Tweet
Hekimler; "insan hastalıklarını, bunların vücut üzerine etkileri ile sınıflandırmaya eğilimlidirler. Göze görünebilen belirtileri olan hastalıklar olarak ateş, soğuk algınlığı, çıban, kangren, kızamık ve sarılık gibi hastalık|ardan bahsederler.
"Bitki hastalıkları da benzer biçimde sınıflandırılabilir. Hastalık belirti'leri arasında "lekelenme", "solgunluk", "yanıklık", "çürüklük", "doku bozuklaşması", "pas" vb. sayılabilir. Bununla beraber akılda tutulmalıdır ki aynı simptom'lar bütünüyle farklı etken'ler ve etmen'ler tarafından husule getirilir ve mücadele için büsbütün farklı usuller gerektirir. Nasıl baş ağrısı sindirim rahatsızlığından, göz yorgunluğundan veya parazit bakteri'lerin saldırısından olabiliyorsa; bitkideki solgunluk da bakteri veya mantar saldırısı yahut topraktaki suyun yokluğu sonucunda olabilmektedir.
Doku Ölümü (Antraknoz) Hastalıkları
Bu hastalık çeşidi, bazı mantar'lar tarafından meydana getirilir.
Bilhassa yapraklarda bazı kısımlarda belirli ve sınırlı ölü doku'ların oluşmasıdır. Yaprak'larda "uçtan ölüm", dal'larda ve sürgün'lerde "doku bozuklaşması" benzeri oluşum'lar meydana gelir.
Hastalığın belirti'leri; küçük "ölü leke"den düzensiz "geniş leke"lere kadar değişir. Bu leke'ler yaprak kenarları boyunca, damar'ları kesen veya damar'lar boyunca devam eden, bazan da tüm yaprağı kaplayan biçimde gelişr.
Fasulye'deki (Phaseolus vulgaris) "lekeli doku ölümü (antraknoz)" hastalığı, yaprak, tohum örtüsü ve tohum üzerindeki pas gibi lekelenme'ler ile tanınmaktadır. Serada yetiştirilen süsincir'inde (Ficus sp.) sık sık yapraklarda ortaya çıkmaktadır.
Odunsu bitkilerden dişbudak (Fraxinus sp.), akçaağaç (Acer sp.), meşe (Çuercus sp.) ve çınar'da (Platanus sp.) "lekeli doku ölümü" hastalıklarına Gnomonia cinsi mantar'lar sebep olmaktadır.
Lekelenme Hastalıkları
Yaprak'lar ve gövde üzerindeki leke'ler, yaygın hastalık belirtileridir. Bu leke'ler, çeşitli renkte kuşaklar ile çevrili bulunan ve merkezi bir ölü bölgesi olan yuvarlak veya oval biçimli ölü kısımlardan ibarettir.
Çeşitli mantar'lar ve çevre şart'ları; lekelenme'ye sebep olabilir. Leke'nin boyut, biçim ve rengi; genelde sebep olan etkene ve etmene bağlı olarak oldukça değişmezdir. İyi tanınan bir "lekelenme" hastalığı, Diplocarpon rosae mantan'nın
etkisi ile gül'de (Rosa sp.) ortaya çıkar. Buna karşılık, kasımpatı {Chrysanthemum sp.) bitkisi'nde Septoria sp. mantarı tarafından sebep olunan "yaprak lekelenmesi" ise, nematod'lar tarafından sebep olunan lekeienme'den her zaman kolaylıkla ayırt edilemez. Lekelenme'ler sık sık "kuşaklı" olur, kuşaklar aynı merkezli (konsantrik) görünüşlü olur, akçaağaç'da {Acer sp.) "mor göz" hastalığı böyledir. Leke içindeki "ölü doku" dökülebilir ve geride bir delik kalır. Bu olay sonucunda, çok sayıda küçük leke'ler oluştuğu zaman "kurşun deliği" denilen görünüş ortaya çıkar.
Kavrulma Hastalıkları
Yaprak kenar'larının veya yaprak uç'larınin "ölümü" olayıdır. Doku'ların ölümü dolayısı ile yaprak kenarı esmerleşir.
Çok sıcak hava halleri hüküm sürerken, güneş ışınları yaprak'ların "esmerleşme"sine ve "buruşma"sma sebep olabilir. Bu olay, yaprak ucu ve kenarında gerçekleşebileceği gibi tüm yaprağı da etkileyebilir. Böyle belirti'lere "kavrulma" veya "güneş kavurması" denilmektedir. Bu hastalık belirtileri, başka şartlar altında veya bir parazit'in etkisi sebebi ile de ortaya çıkabilir. Hatta "kış hasarfnın bazı çeşitleri de "kavrulma" olarak düşünülür.
Yanıklık Hastalıkları
Yaprak, gövde, çiçek ve hatta tüm bitki'nin; birdenbire, şiddetle ve yaygın olarak solması ve ölmesi "yanıklık"dır. Bitki'nin büyük bir kısmı hızla öldürülür.
"Yanıklık" hastalıklarında, genç ve büyümekte olan, bilhassa yaprak doku'ları ve sürgün doku'ları öldürülür. Bu ölümler bitki içerisinde aşağı doğru uzun mesafeler halinde ilerleyebilir.
Bir bakteri (Ervvinia sp.) hastalığı olan armut'daki {Pyrus sp.) "ateş yanıklığı", bir mantar hastalığı olan kestane'deki (Castanea sp.) "kestane ölümü", ormangülü'ndeki (Rhododendron sp.) ve leylak'daki (Syrinğa sp.) aynı mantar tarafından sebep olunan "uç yanıklığı", leylak'daki parazit kaynaklı olmayan "aşılama yeri yanıklığı" hastalık'ları "yanıklık"a en iyi misallerdir.
Devrilme (Çöktüren) Hastalıkları
Devrilme hastalığı, herhangi bir bitki'nin fideciği'nin bir etmen tarafından soldurulup "çökme"si ve "ölme"sidir. Milletlerarası terim olarak buna, "damping-off" kullanılır.
Çoğunlukla fidecik'lere saldıran belli bazı mantar'lar, bitki'lerin gövde ve kök dokularını toprak seviyesinde öldürür, bundan dolayı fidecik'ler devrilir.
Bitki yetiştirme yastıklarının toprağı içinde bulunan çok sayıda mantar türü "devrilme hastalığı"na sebep olmaktadır. Ağır ve organik topraklarda yüksek rutubet ve ıslak hava şartları "devrilme hastalıkları"nı teşvik etmektedir.
