Tweet
ÇAYIROTU BİTKİLERİ (Gramineae tür'leri) HASTALIKLARI
(Çim Bitkileri)Lekelenme : Çok büyük miktarlarda oluşan Sclerotinia homeocarpa mantarının sporlarından dolayı, düzensiz ve yuvarlak lekeler renk bakımından hafifçe pembemsi olabilir. Yapraklar çürüklük kazanır, yumuşak ve yapışkan olur. Mantar toprakta düşük sıcaklıklarda yaşayabilir ve donma sıcaklığına yakın derecelerde çayırot'larında gelişir. "Lekelenme", büyüme mevsimine yaklaşıldığı sırada mülayim ve ıslak havalarda ortaya çıkmaya eğilim gösterir. Bazan leke'ler biraraya gelir ve başlangıçta esmer olan düzensiz lekelenmeler oluşur. Çayırotu öldüğü zaman beyazlaşma ve saman rengi gösterir. Bu mantarın kültürü yapılmadan, "esmer leke" hastalığından bunu ayırt etmek imkansızdır. "Esmer leke" bir Basidiomycetes Sınıfı mensubu Pellicularia'nn bir türü tarafından sebep olunur, halbuki "lekelenme"nin sebebi bir Ascomycetes Sınıfı mensubu mantardır. Mantarın miseli sklerotium'lar oluşturur, bunlardan da huni biçimli Ascomycetes üreme organı gelişir. Mücadele ; bu hastalığı denetim altına almak için mevcut birkaç kimyasal madde arasında "akti-dion-thiram", "diren", "fore", "tersan 1991" sayılabilir; bunların bazısı bir çayırotu çeşidine diğerinden daha etkili olabilmektedir; ilaç üreticisinin talimatları dikkatle uygulanır.
Gloeocercospora sorğhi mantarınca husule getirilen "bakır lekelenme" hastalığı sonucunda çimenlik içinde bakır renkli lekeler ortaya çıkar. Mücadele için, yukarıdaki hastalıktaki usuller uygulanır.
"Boz yaprak lekelenmesi" hastalığı çayırot'larında şiddetle tahripçidir, özellikle yazın şiddetli yağışlı ve yüksek rutubetli dönemlerde görülür. İlk gözüken ölü dokular, yapraklar üzerindeki küçük ve esmer "beneklerdir, bunlar daha sonra oval biçim alarak genişler, en sonunda.uzamış biçim alırlar. Mantarın sporlarını taşıyan ölü dokular basıklaşır, kenarı düzensiz ve esmer, merkezi mavi-boz renkli olur. Cercospora fusimaculans mantarı da "yaprak lekelenmesi"ne sebep olmaktadır. Mücadele için, bitkiler "fore", "tersan LSR" veya "diren" ilaçlarından biri ile muamele edilir.
Yamalanma : Pellicularia fılamentosa mantarı tarafından meydana getirilen "esmeryamalanma" hastalığa maruz olan çimenlikte, sabahlan erken zamanda esmer veya siyah renkte geniş bölgeler görülür ve bunlar güneş yanığı olarak düşünülür. Çayırotu bitkisi fertleri küfümsü bir oluşumun gevşek örgüsü ile kaplanabilir. Bu yamalar içindeki yaprak'lar azçok suya sokulmuş gibi veya siyahlaşmış görünürler, nihayette çöküntüye uğrar ve ölürler. Kökler ve sürgünlerin büyüme noktaları, genelde öldürülmez. Bu mantardan dolayı patates (Solanum tuberosum) ve domates {Solanum lycopersicum) gibi bitkilerin köklerini öldürür, fakat çayır otlarınınkilerde daha nadirdir,
çayırot'larının tepelerini tercih eder. Hastalık, ağaçlar ile çevrili çimenliklerde daha sık olarak ortaya çıkar, bu ağaçlar hava dolaşımını engellemektedir. Mücadele: yaz sırasında eğer çok fazla "azot'lu" gübre kullanılırsa, çayırotu çok narin-nazik ve yumuşak olmaya eğilim gösterir; ılık havada yüksek rutubet ortaya çıkarsa, bu a hastalık oldukça hızlı gelişmeye eğilimli olur; asit toprakların da hastalığı teşvik ettiği ifade edilmektedir; bahçecilik dükkanlarında satılan birkaç ilaç bu hastalığı denetim altına alır; en yaygın olan ve kolay bulunanlar arasında "thiabendazol", "diren", "LSR", "fore" ve "tersan" vardır.
