin salgılanmasına sebep olduğu sebep olduğu baldamlası üzerinde gelişme yapar.
Mücadele : Böceklerin denetim altına alınması için tekrar tekrar "nikotinsülfat" ve "sabun" püskürtülmesi yapılır. "Ced-O-Flora" isimli ilacın püskürtülmesi de etkili olur. "Malathion" püskürtme maddesi veya "aerosol" bazı eğrelti'lere hasara sebep olabilir, bunlar tüm eğreltiotu türlerine büyük bir dikkat ile kullanılmalıdır.
Devrilme : Sporları ekilmek suretiyle çoğaltılan eğreltiot'ları "devrilme" hastalığı ile "prothallus"larının tahrip edilmesi biçimindedir ve benzerdir. Bu hastalığa 2-3 farklı mantar türü sebep olur. "Prothallus"lar yumuşatılır, koyu renk alır ve çöker. Bazı eğreltiotu türlerinin "prothallus"larının "devrilme" hastalığına uğraması, Completoria complens mantarı tarafından husule getirilir.
Mücadele : Eğreltiotu sporları buhar ile pastörize edilmiş toprağa veya kalburdan
geçirilmiş sphagnum yosun'una ekilir. Sphagnum yosun'una ekilme işlemi tercih edilmelidir. Çünkü buhar ile pastörize edilmiş toprakta sık sık Pyronema confluens mantarı tahrip olmadan kalabilir, bu mantar eğreltiotu sorlarının çimlenmesini önler veya genç bitkileri boğar bitirir. Eğreltiotu sporlarının ekilmesinden önce toprağın "dekson" eriyiği ile ıslatılması da, "devrilme" hastalığı ile mücadelede faydalıdır.
Doku Ölümü : Glomerella nephrolepsis mantarı, Nephrolepis exaltata var. bostonensis eğrelti'sinin yapraklarının ucunda büyüyen yumuşak haldeki "küf hastalığı meydana getirir. Bu uçlar esmerleşir ve buruşur, bitkinin güzelliği bozulur.
Mücadele : Seradaki sıcaklık, rutubet ve havanın düzenli olması sağlanır. Yapraklar kuru tutulur. Hastalanmış tüm yapraklar uzaklaştırılır ve yok edilir.
Yaprak Kabarcığı : Taphrina filicina mantarının yarattığı yılbaşıeğreltisi'nin (Polystichum acrostichoides) bu hastalığında yaprakçıkların her iki yüzünde belirgin sarı bölgeler husule gelir. Mantarın spor keseleri, belirgin üreme organları içinde bulunmaksızın, yaprağın yüzeyine yakın tabakalarda yer alır. Aynı mantar, hassaseğrelti'ye {Onoclea sensibilis) ve ağaçlıkeğreltisi'ne (Dryopteris sp.) de hücum eder.
"Yaprak kabarcığı" hastalıklarına sebep olan* diğer mantarlar arasında; keselieğrelti'de (Cystopteris sp.) Taphrina cystopteridis; yılbaşığreltisi'nde (Polystichum acrostichoides) Taphrina polystichi\/eT. faulliana; devekuşueğreltisi'nde (Pteris nodulosa) Taphrina struthiopteridis; hassaseğrelti'de (Onoclea sensibilis) Taphrina hiratsukae; ağaçlıkeğreltisi'nde (Dryopteris sp.) Taphrina ğracilis ve T. fusca sayılabilir.
Mücadele : Eğreltiotu tür'lerindekiv "yaprak kabarcığı" hastalıklarına karşı geliştirilmiş herhangi bir tedbir henüz yoktur.
Yaprak Çillenmesi : Cylindrocladium pteridis mantarı, yılbaşıeğreltisi'nde (Polystichum adiantiforme) önce "yaprak lekelenmesine sebep olur. Daha sonra geniş lekeler halinde çökme gösteren kırmızımsı esmer bölgeler oluşur. Bu mantar Nephrolepis exaitata var. bostonensis eğreltisini de etkilemektedir. Mücadele için, hastalanmış eğrelti yaprakları toplanıp yok edilir.
Uç Yanıklığı : Eğreltilerde "uç yanması" belirtileri yaratan etmenler arasında Phyllosticta pteridis mantarı da vardır. Bu hastalık'da, yaprakların yeşil renginde kayıp olur ve daha sonra mor-esmer kenarlı kül renkli lekeler ortaya çıkar. Mantarın üreme yapıları olan püknid'leri siyah ve sivilce gibi lekeler olarak görünür.