En önemli devrilme etmeni mantarlar arasında Pythium, Rhizoctonia ve Fusarium cinsi mantarlar sayılabilir. Ayrıca Botrytis, Alternaria, Phytophthora, Rhizopus ve Sclerotinia mantar cinsleri de bu hastalığa sebep olmaktadır. Bu etmenlerin çoğu "kök çürüklüğü", "kök boynu çürüklüğü" ve "meyve çürüklüğü" hastalıklarına da sebep olurlar. Pythium cinsi mantarlar çoğunlukla dokulardaki hücrelerin bizatihi kendisini istila eder, bitkide bir "çöküntü"ye sebep olur ve "hücre özsuyu"nu dışarı sızdırır.
Çillerime Hastalıkları
Yaprak, sürgün ve gövdelerde geniş ve düzensiz "ölü dokıTların ortaya çıkması ve bunların sağlıklı dokulara ilerlemesi olayıdır.
"Çilenme"nin "lekelenme"den farkı; lekelerin daha büyük boyutlu olmasıdır. Ayrıca, bir yaprakta hastalıklı bölgeler biçim ve boyut bakımdan düzensiz ise, o zaman buna "lekelenme"den çok "çillenme" denilmektedir.
Çilenme çoğunlukla yüzeysel ve geniş boyutlu olmaktadır.
Genişlemiş ve büyümüş "yaprak çillenmesi" ile "yanıklık" arasındaki belirgin bir ayırım yapılamamaktadır.
Sararma Hastalıkları
"Sararma" hastalıkları, klorofil oluşturma yeteneğinin kaybolmasından dolayı yaprak'ların yeşil renginin bozulması olarak gerçekleşir.
Olağan durumda yeşil olan bitki renginin beyazımsı veya sarımsıya bozulması olayıdır.
Mineral madde eksikliği'nden veya virüs'lerin faaliyeti ile ortaya jjıkar.
Cadı Süpürgesi Hastalıkları
Bir hastalık etmeni'nin faaliyeti sonucu; gövde'de ve dallarda fazla sayıda dallanma olayıdır. Çok sayıda ikincil sürgün'ler gelişir, yoğun olarak kümnelenir..
Bu gibi oluşum'lar; mikoplazma-benzeri organizmalar tarafından sebep olunan "yıldız sararma" hastalıklarının belirtilerinden biridir. Bazı başka "cadı süpürgesi" oluşum'larının da mikoplazma-benzeri organizmalar tarafından sebep olunduğuna inanılmaktadır.
Ancak genelde "cadı süpürgeleri odunsu bitki'lerde daha fazla ortaya çıkar. Süskirazı'nda (Prunus yedoensis) "cadı süpürgesi" hastalığına Ascomycetes mensubu Taphrina cerasi tarafından sebep olunur. Taphrina betulina huş (Betula sp.) ağacında bol miktarda "sonradan sürgün gelişmesine sebep olur. Ardıç (Juniperus sp.) ağacında "kuş yuvası cadı süpürgesi", Gymnosporangium cinsi pas mantar'ları tarafından geliştirilir.
Solgunluk Hastalıkları
"Solgunluk" hastalık'ları; bitki'nin iletim sisteminin etkilenmesi ve tıkanması sonucu, suyun olağan olarak yukarı iletilmesinin ve suyun bitki içinde dağılmasının kesintiye uğraması ile ortaya çıkar. Yaprak'larda ve sürgünlerde suyun eksikliğinden dolayı tazelik gider, "solma" meydana gelir, gerginlik kaybolur, yaprak'lar sararır veya kızarır ve dökülür.
Bu olay topraktaki suyun yokluğundan, toprağın ısınarak sertleşmesi veya topaklanmasından, kök sisteminin zarar görmesinden, su alımının uygun olmamasından, terleme sonucu aşırı su kaybından, çeşitli parazit'lerin etkisinden oluşmaktadır. Ancak, farklı sebeplerden dolayı ortaya çıkan "solgunlukları ayırt etmek bazan zor olmaktadır.
Mesela yıldızçiçeği'ndeki (Dahlia sp.) "solgunluk"; bakteri'ler, toprak mantar'ları ve kuvvetli rüzgardan ana gövde'nin toprak altında çatlaması gibi sebeplerden olabilmektedir; yıldızpapatyası (Aster sp.) "solgunluk" pembe mantar'dan (Fusarium sp.) dolayıdır. Karaağaç (Ulmus sp.) yaprak'ları "karaağaç ölümü" hastalığı etmeni (Ceratocystis ulmi) mantar tarafından diri odunun istilasından dolayı solmaktadır.
Verticillium türü mantar'lar birçok süs bitkisi'nde solmaya sebep olmaktadır. Bu gibi parazitler tarafından sebep olunan solma olayı, esas olarak bunlar tarafından salgılanan toksinlerden dolayıdır. Daha ileri safhada, su ileten boru'lar bakteri veya mantar gelişmesi ile, yahut da komşu hücre'lerin "aşırı büyüme"si ile tıkanabilir. Sık sık meydana gelen diğer bir "solma" da, çeşitli organizmalar tarafından sebep olunabilen "kök veya kök dibi çürüklüğü"nden olur.
Doku Bozuklaşması Hastalık'ları
Bu hastalık'lar bilhassa odunsu bitki'lerin belli kısımlarında ortaya çıkmaktadır. Kabuk üzerinde yer yer "ölü kısım"lar gözükmektedir. Gövde'lerin ve kök'lerin kabuk dokusunda gömülü "ölü kabuk dokularıdır. Bu hastalık için, milletlerarası olarak "kanker" terimi kullanılır.
Doku'larda büzülme ve ölme sonucunu doğururlar, doku'lar daha sonra çatlayarak açılır ve alttan "odun dokusu" açığa çıkar.
Tek yıllık, çok yıllık ve yayılan doku bozuklaşması oluşumu çeşitleri vardır.
Kısmen kambiyum ve buna komşu olan kabuk, hastalık etmeni tarafından öldürülür. Hasar gören kısım etrafından kambiyum ^eni doku husule getirir, bu doku ölü bölgeleri kapatmak üzere içeri doğru büyür. Eğer doku ölümü daha ileriye devam etmezse, mevcut "ölü doku"lar kapatılır. Büyüme ile beraberce ilerleyen doku ölümü olgusu devam ederse büyük boyutlu ve şişkin "doku bozuklaşması" oluşum'ları ortaya çıkar.