Ophiobolus graminis mantarı tarafından sebep olunan diğer bir "yamalanma" hastalığı, ilk önce çimenliğin küçük ve açık esmer lekelenmesi olarak görünür, lekelenme 50 santimetre veya daha fazla boyuta genişler. Hem sürgünler hem de kökler hücuma uğrar, sonuçta çayır bitkilerinin tamamı öldürülür. Mücadele ; bu hastalığı denetim altına almak üzere "amonyumsülfat" veya "mono-amonyum fosfat" kullanılır.
Külleme: Erysiphe graminis mantarı tarafından husule getirilen "gerçek külleme" hastalığı yaprak kını'nda renk bakımından açık bozdşn esmerimsiye değişkenlik gösteren"kirli leke"ler veya "çil"ler olarak gözükür. Bu mantar buğday, arpa ve diğer tahıl bitkilerindeki "gerçek külleme" hastalığı etmeni mantarlara yakından ilgilidir. Hastalık ıslak havalarda ve suyu iyi akıtılmamış çimenliklerde gelişmeye eğilim gösterir. Hastalanmış yapraklarda oluşmuş olan çok sayıdaki beyaz sporlar vasıtası ile hastalık yayılır. Mücadele bakımından, "karathan", "akti-dion-thiram" ve "tersan 1991"dan birini içeren püskürtme maddeleri bu hastalığı denetim altına alır.
Sclerophthora sp. mantarı "yalancı külleme" hastalığına sebep olarak çayırot'larını etkiler. Mücadele ; bir denetim tedbiri uygulanması gerekmez.
Pas : Puccinia graminis var. agrostis mantarına karşı hassas olan mavi çayırot'larında sebep olunan bu hastalık'da, yapraklar üzerinde küçük ve kırmızımsı lekeler gözükür. Bu hastalığın diğer ara konukçusu karamuk'dur (Berberis vulgaris). Mücadele : Temmuz sonlarında 10 günlük aralıklarla 2-3 defa "diren", "zineb", "dakonil", "akti-dion-thiram", "tersan LSR" ve "fore" ilaçlarından biri uygulanır.
Diğer pas mantarlarından Puccinia stenotaphri ve P. zoysiae bazı çayırot'larını, P. coronata çavdar çayırot'larını etkilemektedir.
Çizgili Rastık : Ustilago striiformis mantarınca husule getirilen bu hastalık'da, çayırot'larının yapraklarında uzun ve dar "çizgilenme" oluşur. Mücadele ; "benlat" veya "fungo 50" denetim kullanılması sağlamaktadır, Kasım ayında ve tekrar Mart başlarında çayırlığın içinin ilaç ile ıslatılması yolu ile yapılır.
Yanıklık : Helminthosporium dictyoides, H. sorokinianum, H. cyanodontis, H. siccans, H. erythrospilum ve H. giganteum gibi mantarlar bazı çayırot'larında "yanıklık" hastalığına sebep olurlar. Mücadele için, "eriyip bitme" hastalığına uygulanan usuller kullanılır.
Fusarium tricinctum ve F. roseum var. cerealis mantarlarının etkisi altında çimenlik içinde yer alan bazı mavi çayırot'ları yaz ortasında esmerleşir. Hastalık belirtileri "eriyip bitme" hastalığı husule getiren mantarlarınınkine benzemektedir. Yaz başlarında küçük ve esmer-saman renkli "leke"ler görülür. Bunlar, çimenlik etki altına alındıkça genişleme yapar ve çöküntüye uğrar. Hastalık sadece yaz aylarının en sıcak zamanı sırasında faaldir, hastalanmış olan ilk sahalar çoğunlukla en sıcak olanlardır. Hastalık gölgelik alanlarda ortaya çıkmaz. Çimenliği sık sulamak şartları
ağırlaştırır. Bu Fusarium türleri, Calonectria nivalis'ln konidi devresi olan "kar küfü" mantarından farklıdır. Mücadele her 10 metrekare çayırlığa 150 gr "tersan 1991"in 5 litre sudaki çözeltisinin hastalığın görünmesi halinde en erken zamanda uygulanması ve ılık mevsim sırasında 10-14 günlük aralıklarla bunun tekrarlanması denetim sağlamaktadır; mantar ilacı uygulamasından hemen sonra mevcut bulunan mantar miseli veya ölü yaprak tabakasının altına, toprağı 2,5 santimetre derinliğe kadar ıslatmak üzere yeterli sulama yapılır.