Mücadele: Bir kısım "kükürt", bir kısım kireç ve elli kısım "su" oranında hazırlanmış seyreltik bir "bordobulamacı" püskürtülür. Toprak sulandığı zaman yaprakların ıslatılmasından kaçınılır.
Nematod: Aphelenchoides fragariae yaprak nematodu'nun etkisi ile yapraklarda ortaya çıkan "leke"ler bazan, bakteri'ler tarafından sebep olunanlara benzemektedir. Genelde, yaprak dibine yakın küçük ve suya sokulmuş gibi leke'ler oluşur. Leke'ler hızla esmerden siyaha değişen renk alır ve eğer geniş kısımlara hastalık bulaşırsa yaprakların çarpıklaşması gerçekleşebilir. Etkilenmiş dokular dik kalır ve çöküntüye uğramaz. Yapraklar içerisine nematod'un yayılması, çoğunlukla geniş yaprak damarları ile durdurulur, böylece leke'ler damarlar ile sınırlanmış biçimde bir derece köşeli olur.
Mücadele : Eğrelti bitkisi üzerindeki yaprak nematod'larının en etkili denetimi, hasta bitkilerin yok edilmesidir. Bu nematod, saksı harcı kadar başka organik
maddeler ile örtülü olan saksı ve tezgah yüzeylerini kolayca istila ederek kirletir. Hasat edilen bu bitki ürünleri arasında sağlık koruma önlemlerine riayet edilmesi, nematod'un bir üründen diğerine yayılmasını büyük ölçüde azaltabilir. İlave olarak, bitkileri zemin ile temasta tutarak yetiştirmekten kaçınılır, çünkü toprak birçok bitki paraziti nematod'un kaynağı olabilir.
Azot Zehirlemesi: Hastalığın sebebi aşırı "gübre"dir, özellikle "azof'dur. Hastalık ile, eğrelti bitkisi yaprakları kertiklenmeler ile çok parçalı duruma gelir. Yaprakların uçları buruşuktu, bazan ölü olabilir. Bu hastalık kuşyuvasıeğreltisi'nde (Asplenium sp.) ve yakın akraba eğrelti türlerinde başlıca sıkıntıdır.
Mücadele : Uygulanan gübre miktarını azaltma ve saksı ortamının su ile sızıp akıp gitmesi, bu rahatsızlık için tavsiye edilmektedir. İlave olarak, bitkiler yeni saksı ortamına nakledilebilir ve olağan büyümeye dönünceye kadar gübreleme bırakılabilir. Hasar bazan öyle şiddetlidir ki etkilenmiş bitkiler atılmak zorunda kalınabilir. Kuşyuvasıeğreltisi için tavsiye edilen gübreler, l-l-l'lik bir gübre formülasyonunda yaklaşık yılda 5000 metrekareye 500 kilogram "azot", ayda 100 metrekareye 1 kilogram "azot" gelecek biçimdedir.
Kuraklık Hasarı: Hastalığın sebebi "suyun eksikliğindir. Eğrelti bitkileri boz renk alır ve "bodurlaşma"ya uğrar. "Solma" olgusu ortaya çıkabilir veya çıkmaz.
Mücadele : Eğer eğrelti bitkileri yeterli su almazsa bozlaşırlar. Eğer saksı ortamı devamlı olarak nemli değilse, büyüme oram ve sürgün verme azalır. Yeterli su sağlamak için sulama artırılır. Bitkinin su ihtiyacı takip edilir.
Ot Mücadele İlacı Hasarı : Hastalığın sebebi "dikhlobenil", "napropamid", "alakhlor", "trifluralin", "metalokhor", . "tebuthiuron" veya "prometon" gibi herbisid'lerin "uçması"dır. Hastalık ile, yaşlı yapraklar üzerinde "kenar yanması", olgunlaşmamış veya genç yapraklar üzerinde tam bir "esmerleşme" ortaya çıkar.
Mücadele : Sera gibi kapalı yapılar içinde tavsiye edilmeyen herbisid'ler asla kullanılmaz. Bazı herbisid'lerin tezgahların altındaki zemine uygulanması, "uçma" (volatilizasyon) ile ürünlere hasar verebilir. Ot mücadele ilaçlarının uzun zaman dönemleri (bir yıl veya daha fazla) boyunca toprakta faal kaldıkları ve ürünlere önemli hasar vermeye devam ettikleri bilinmektedir.
Prof.Dr.Sabri SÜMER --SÜS BİTKİLERİ HASTALIKLARI ---2008