Xanthomonas populi bakterisi tarafından kavak'da (Populus sp.) böyle doku bozuklaşma'ları oluşur. Pseudomonas savastanoi f. fraxini bakterisi tarafından ise dişbudak'da (Fraxinus sp.) "kaba yüzeyli bozuklaşma" oluşumlara meydana gelir. Çam'da (Pinus sp.) Cronartium cinsi pas mantar'ları tarafından "dal ve gövde doku bozuklaşması" oluşumları husule getirilir.
Bu çeşit hastalık'lar için; gül'de (Rosa sp.) "esmer doku bozuklaşması", Nectria galigena mantarı tarafından elma'da (Malus sp.) "nektriya doku bozuklaşması", Endothia parasitica mantarı tarafından kestane'de (Castanea sp.) "doku bozuklaşması", düğünçiçeği'nde (Delphinium sp.) "phomopsis doku bozuklaşması", güzelhatunçiçeği'nin {Amaryllis sp.) çiçek sapında "kızıl ateş doku bozuklaşması" gibi örnekler verilebilir.
Zamklanma Hastalıkları
Zamklanma olgusu; süt ve zamk gibi özsu madde'lerinin salgılanmasıdır. Bu maddeler bitki yüzeyini patlatarak çıkar.
Bu çeşit hastalık'lar, çoğunlukla bitki'nin başka bir yerini etki altında tutan bir parazit'in saldırısından dolayı olabilmektedir. Mesela şeftali (Prunus persica) ağacında oyucu böceğin ağacın üst kısmında faaliyette bulunması ile, bitki'nin gövdesi'nde ve dal'larında "zamklanma" olgusu doğurur.
Ur Hastalıkları
Olağandışı şişkinlik veya yer yer bulunan büyümelere "ur" denilmektedir. "Ur" veya "mazı" yahut "gali" denilen şişkinlik oluşum'ları birçok sebepten olabilir. Bir hastalık etmeni tarafından tahrik edilir. Ur'a sebep olan hastalık etmen'leri arasında bazı mantar'lar, bakteri'ler, böcek'ler ve mite'ler sayılabilir.
Bazan gövde'ye veya yaprağa yumurtalarını bırakan ve doku'ların olağandışı
gelişmesine sebep olan böcek'ler tarafından husule getirilir. Böcekler ve mite'ler tarafından meydana getirilen ur'lar arasında gül'de (Rosa sp.) "yosunsu ur", meşe'de (Çuercus sp.) "ur", fındık'da (Corylus sp.) "cadı süpürgesi ur'u", karaağaç (Ulmus sp.) yaprak'lannda "horoz ibiği ur'u", dişbudak'da (Fraxinus sp.) yaprak "orta damar ur'u", bazı ağaçlardaki "çiçek ur"ları sayılabilir.
"Kök ur"ları veya "kök yumru"ları çoğunlukla nematod'lardan Meloidogyne incoğnita tarafından sebep olunmaktadır. Elbette bu ur'ların, gladiçya (Gleditsia triacanthos), Japon soforası (Sophora japonica), morsalkım ( Wisteria sp.) ve gülibrişim {Albizzia julibrissin) gibi Baklagiller mensubu bitkilerde faydalı bakteri'ler tarafından meydana getirilen yumru'lardan farklı olduğu bilinmelidir. Gerçekte; demirağacı (Casuarina sp.), iğde {Elaeagnus sp.) ve kızılağaç (Alnus sp.) gibi Baklagillerden olmayan bitkiler de köklerinde yumrulara sahiptir. Bu yumruların işlevi henüz bilinmemektedir.
"Ardıç-elma pas" hastalığı etmeni olan Gymnosporanğium sp. mantarının sedir (Cedrus sp.) ve ardıç (Juniperus sp.) yapraklarını istila etmesinin etkisi ile baharda uzun, altın veya pas esmeri renkte olan uzardılar da "ur" olarak düşünülebilir.
Gül'de ve başka birçok bitki'nin dalı'nda ve kökü'nde Agrobactehum tumefaciens bakterisi tarafından husule getirilen "ur"lar gayet iyi bilinir. Bu etmen çoğunlukla konukçu'ların ölümüne sebep olur.
Olağandışı doku'ların aşırı gelişmesinden ve aşırı büyüme'lerin genel görünüşünden dolayı ur'lara "bitki bozuk dokusu" adı verilmektedir, fakat bunların hayvan kanseri ile gerçek bir ilişkisi yoktur.
Çürüklük Hastalıkları
Canlı bitki'de hücrelerin bütünlüğünün bozulmasına sebep olan her organizma "çürüklük" doğurur.
Bitki dokusu'nun bir bakteri veya mantar saldırısı sonucunda yumuşatılması ve bütünlüğünün bozulmasıdır.
Düğünçiçeği (Delphinium sp.), süsen (İris sp.) ve itboğan (Aconitum sp.) gibi bitkilerin "yeraltı gövdesi (rhizom) çürüklüğü" ve "tepe çürüklüğü", Sclerotium sp. mantarı tarafından sebep olunan "kuru çürüklük, süsen'de "ıslak ve pis kokulu bakteri yumuşak çürüklüğü", süsen'de Botrytis sp. mantarı tarafından sebep olunan "yeraltı çürüklüğü" bu çeşit hastalıklardandır.
Mozayik Hastalıkları
Klorofil içeriğinin düzensiz ve eşitsiz olarak gelişmesi sonucunda ortaya çıkar.
Bitki'lerde virüslerin ve ilgili organizmaların etkileri, yapraklarda "alacalılık" olarak gözükür.
"Mozayik" oluşumu'nda açık ve koyu yeşilden sarıya kadar değişebilen "desen"ler ve "leke'ler bulunur.
Az çok düzenli olarak sararan ve yeşil kalan kısımlar olabilmektedir. Mozayik biçimindeki "renk değişmesi" yaprak damarlarını takip edebileceği gibi "çizgi"ler veya "halka"lar halinde de gözükebilir.
Bu belirtiler sık sık; "yaprak kıvrılması" ve başka "büyüme olağandışılıkları ile beraber gelişir.
Sulu ?işkinlik (Ödem) Hastalıkları
Bitki'nin su ilişkileri; aşırı rutubet şartları altında bulunma gibi olağan dışı durumda olduğu zaman, yüzeyde küçük "doku küme"leri yaygınlaşır, ayrılır ve sonuçta bir "sulu şişkinlik" veya "ödem" husule gelir.