Pythium ultimum ve P. aphanidermatum mantarlarının sebep olduğu "yanıklık" hastalığı da çeşitli çayırotu bitkilerinde "yağlı lekelenme" ve "pamuksu yanıklık" belirtileri göstermektedir. Mücadele için, Temmuzdan Eylüle kadar 7-14 gün aralıklarla "dekson", "tersan SPV "koban" veya "fore" ilaçlarından birinin püskürtmesi yapılır.
Kar Küfü : Calonectria nivalls ve birkaç başka mantar "kar küfü" hastalığından sorumludur. Bunlardan biri Fusarium n/Va/e'dir, bunun konidi devresine Calonectria sp. denilmektedir.
Sert çimenliklerin "kar küfü"nün, Typhula itoana ve T. idahoensis isimli Basidiomycetes mensubu mantarlardan dolayı olduğu bulunmuştur.
Çimenlik içinde "ölü bölgeler" kar eridikten sonra gözükür. Bu ölü bölgeleri örten mantar miseli, güneşe maruz kaldığı zaman pembemsi bir oluşum halinde atılır. Zaman zaman miselin aşırı gelişmesi, etkilenmiş bölgelerde baştanbaşa çayır yapraklarının "demetlenmesi"ne sebep olur. Bu olay gerçekleştiği zaman çayırotu'nun altı çoğunlukla büsbütün öldürülmüş durumda olur. Diğer lekeler kirli boz renktedir. "Kar küfü" mantarları^önce yapraklara saldırır ve bunu bir iyileşme takip eder, ancak belli şartlar altında kökler ve gövdeler hücuma uğrar ve daha sonra öldürülür. Toprak donmadan evvel eğer kar yağarsa, mantarların hasan ciddi olur. Hastalık etmenlerinin sporları su ile nakledilir.
Mücadele: İlaç üreticisinin talimatlarına göre seyreltilmiş "fore", "dakonil", "diren" veya "tersan SP" ilaçlarından biri uygulanır. İlk karın yağacağı tahmin edildiği zaman yağıştan evvel başlarında bu ilaçlar uygulandığı zaman en iyi sonuçlar alınır. İkinci uygulama kış sonunda çayırotu kardan kurtulduğu zaman yapılmalıdır. "Fosfat'lı" gübrelerin Typhula cinsi mantarların hasarını azalttığı ifade edilmektedir.
Cadı Halkası : ?apkalı mantarlardan Marasmius oreades ve bazı başka mantarların üreme yapıları olan "cadı (peri) halkası" oluşumları, çayırlık alanlarda sık sık bulunan herkese yakından tanıdık bir manzaradır. Mantar miseli çayırlık alanda bir leke halinde gelişmeye başlar ve tüm yönlere yayılır. Mantarların çeşitli türleri bu biçimde büyümeye devam edebilir yani en yaygın yol budur. Bazı türler ise zehirli maddeler salgılayarak çayın öldürür. Yılın belli zamanlarında, mantar üreme organları o yılın misel büyüme ve ilerlemesinin dış sınırında oluşturulur. Böylelikle çayırlık alanlarda halka halinde gözüken mantar üreme organları ortaya çıkar. Halkanın içeri tarafında yer alan çayırot'larının sağlıklı olduğu görünür, fakat daha sonra zaman içinde çöküntü uğrar ve ölür. "Cadı halkası" oluşumları, gübrelenmemiş çimenliklerde daha dikkat çekicidir ve bunların varlığı uygun gübreleme ile bir derece maskelenebilir.
Mücadele : Kimyasal maddeler bu hastalığı denetim altına almada seyrek olarak faydalı olmaktadır. Üreme organları gözükür gözükmez hemen kırılıp atılmalıdır. Toprağı "metilbromür" ile tütsülemek yolu ile mantarı denetim altına almak
mümkündür, fakat bu uygulama ev bahçecilerince nadir olarak yapılmaktadır.