Açığa çıkmış olan yüzey, renk bakımından sık sık kahverengi olur ve meydana gelen hasar yanlışlıkla mantar'lar tarafından meydana getirilen "pas" hastalık'ları ile karıştırılabilir.
"Sulu şişkinlikler parazit'ler tarafından meydana getirilmez.
Bodurluk Hastalık'ları
Bir bitki'de "bodurlaşma"; arasında parazit olan ve parazit olmayan etmenlerin ve etken'lerin yer aldığı çok sayıda sebepten dolayı olabilir.
"Bodurlaşma", boyut ve kuvvet bakımından azalma olarak ortaya çıkar.
Yıldızçiçeği'nde (Dahlia sp.) ortaya çıkan "bodurluk" bit (aphid) veya yaprak
çekirgesi gibi böcek'lerin ve virüslerin saldırısından, yahut da toprakta belli bazı
besin maddelerinin yokluğundan olabilir. »
Külleme Hastalıkları
Konukçusu olan bitki'lerin yaprak'larında ve sap'larında yüzeysel olarak gelişerek boz-beyaz renkte misel büyümesi gerçekleştirenler "gerçek külleme" mantar'larıdır. Boz-beyaz renk, etmen mantarın miseli'nden ve sporlarından ibarettir. Bu etmen mantar'lar genelde Erysiphaceae Familyası mensuplarıdır. Bunların sadece emeç (haustori) hüfleri konukçu hücreye gijer. Gözüken beyaz misel konukçu'nun dış kısımlarında yer alır.
Diğer taraftan, "yalancı külleme" mantar'ları, kendi konukçu'larında doku derinliklerini istila eder. Bunlar genelde Peronosporaceae Familyası mensuplarıdır. Konukçu'nun epidermis tabakası ile daha içerdeki parenkima doku'ları arasındaki bağlantı açıldığından ve araya hava girdiğinden dolayı, dışarıdan bakılınca doku beyaz görünür. Mantar'ın sadece spor taşıyan yapı'ları konukçu'nun yüzeyinde görülür. "Yalancı külleme" hastalık'ları; bulutlu, rutubetli gecelerden sonra ve hava akımına maruz olmayan bitkilerde ortaya çıkar. Böyle hallerde spor taşıyan mantar uzantıları yaprak'lardaki stoma gibi açıklıklardan dışarı büyüme yapar. Spor'lar, yaprak'lar ile temas eden çiğ veya yağmur damlaları içinde etrafa yayılır.
Rastık Hastalıkları
Rastık hastalık'ları genelde siyah ve toz gibi "spor kitlesi"nden ibarettir. "Sürme" hastalık'ları ve'Yastık" hastalık'ları da bu kümedendir.
Böyle hastalık'lar; mısır'ın (Zea mays) ve diğer tahıl'ların başağı'nda çıkan siyah-isli "sivilce"ler, yani siyah tozlu spor kitle'leri ile tanınır.
Birçok rastık mantarı bitkiye fidecik safhasında girer, çiçeklenme zamanına kadar bitki ile beraber büyüme yapar, sistemik özelliklidir yani iletim borularında taşınır.
Sistemik değil de yersel etkili olan "sürme" hastalık'ları da vardır. Ustilago maydis mantarı tarafından mısır'da, Entyloma dahliae mantarınca yıldızpapatyası'nda (Dahlia sp.) ve Urocystis violae mantarınca menekşe'de (Viola sp.) bu çeşit "sürme" hastalıkları meydana gelmektedir.
Pas Hastalıkları
Bahçıvanlar, fasulye'de (Phaseolus vulgaris) "lekeli doku ölümü (antraknoz)" hastalığı gibi, "kırmızımsı esmer lekelenme"ye sebep olan her görünüşe "pas" hastalığı derler; fakat bu terimin doğrusu, Basidiomycetes'den Uredinales Takımına mensup mantar'ların yarattığı hastalık'lar için kullanılmasıdır.
Birçok pas mantarı, beş spor ve beş üreme yapısı devresine sahip olduğu halde, bazıları bunların ikisini gerçekleştirir.
Pas hastalıkları bitki'nin yaprağı'nda, sürgün'ünde, dah'nda ve gövdesi'nde ortaya çıkar.
Süs bitki'lerinde görülen ve en iyi bilinen "pas" hastalık'ları arasında; gülhatmi'deki (Althaea rosea), aslanağzı'ndaki (Antirrlîinum majus), karanfil'deki (Dianthus sp.) ve ardıç (Juniperus sp.) ve elma'daki (Malus sp.) hastalık'lar sayılabilir.
Pas hastalığı'na sebep olan mantar'lar mecburi parazit'lerdir. Canlı konukçu'larda yaşamak zorundadırlar.
Yassılaşma Hastalık'ları
Bu hastalık çeşidine milletlerarası terim olarak "fassiyasyon"da kullanılmaktadır.
Ağacın küçük dalları da dahil olmak üzere, olağan olarak yuvarlak olan bir bitki kısmının genişleyip "yassılaşma"sı ve "şerit biçimi"ni alması olgusu'dur. Daha çok, budanmış bitki'lerde ve aşırı beslenme ile ortaya çıkmaktadır.
Yara Kabuğu Hastalık'ları
Meyve'de ve yaprak'da meydana gelen koyu renkli, pürüzlü, biraz yükselmiş ve kabuğa benzeyen "leke" veya "ölü doku"ların meydana gelmesi biçimindeki hastalık belirtisine bu isim verilmektedir. Bu hastalık ticari olarak ve besin için yetiştirilen elma (Malus sp.) ve armut (Pyrus sp.) ürün ağaç'larında önemli olmaktadır.
Baharın, genişleyen yaprak'lar üzerinde önce yuvarlak "ölü doku"lar gözükür. Bunlar daha sonra koyu yeşil, yeşil-siyah ve en sonunda siyah renk alırlar. Yaprak'lar olgunlaştıkça ölü doku'lar "kıvrılma"ya ve "bodurlaşma"ya uğrarlar. Gelişen meyve'lerde de ölü doku'lar gelişir, kalınlaşır, pürüzlü ve yara kabuğu gibi olurlar. Olgun meyve'ler; "çarpıklaşmaca ve "çatlaklı" olmaya eğilim gösterirler.
"Yara kabuğu" oluşumu'na sebep olan mantar'iardan Ventuha inaequalis elma'da, V. pyrina armut'da "yara kabuğu" ve V. saliciperda ise söğüt'de (Salix sp.) "yaprak yanıklığı" hastalık'ları yaratmaktadır.