Kırmızı İplik : Corticium fusiforme mantarının etkisi ile, yağmurlu havalar sırasında çap bakımından 10-40 santimetre kadar olabilen pembemsi "yama"lar gelişir. Yama'lar içindeki çayırotu pembe ve ölüdür, mercan kırmızısı misel kitleleri taşır. Bunlar ıslak havada pelte gibi olurlar. Çayır yapraklarının uçlarına yakın kısa ve mercan kırmızısı çıkıntılar gelişir. Mantar 15-20 oC'de en iyi gelişme gösterir, toprağın ve çayorotu'nun sıcaklığı havanınkinin çok altında olduğu için, bu durum çok sıcak hava ile hastalığın teşvik edildiği manasına gelir.
Mücadele: 10-14 gün aralıklar ile Mayıs sonu, Haziran, Ağustos ve Eylül aylarında "kaddi", "kadminat", "diren" veya "tersan LSR" ilaçlarından biri püskürtülür.
Eriyip Bitme : Bazı mavi çayırot'ları Helminthosporium vağans mantarı ile sebep olunan bu hastalığa karşı hassastır. Hastalık bitkide "dip çürüklüğü"ne sebep olacak ölçüde aşırı olabilir. Eğer "leke"ler, boz veya saman renkli merkezleri olan mavimsi siyah ise, hastalığa bazan "leke çillenme" denilmektedir. İlerlemiş "lekelenme" safhasında "göz leke" görünüşü ortaya çıkar. Ayalar katlandığı zaman eğer yapraklar hastalanırsa, daha sonra her ikisinde karşılıklı ve simetrik iki "leke" gelişir. Hastalık sürgünü çevreleyen yaprak kını içerisine ilerleme-yapar ve onu öldürür, böylece "dip çürüklüğü" olur. Hastalık etmeninin tohumda taşındığı ifade edilmektedir.
Mücadele : "Erime" hastalığını denetim altına almaya uygun kimyasal maddeler arasında "akti-dion-thiram", "fore", "tersan LSR", "zineb" veya "diren" bulunmaktadır. Serin ve rutubetli ilkbaharlarda, bu ilaçlar sık aralıklarla uygulanmalıdır.
Yapışkan Küf : Basit mantarlardan, Cıvık Mantarlar (Myxomycota) Bölümü'nün Hakiki Cıvık Mantarlar (Myxomyceteş) Sınıfı mensubu Physarum cinereum tarafından husule getirilen bu hastalık ile, değişen renklerdeki yapışkan bir oluşum, çok ıslak ve bulutlu havalar sırasında çimenlik alandaki küçük bölgeleri örter. Bu "küf" mantarı bir çayırotu paraziti değildir ve zararlıdan ziyade çirkin görünümlüdür.
Mozayik: Yaprakların "sararmalı alacalanma"sı ve "liflenme" belirtileri bazı mavi çayırot'larının mozayik virüsü ile etkilendiğini göstermektedir. Benzer belirtiler başka çayırot'larında şekerkamışı'ndaki (Saccharum officinarum) mozayik virüsü'nün etkisi ile ortaya çıkar.
Algler : "Yeşil cüruf" da denilen bu bitkiler çimenliklerin çayırdan çıplak olan lekelerinde gelişmeye eğilim gösterir. Bu türlü çimenlikler suyu iyi akıtılmayan arazilerde bulunur veya aşırı biçimde gölge altındadır. Mücadele ; yeşil yamaları kırıp atmak üzere yüzeyi kazıma ve 9 metrekarelik çimenlik alanına 1-3 kilogram oranında "sönmüş kireç" uygulama alg'leri büyük ölçüde ortadan kaldırır; "fore" püskürtülmesi de denetim sağlar.
Nematod : Çayırot'larına 20'den fazla nematod türü dadanmaktadır. Bunların bazıları, her 10 metrekare çimenlik alana yarım litre "nemagon" veya "fumazon" gelecek surette çimenlik ıslatılması ile denetim altına alınabilir. Nematod ilacının toprağa işlemesini sağlamak ve zehirli etkisini önlemek için ilaç uygulamasından hemen sonra çimenlik sulanmalıdır.
Parazit nematod'ların çimenlik çayırot'larının köklerine olan etkisinden dolayı çimenlik kurmada başarısızlık olmuştur. Yeni çimenlik kurmadan evvel toprak "nemagon" veya "mobilavvn" gibi nematod mücadele ilaçları ile muamele edilebilir.