Prof.Dr.Sabri SÜMER --SÜS BİTKİLERİ HASTALIKLARI 2008
"Bitki hastalıkları da benzer biçimde sınıflandırılabilir. Hastalık belirti'leri arasında "lekelenme", "solgunluk", "yanıklık", "çürüklük", "doku bozuklaşması", "pas" vb. sayılabilir. Bununla beraber akılda tutulmalıdır ki aynı simptom'lar bütünüyle farklı etken'ler ve etmen'ler tarafından husule getirilir ve mücadele için büsbütün farklı usuller gerektirir. Nasıl baş ağrısı sindirim rahatsızlığından, göz yorgunluğundan veya parazit bakteri'lerin saldırısından olabiliyorsa; bitkideki solgunluk da bakteri veya mantar saldırısı yahut topraktaki suyun yokluğu sonucunda olabilmektedir.
Doku Ölümü (Antraknoz) Hastalıkları
Bu hastalık çeşidi, bazı mantar'lar tarafından meydana getirilir.
Bilhassa yapraklarda bazı kısımlarda belirli ve sınırlı ölü doku'ların oluşmasıdır. Yaprak'larda "uçtan ölüm", dal'larda ve sürgün'lerde "doku bozuklaşması" benzeri oluşum'lar meydana gelir.
Hastalığın belirti'leri; küçük "ölü leke"den düzensiz "geniş leke"lere kadar değişir. Bu leke'ler yaprak kenarları boyunca, damar'ları kesen veya damar'lar boyunca devam eden, bazan da tüm yaprağı kaplayan biçimde gelişr.
Fasulye'deki (Phaseolus vulgaris) "lekeli doku ölümü (antraknoz)" hastalığı, yaprak, tohum örtüsü ve tohum üzerindeki pas gibi lekelenme'ler ile tanınmaktadır. Serada yetiştirilen süsincir'inde (Ficus sp.) sık sık yapraklarda ortaya çıkmaktadır.
Odunsu bitkilerden dişbudak (Fraxinus sp.), akçaağaç (Acer sp.), meşe (Çuercus sp.) ve çınar'da (Platanus sp.) "lekeli doku ölümü" hastalıklarına Gnomonia cinsi mantar'lar sebep olmaktadır.
Lekelenme Hastalıkları
Yaprak'lar ve gövde üzerindeki leke'ler, yaygın hastalık belirtileridir. Bu leke'ler, çeşitli renkte kuşaklar ile çevrili bulunan ve merkezi bir ölü bölgesi olan yuvarlak veya oval biçimli ölü kısımlardan ibarettir.
Çeşitli mantar'lar ve çevre şart'ları; lekelenme'ye sebep olabilir. Leke'nin boyut, biçim ve rengi; genelde sebep olan etkene ve etmene bağlı olarak oldukça değişmezdir. İyi tanınan bir "lekelenme" hastalığı, Diplocarpon rosae mantan'nın
etkisi ile gül'de (Rosa sp.) ortaya çıkar. Buna karşılık, kasımpatı {Chrysanthemum sp.) bitkisi'nde Septoria sp. mantarı tarafından sebep olunan "yaprak lekelenmesi" ise, nematod'lar tarafından sebep olunan lekeienme'den her zaman kolaylıkla ayırt edilemez. Lekelenme'ler sık sık "kuşaklı" olur, kuşaklar aynı merkezli (konsantrik) görünüşlü olur, akçaağaç'da {Acer sp.) "mor göz" hastalığı böyledir. Leke içindeki "ölü doku" dökülebilir ve geride bir delik kalır. Bu olay sonucunda, çok sayıda küçük leke'ler oluştuğu zaman "kurşun deliği" denilen görünüş ortaya çıkar.
Kavrulma Hastalıkları
Yaprak kenar'larının veya yaprak uç'larınin "ölümü" olayıdır. Doku'ların ölümü dolayısı ile yaprak kenarı esmerleşir.
Çok sıcak hava halleri hüküm sürerken, güneş ışınları yaprak'ların "esmerleşme"sine ve "buruşma"sma sebep olabilir. Bu olay, yaprak ucu ve kenarında gerçekleşebileceği gibi tüm yaprağı da etkileyebilir. Böyle belirti'lere "kavrulma" veya "güneş kavurması" denilmektedir. Bu hastalık belirtileri, başka şartlar altında veya bir parazit'in etkisi sebebi ile de ortaya çıkabilir. Hatta "kış hasarfnın bazı çeşitleri de "kavrulma" olarak düşünülür.
Yanıklık Hastalıkları
Yaprak, gövde, çiçek ve hatta tüm bitki'nin; birdenbire, şiddetle ve yaygın olarak solması ve ölmesi "yanıklık"dır. Bitki'nin büyük bir kısmı hızla öldürülür.
"Yanıklık" hastalıklarında, genç ve büyümekte olan, bilhassa yaprak doku'ları ve sürgün doku'ları öldürülür. Bu ölümler bitki içerisinde aşağı doğru uzun mesafeler halinde ilerleyebilir.
Bir bakteri (Ervvinia sp.) hastalığı olan armut'daki {Pyrus sp.) "ateş yanıklığı", bir mantar hastalığı olan kestane'deki (Castanea sp.) "kestane ölümü", ormangülü'ndeki (Rhododendron sp.) ve leylak'daki (Syrinğa sp.) aynı mantar tarafından sebep olunan "uç yanıklığı", leylak'daki parazit kaynaklı olmayan "aşılama yeri yanıklığı" hastalık'ları "yanıklık"a en iyi misallerdir.
Devrilme (Çöktüren) Hastalıkları
Devrilme hastalığı, herhangi bir bitki'nin fideciği'nin bir etmen tarafından soldurulup "çökme"si ve "ölme"sidir. Milletlerarası terim olarak buna, "damping-off" kullanılır.
Çoğunlukla fidecik'lere saldıran belli bazı mantar'lar, bitki'lerin gövde ve kök dokularını toprak seviyesinde öldürür, bundan dolayı fidecik'ler devrilir.
Bitki yetiştirme yastıklarının toprağı içinde bulunan çok sayıda mantar türü "devrilme hastalığı"na sebep olmaktadır. Ağır ve organik topraklarda yüksek rutubet ve ıslak hava şartları "devrilme hastalıkları"nı teşvik etmektedir.
En önemli devrilme etmeni mantarlar arasında Pythium, Rhizoctonia ve Fusarium cinsi mantarlar sayılabilir. Ayrıca Botrytis, Alternaria, Phytophthora, Rhizopus ve Sclerotinia mantar cinsleri de bu hastalığa sebep olmaktadır. Bu etmenlerin çoğu "kök çürüklüğü", "kök boynu çürüklüğü" ve "meyve çürüklüğü" hastalıklarına da sebep olurlar. Pythium cinsi mantarlar çoğunlukla dokulardaki hücrelerin bizatihi kendisini istila eder, bitkide bir "çöküntü"ye sebep olur ve "hücre özsuyu"nu dışarı sızdırır.
Çillerime Hastalıkları
Yaprak, sürgün ve gövdelerde geniş ve düzensiz "ölü dokıTların ortaya çıkması ve bunların sağlıklı dokulara ilerlemesi olayıdır.
"Çilenme"nin "lekelenme"den farkı; lekelerin daha büyük boyutlu olmasıdır. Ayrıca, bir yaprakta hastalıklı bölgeler biçim ve boyut bakımdan düzensiz ise, o zaman buna "lekelenme"den çok "çillenme" denilmektedir.
Çilenme çoğunlukla yüzeysel ve geniş boyutlu olmaktadır.
Genişlemiş ve büyümüş "yaprak çillenmesi" ile "yanıklık" arasındaki belirgin bir ayırım yapılamamaktadır.
Sararma Hastalıkları
"Sararma" hastalıkları, klorofil oluşturma yeteneğinin kaybolmasından dolayı yaprak'ların yeşil renginin bozulması olarak gerçekleşir.
Olağan durumda yeşil olan bitki renginin beyazımsı veya sarımsıya bozulması olayıdır.
Mineral madde eksikliği'nden veya virüs'lerin faaliyeti ile ortaya jjıkar.
Cadı Süpürgesi Hastalıkları
Bir hastalık etmeni'nin faaliyeti sonucu; gövde'de ve dallarda fazla sayıda dallanma olayıdır. Çok sayıda ikincil sürgün'ler gelişir, yoğun olarak kümnelenir..
Bu gibi oluşum'lar; mikoplazma-benzeri organizmalar tarafından sebep olunan "yıldız sararma" hastalıklarının belirtilerinden biridir. Bazı başka "cadı süpürgesi" oluşum'larının da mikoplazma-benzeri organizmalar tarafından sebep olunduğuna inanılmaktadır.
Ancak genelde "cadı süpürgeleri odunsu bitki'lerde daha fazla ortaya çıkar. Süskirazı'nda (Prunus yedoensis) "cadı süpürgesi" hastalığına Ascomycetes mensubu Taphrina cerasi tarafından sebep olunur. Taphrina betulina huş (Betula sp.) ağacında bol miktarda "sonradan sürgün gelişmesine sebep olur. Ardıç (Juniperus sp.) ağacında "kuş yuvası cadı süpürgesi", Gymnosporangium cinsi pas mantar'ları tarafından geliştirilir.
Solgunluk Hastalıkları
"Solgunluk" hastalık'ları; bitki'nin iletim sisteminin etkilenmesi ve tıkanması sonucu, suyun olağan olarak yukarı iletilmesinin ve suyun bitki içinde dağılmasının kesintiye uğraması ile ortaya çıkar. Yaprak'larda ve sürgünlerde suyun eksikliğinden dolayı tazelik gider, "solma" meydana gelir, gerginlik kaybolur, yaprak'lar sararır veya kızarır ve dökülür.
Bu olay topraktaki suyun yokluğundan, toprağın ısınarak sertleşmesi veya topaklanmasından, kök sisteminin zarar görmesinden, su alımının uygun olmamasından, terleme sonucu aşırı su kaybından, çeşitli parazit'lerin etkisinden oluşmaktadır. Ancak, farklı sebeplerden dolayı ortaya çıkan "solgunlukları ayırt etmek bazan zor olmaktadır.
Mesela yıldızçiçeği'ndeki (Dahlia sp.) "solgunluk"; bakteri'ler, toprak mantar'ları ve kuvvetli rüzgardan ana gövde'nin toprak altında çatlaması gibi sebeplerden olabilmektedir; yıldızpapatyası (Aster sp.) "solgunluk" pembe mantar'dan (Fusarium sp.) dolayıdır. Karaağaç (Ulmus sp.) yaprak'ları "karaağaç ölümü" hastalığı etmeni (Ceratocystis ulmi) mantar tarafından diri odunun istilasından dolayı solmaktadır.
Verticillium türü mantar'lar birçok süs bitkisi'nde solmaya sebep olmaktadır. Bu gibi parazitler tarafından sebep olunan solma olayı, esas olarak bunlar tarafından salgılanan toksinlerden dolayıdır. Daha ileri safhada, su ileten boru'lar bakteri veya mantar gelişmesi ile, yahut da komşu hücre'lerin "aşırı büyüme"si ile tıkanabilir. Sık sık meydana gelen diğer bir "solma" da, çeşitli organizmalar tarafından sebep olunabilen "kök veya kök dibi çürüklüğü"nden olur.
Doku Bozuklaşması Hastalık'ları
Bu hastalık'lar bilhassa odunsu bitki'lerin belli kısımlarında ortaya çıkmaktadır. Kabuk üzerinde yer yer "ölü kısım"lar gözükmektedir. Gövde'lerin ve kök'lerin kabuk dokusunda gömülü "ölü kabuk dokularıdır. Bu hastalık için, milletlerarası olarak "kanker" terimi kullanılır.
Doku'larda büzülme ve ölme sonucunu doğururlar, doku'lar daha sonra çatlayarak açılır ve alttan "odun dokusu" açığa çıkar.
Tek yıllık, çok yıllık ve yayılan doku bozuklaşması oluşumu çeşitleri vardır.
Kısmen kambiyum ve buna komşu olan kabuk, hastalık etmeni tarafından öldürülür. Hasar gören kısım etrafından kambiyum ^eni doku husule getirir, bu doku ölü bölgeleri kapatmak üzere içeri doğru büyür. Eğer doku ölümü daha ileriye devam etmezse, mevcut "ölü doku"lar kapatılır. Büyüme ile beraberce ilerleyen doku ölümü olgusu devam ederse büyük boyutlu ve şişkin "doku bozuklaşması" oluşum'ları ortaya çıkar.