Prof.Dr.Sabri SÜMER --SÜS BİTKİLERİ HASTALIKLARI ---2008
(Çim Bitkileri)Lekelenme : Çok büyük miktarlarda oluşan Sclerotinia homeocarpa mantarının sporlarından dolayı, düzensiz ve yuvarlak lekeler renk bakımından hafifçe pembemsi olabilir. Yapraklar çürüklük kazanır, yumuşak ve yapışkan olur. Mantar toprakta düşük sıcaklıklarda yaşayabilir ve donma sıcaklığına yakın derecelerde çayırot'larında gelişir. "Lekelenme", büyüme mevsimine yaklaşıldığı sırada mülayim ve ıslak havalarda ortaya çıkmaya eğilim gösterir. Bazan leke'ler biraraya gelir ve başlangıçta esmer olan düzensiz lekelenmeler oluşur. Çayırotu öldüğü zaman beyazlaşma ve saman rengi gösterir. Bu mantarın kültürü yapılmadan, "esmer leke" hastalığından bunu ayırt etmek imkansızdır. "Esmer leke" bir Basidiomycetes Sınıfı mensubu Pellicularia'nn bir türü tarafından sebep olunur, halbuki "lekelenme"nin sebebi bir Ascomycetes Sınıfı mensubu mantardır. Mantarın miseli sklerotium'lar oluşturur, bunlardan da huni biçimli Ascomycetes üreme organı gelişir. Mücadele ; bu hastalığı denetim altına almak için mevcut birkaç kimyasal madde arasında "akti-dion-thiram", "diren", "fore", "tersan 1991" sayılabilir; bunların bazısı bir çayırotu çeşidine diğerinden daha etkili olabilmektedir; ilaç üreticisinin talimatları dikkatle uygulanır.
Gloeocercospora sorğhi mantarınca husule getirilen "bakır lekelenme" hastalığı sonucunda çimenlik içinde bakır renkli lekeler ortaya çıkar. Mücadele için, yukarıdaki hastalıktaki usuller uygulanır.
"Boz yaprak lekelenmesi" hastalığı çayırot'larında şiddetle tahripçidir, özellikle yazın şiddetli yağışlı ve yüksek rutubetli dönemlerde görülür. İlk gözüken ölü dokular, yapraklar üzerindeki küçük ve esmer "beneklerdir, bunlar daha sonra oval biçim alarak genişler, en sonunda.uzamış biçim alırlar. Mantarın sporlarını taşıyan ölü dokular basıklaşır, kenarı düzensiz ve esmer, merkezi mavi-boz renkli olur. Cercospora fusimaculans mantarı da "yaprak lekelenmesi"ne sebep olmaktadır. Mücadele için, bitkiler "fore", "tersan LSR" veya "diren" ilaçlarından biri ile muamele edilir.
Yamalanma : Pellicularia fılamentosa mantarı tarafından meydana getirilen "esmeryamalanma" hastalığa maruz olan çimenlikte, sabahlan erken zamanda esmer veya siyah renkte geniş bölgeler görülür ve bunlar güneş yanığı olarak düşünülür. Çayırotu bitkisi fertleri küfümsü bir oluşumun gevşek örgüsü ile kaplanabilir. Bu yamalar içindeki yaprak'lar azçok suya sokulmuş gibi veya siyahlaşmış görünürler, nihayette çöküntüye uğrar ve ölürler. Kökler ve sürgünlerin büyüme noktaları, genelde öldürülmez. Bu mantardan dolayı patates (Solanum tuberosum) ve domates {Solanum lycopersicum) gibi bitkilerin köklerini öldürür, fakat çayır otlarınınkilerde daha nadirdir,
çayırot'larının tepelerini tercih eder. Hastalık, ağaçlar ile çevrili çimenliklerde daha sık olarak ortaya çıkar, bu ağaçlar hava dolaşımını engellemektedir. Mücadele: yaz sırasında eğer çok fazla "azot'lu" gübre kullanılırsa, çayırotu çok narin-nazik ve yumuşak olmaya eğilim gösterir; ılık havada yüksek rutubet ortaya çıkarsa, bu a hastalık oldukça hızlı gelişmeye eğilimli olur; asit toprakların da hastalığı teşvik ettiği ifade edilmektedir; bahçecilik dükkanlarında satılan birkaç ilaç bu hastalığı denetim altına alır; en yaygın olan ve kolay bulunanlar arasında "thiabendazol", "diren", "LSR", "fore" ve "tersan" vardır.