Xanthomonas populi bakterisi tarafından kavak'da (Populus sp.) böyle doku bozuklaşma'ları oluşur. Pseudomonas savastanoi f. fraxini bakterisi tarafından ise dişbudak'da (Fraxinus sp.) "kaba yüzeyli bozuklaşma" oluşumlara meydana gelir. Çam'da (Pinus sp.) Cronartium cinsi pas mantar'ları tarafından "dal ve gövde doku bozuklaşması" oluşumları husule getirilir.
Bu çeşit hastalık'lar için; gül'de (Rosa sp.) "esmer doku bozuklaşması", Nectria galigena mantarı tarafından elma'da (Malus sp.) "nektriya doku bozuklaşması", Endothia parasitica mantarı tarafından kestane'de (Castanea sp.) "doku bozuklaşması", düğünçiçeği'nde (Delphinium sp.) "phomopsis doku bozuklaşması", güzelhatunçiçeği'nin {Amaryllis sp.) çiçek sapında "kızıl ateş doku bozuklaşması" gibi örnekler verilebilir.
Zamklanma Hastalıkları
Zamklanma olgusu; süt ve zamk gibi özsu madde'lerinin salgılanmasıdır. Bu maddeler bitki yüzeyini patlatarak çıkar.
Bu çeşit hastalık'lar, çoğunlukla bitki'nin başka bir yerini etki altında tutan bir parazit'in saldırısından dolayı olabilmektedir. Mesela şeftali (Prunus persica) ağacında oyucu böceğin ağacın üst kısmında faaliyette bulunması ile, bitki'nin gövdesi'nde ve dal'larında "zamklanma" olgusu doğurur.
Ur Hastalıkları
Olağandışı şişkinlik veya yer yer bulunan büyümelere "ur" denilmektedir. "Ur" veya "mazı" yahut "gali" denilen şişkinlik oluşum'ları birçok sebepten olabilir. Bir hastalık etmeni tarafından tahrik edilir. Ur'a sebep olan hastalık etmen'leri arasında bazı mantar'lar, bakteri'ler, böcek'ler ve mite'ler sayılabilir.
Bazan gövde'ye veya yaprağa yumurtalarını bırakan ve doku'ların olağandışı
gelişmesine sebep olan böcek'ler tarafından husule getirilir. Böcekler ve mite'ler tarafından meydana getirilen ur'lar arasında gül'de (Rosa sp.) "yosunsu ur", meşe'de (Çuercus sp.) "ur", fındık'da (Corylus sp.) "cadı süpürgesi ur'u", karaağaç (Ulmus sp.) yaprak'lannda "horoz ibiği ur'u", dişbudak'da (Fraxinus sp.) yaprak "orta damar ur'u", bazı ağaçlardaki "çiçek ur"ları sayılabilir.
"Kök ur"ları veya "kök yumru"ları çoğunlukla nematod'lardan Meloidogyne incoğnita tarafından sebep olunmaktadır. Elbette bu ur'ların, gladiçya (Gleditsia triacanthos), Japon soforası (Sophora japonica), morsalkım ( Wisteria sp.) ve gülibrişim {Albizzia julibrissin) gibi Baklagiller mensubu bitkilerde faydalı bakteri'ler tarafından meydana getirilen yumru'lardan farklı olduğu bilinmelidir. Gerçekte; demirağacı (Casuarina sp.), iğde {Elaeagnus sp.) ve kızılağaç (Alnus sp.) gibi Baklagillerden olmayan bitkiler de köklerinde yumrulara sahiptir. Bu yumruların işlevi henüz bilinmemektedir.
"Ardıç-elma pas" hastalığı etmeni olan Gymnosporanğium sp. mantarının sedir (Cedrus sp.) ve ardıç (Juniperus sp.) yapraklarını istila etmesinin etkisi ile baharda uzun, altın veya pas esmeri renkte olan uzardılar da "ur" olarak düşünülebilir.
Gül'de ve başka birçok bitki'nin dalı'nda ve kökü'nde Agrobactehum tumefaciens bakterisi tarafından husule getirilen "ur"lar gayet iyi bilinir. Bu etmen çoğunlukla konukçu'ların ölümüne sebep olur.
Olağandışı doku'ların aşırı gelişmesinden ve aşırı büyüme'lerin genel görünüşünden dolayı ur'lara "bitki bozuk dokusu" adı verilmektedir, fakat bunların hayvan kanseri ile gerçek bir ilişkisi yoktur.
Çürüklük Hastalıkları
Canlı bitki'de hücrelerin bütünlüğünün bozulmasına sebep olan her organizma "çürüklük" doğurur.
Bitki dokusu'nun bir bakteri veya mantar saldırısı sonucunda yumuşatılması ve bütünlüğünün bozulmasıdır.
Düğünçiçeği (Delphinium sp.), süsen (İris sp.) ve itboğan (Aconitum sp.) gibi bitkilerin "yeraltı gövdesi (rhizom) çürüklüğü" ve "tepe çürüklüğü", Sclerotium sp. mantarı tarafından sebep olunan "kuru çürüklük, süsen'de "ıslak ve pis kokulu bakteri yumuşak çürüklüğü", süsen'de Botrytis sp. mantarı tarafından sebep olunan "yeraltı çürüklüğü" bu çeşit hastalıklardandır.
Mozayik Hastalıkları
Klorofil içeriğinin düzensiz ve eşitsiz olarak gelişmesi sonucunda ortaya çıkar.
Bitki'lerde virüslerin ve ilgili organizmaların etkileri, yapraklarda "alacalılık" olarak gözükür.
"Mozayik" oluşumu'nda açık ve koyu yeşilden sarıya kadar değişebilen "desen"ler ve "leke'ler bulunur.
Az çok düzenli olarak sararan ve yeşil kalan kısımlar olabilmektedir. Mozayik biçimindeki "renk değişmesi" yaprak damarlarını takip edebileceği gibi "çizgi"ler veya "halka"lar halinde de gözükebilir.
Bu belirtiler sık sık; "yaprak kıvrılması" ve başka "büyüme olağandışılıkları ile beraber gelişir.
Sulu ?işkinlik (Ödem) Hastalıkları
Bitki'nin su ilişkileri; aşırı rutubet şartları altında bulunma gibi olağan dışı durumda olduğu zaman, yüzeyde küçük "doku küme"leri yaygınlaşır, ayrılır ve sonuçta bir "sulu şişkinlik" veya "ödem" husule gelir.
Açığa çıkmış olan yüzey, renk bakımından sık sık kahverengi olur ve meydana gelen hasar yanlışlıkla mantar'lar tarafından meydana getirilen "pas" hastalık'ları ile karıştırılabilir.