Ophiobolus graminis mantarı tarafından sebep olunan diğer bir "yamalanma" hastalığı, ilk önce çimenliğin küçük ve açık esmer lekelenmesi olarak görünür, lekelenme 50 santimetre veya daha fazla boyuta genişler. Hem sürgünler hem de kökler hücuma uğrar, sonuçta çayır bitkilerinin tamamı öldürülür. Mücadele ; bu hastalığı denetim altına almak üzere "amonyumsülfat" veya "mono-amonyum fosfat" kullanılır.
Külleme: Erysiphe graminis mantarı tarafından husule getirilen "gerçek külleme" hastalığı yaprak kını'nda renk bakımından açık bozdşn esmerimsiye değişkenlik gösteren"kirli leke"ler veya "çil"ler olarak gözükür. Bu mantar buğday, arpa ve diğer tahıl bitkilerindeki "gerçek külleme" hastalığı etmeni mantarlara yakından ilgilidir. Hastalık ıslak havalarda ve suyu iyi akıtılmamış çimenliklerde gelişmeye eğilim gösterir. Hastalanmış yapraklarda oluşmuş olan çok sayıdaki beyaz sporlar vasıtası ile hastalık yayılır. Mücadele bakımından, "karathan", "akti-dion-thiram" ve "tersan 1991"dan birini içeren püskürtme maddeleri bu hastalığı denetim altına alır.
Sclerophthora sp. mantarı "yalancı külleme" hastalığına sebep olarak çayırot'larını etkiler. Mücadele ; bir denetim tedbiri uygulanması gerekmez.
Pas : Puccinia graminis var. agrostis mantarına karşı hassas olan mavi çayırot'larında sebep olunan bu hastalık'da, yapraklar üzerinde küçük ve kırmızımsı lekeler gözükür. Bu hastalığın diğer ara konukçusu karamuk'dur (Berberis vulgaris). Mücadele : Temmuz sonlarında 10 günlük aralıklarla 2-3 defa "diren", "zineb", "dakonil", "akti-dion-thiram", "tersan LSR" ve "fore" ilaçlarından biri uygulanır.
Diğer pas mantarlarından Puccinia stenotaphri ve P. zoysiae bazı çayırot'larını, P. coronata çavdar çayırot'larını etkilemektedir.
Çizgili Rastık : Ustilago striiformis mantarınca husule getirilen bu hastalık'da, çayırot'larının yapraklarında uzun ve dar "çizgilenme" oluşur. Mücadele ; "benlat" veya "fungo 50" denetim kullanılması sağlamaktadır, Kasım ayında ve tekrar Mart başlarında çayırlığın içinin ilaç ile ıslatılması yolu ile yapılır.
Yanıklık : Helminthosporium dictyoides, H. sorokinianum, H. cyanodontis, H. siccans, H. erythrospilum ve H. giganteum gibi mantarlar bazı çayırot'larında "yanıklık" hastalığına sebep olurlar. Mücadele için, "eriyip bitme" hastalığına uygulanan usuller kullanılır.
Fusarium tricinctum ve F. roseum var. cerealis mantarlarının etkisi altında çimenlik içinde yer alan bazı mavi çayırot'ları yaz ortasında esmerleşir. Hastalık belirtileri "eriyip bitme" hastalığı husule getiren mantarlarınınkine benzemektedir. Yaz başlarında küçük ve esmer-saman renkli "leke"ler görülür. Bunlar, çimenlik etki altına alındıkça genişleme yapar ve çöküntüye uğrar. Hastalık sadece yaz aylarının en sıcak zamanı sırasında faaldir, hastalanmış olan ilk sahalar çoğunlukla en sıcak olanlardır. Hastalık gölgelik alanlarda ortaya çıkmaz. Çimenliği sık sulamak şartları
ağırlaştırır. Bu Fusarium türleri, Calonectria nivalis'ln konidi devresi olan "kar küfü" mantarından farklıdır. Mücadele her 10 metrekare çayırlığa 150 gr "tersan 1991"in 5 litre sudaki çözeltisinin hastalığın görünmesi halinde en erken zamanda uygulanması ve ılık mevsim sırasında 10-14 günlük aralıklarla bunun tekrarlanması denetim sağlamaktadır; mantar ilacı uygulamasından hemen sonra mevcut bulunan mantar miseli veya ölü yaprak tabakasının altına, toprağı 2,5 santimetre derinliğe kadar ıslatmak üzere yeterli sulama yapılır.