"Sulu şişkinlikler parazit'ler tarafından meydana getirilmez.
Bodurluk Hastalık'ları
Bir bitki'de "bodurlaşma"; arasında parazit olan ve parazit olmayan etmenlerin ve etken'lerin yer aldığı çok sayıda sebepten dolayı olabilir.
"Bodurlaşma", boyut ve kuvvet bakımından azalma olarak ortaya çıkar.
Yıldızçiçeği'nde (Dahlia sp.) ortaya çıkan "bodurluk" bit (aphid) veya yaprak
çekirgesi gibi böcek'lerin ve virüslerin saldırısından, yahut da toprakta belli bazı
besin maddelerinin yokluğundan olabilir. »
Külleme Hastalıkları
Konukçusu olan bitki'lerin yaprak'larında ve sap'larında yüzeysel olarak gelişerek boz-beyaz renkte misel büyümesi gerçekleştirenler "gerçek külleme" mantar'larıdır. Boz-beyaz renk, etmen mantarın miseli'nden ve sporlarından ibarettir. Bu etmen mantar'lar genelde Erysiphaceae Familyası mensuplarıdır. Bunların sadece emeç (haustori) hüfleri konukçu hücreye gijer. Gözüken beyaz misel konukçu'nun dış kısımlarında yer alır.
Diğer taraftan, "yalancı külleme" mantar'ları, kendi konukçu'larında doku derinliklerini istila eder. Bunlar genelde Peronosporaceae Familyası mensuplarıdır. Konukçu'nun epidermis tabakası ile daha içerdeki parenkima doku'ları arasındaki bağlantı açıldığından ve araya hava girdiğinden dolayı, dışarıdan bakılınca doku beyaz görünür. Mantar'ın sadece spor taşıyan yapı'ları konukçu'nun yüzeyinde görülür. "Yalancı külleme" hastalık'ları; bulutlu, rutubetli gecelerden sonra ve hava akımına maruz olmayan bitkilerde ortaya çıkar. Böyle hallerde spor taşıyan mantar uzantıları yaprak'lardaki stoma gibi açıklıklardan dışarı büyüme yapar. Spor'lar, yaprak'lar ile temas eden çiğ veya yağmur damlaları içinde etrafa yayılır.
Rastık Hastalıkları
Rastık hastalık'ları genelde siyah ve toz gibi "spor kitlesi"nden ibarettir. "Sürme" hastalık'ları ve'Yastık" hastalık'ları da bu kümedendir.
Böyle hastalık'lar; mısır'ın (Zea mays) ve diğer tahıl'ların başağı'nda çıkan siyah-isli "sivilce"ler, yani siyah tozlu spor kitle'leri ile tanınır.
Birçok rastık mantarı bitkiye fidecik safhasında girer, çiçeklenme zamanına kadar bitki ile beraber büyüme yapar, sistemik özelliklidir yani iletim borularında taşınır.
Sistemik değil de yersel etkili olan "sürme" hastalık'ları da vardır. Ustilago maydis mantarı tarafından mısır'da, Entyloma dahliae mantarınca yıldızpapatyası'nda (Dahlia sp.) ve Urocystis violae mantarınca menekşe'de (Viola sp.) bu çeşit "sürme" hastalıkları meydana gelmektedir.
Pas Hastalıkları
Bahçıvanlar, fasulye'de (Phaseolus vulgaris) "lekeli doku ölümü (antraknoz)" hastalığı gibi, "kırmızımsı esmer lekelenme"ye sebep olan her görünüşe "pas" hastalığı derler; fakat bu terimin doğrusu, Basidiomycetes'den Uredinales Takımına mensup mantar'ların yarattığı hastalık'lar için kullanılmasıdır.
Birçok pas mantarı, beş spor ve beş üreme yapısı devresine sahip olduğu halde, bazıları bunların ikisini gerçekleştirir.
Pas hastalıkları bitki'nin yaprağı'nda, sürgün'ünde, dah'nda ve gövdesi'nde ortaya çıkar.
Süs bitki'lerinde görülen ve en iyi bilinen "pas" hastalık'ları arasında; gülhatmi'deki (Althaea rosea), aslanağzı'ndaki (Antirrlîinum majus), karanfil'deki (Dianthus sp.) ve ardıç (Juniperus sp.) ve elma'daki (Malus sp.) hastalık'lar sayılabilir.
Pas hastalığı'na sebep olan mantar'lar mecburi parazit'lerdir. Canlı konukçu'larda yaşamak zorundadırlar.
Yassılaşma Hastalık'ları
Bu hastalık çeşidine milletlerarası terim olarak "fassiyasyon"da kullanılmaktadır.
Ağacın küçük dalları da dahil olmak üzere, olağan olarak yuvarlak olan bir bitki kısmının genişleyip "yassılaşma"sı ve "şerit biçimi"ni alması olgusu'dur. Daha çok, budanmış bitki'lerde ve aşırı beslenme ile ortaya çıkmaktadır.
Yara Kabuğu Hastalık'ları
Meyve'de ve yaprak'da meydana gelen koyu renkli, pürüzlü, biraz yükselmiş ve kabuğa benzeyen "leke" veya "ölü doku"ların meydana gelmesi biçimindeki hastalık belirtisine bu isim verilmektedir. Bu hastalık ticari olarak ve besin için yetiştirilen elma (Malus sp.) ve armut (Pyrus sp.) ürün ağaç'larında önemli olmaktadır.
Baharın, genişleyen yaprak'lar üzerinde önce yuvarlak "ölü doku"lar gözükür. Bunlar daha sonra koyu yeşil, yeşil-siyah ve en sonunda siyah renk alırlar. Yaprak'lar olgunlaştıkça ölü doku'lar "kıvrılma"ya ve "bodurlaşma"ya uğrarlar. Gelişen meyve'lerde de ölü doku'lar gelişir, kalınlaşır, pürüzlü ve yara kabuğu gibi olurlar. Olgun meyve'ler; "çarpıklaşmaca ve "çatlaklı" olmaya eğilim gösterirler.
"Yara kabuğu" oluşumu'na sebep olan mantar'iardan Ventuha inaequalis elma'da, V. pyrina armut'da "yara kabuğu" ve V. saliciperda ise söğüt'de (Salix sp.) "yaprak yanıklığı" hastalık'ları yaratmaktadır.
Prof.Dr.Sabri SÜMER --SÜS BİTKİLERİ HASTALIKLARI 2008