Pythium ultimum ve P. aphanidermatum mantarlarının sebep olduğu "yanıklık" hastalığı da çeşitli çayırotu bitkilerinde "yağlı lekelenme" ve "pamuksu yanıklık" belirtileri göstermektedir. Mücadele için, Temmuzdan Eylüle kadar 7-14 gün aralıklarla "dekson", "tersan SPV "koban" veya "fore" ilaçlarından birinin püskürtmesi yapılır.
Kar Küfü : Calonectria nivalls ve birkaç başka mantar "kar küfü" hastalığından sorumludur. Bunlardan biri Fusarium n/Va/e'dir, bunun konidi devresine Calonectria sp. denilmektedir.
Sert çimenliklerin "kar küfü"nün, Typhula itoana ve T. idahoensis isimli Basidiomycetes mensubu mantarlardan dolayı olduğu bulunmuştur.
Çimenlik içinde "ölü bölgeler" kar eridikten sonra gözükür. Bu ölü bölgeleri örten mantar miseli, güneşe maruz kaldığı zaman pembemsi bir oluşum halinde atılır. Zaman zaman miselin aşırı gelişmesi, etkilenmiş bölgelerde baştanbaşa çayır yapraklarının "demetlenmesi"ne sebep olur. Bu olay gerçekleştiği zaman çayırotu'nun altı çoğunlukla büsbütün öldürülmüş durumda olur. Diğer lekeler kirli boz renktedir. "Kar küfü" mantarları^önce yapraklara saldırır ve bunu bir iyileşme takip eder, ancak belli şartlar altında kökler ve gövdeler hücuma uğrar ve daha sonra öldürülür. Toprak donmadan evvel eğer kar yağarsa, mantarların hasan ciddi olur. Hastalık etmenlerinin sporları su ile nakledilir.
Mücadele: İlaç üreticisinin talimatlarına göre seyreltilmiş "fore", "dakonil", "diren" veya "tersan SP" ilaçlarından biri uygulanır. İlk karın yağacağı tahmin edildiği zaman yağıştan evvel başlarında bu ilaçlar uygulandığı zaman en iyi sonuçlar alınır. İkinci uygulama kış sonunda çayırotu kardan kurtulduğu zaman yapılmalıdır. "Fosfat'lı" gübrelerin Typhula cinsi mantarların hasarını azalttığı ifade edilmektedir.
Cadı Halkası : ?apkalı mantarlardan Marasmius oreades ve bazı başka mantarların üreme yapıları olan "cadı (peri) halkası" oluşumları, çayırlık alanlarda sık sık bulunan herkese yakından tanıdık bir manzaradır. Mantar miseli çayırlık alanda bir leke halinde gelişmeye başlar ve tüm yönlere yayılır. Mantarların çeşitli türleri bu biçimde büyümeye devam edebilir yani en yaygın yol budur. Bazı türler ise zehirli maddeler salgılayarak çayın öldürür. Yılın belli zamanlarında, mantar üreme organları o yılın misel büyüme ve ilerlemesinin dış sınırında oluşturulur. Böylelikle çayırlık alanlarda halka halinde gözüken mantar üreme organları ortaya çıkar. Halkanın içeri tarafında yer alan çayırot'larının sağlıklı olduğu görünür, fakat daha sonra zaman içinde çöküntü uğrar ve ölür. "Cadı halkası" oluşumları, gübrelenmemiş çimenliklerde daha dikkat çekicidir ve bunların varlığı uygun gübreleme ile bir derece maskelenebilir.
Mücadele : Kimyasal maddeler bu hastalığı denetim altına almada seyrek olarak faydalı olmaktadır. Üreme organları gözükür gözükmez hemen kırılıp atılmalıdır. Toprağı "metilbromür" ile tütsülemek yolu ile mantarı denetim altına almak
mümkündür, fakat bu uygulama ev bahçecilerince nadir olarak yapılmaktadır.
Kırmızı İplik : Corticium fusiforme mantarının etkisi ile, yağmurlu havalar sırasında çap bakımından 10-40 santimetre kadar olabilen pembemsi "yama"lar gelişir. Yama'lar içindeki çayırotu pembe ve ölüdür, mercan kırmızısı misel kitleleri taşır. Bunlar ıslak havada pelte gibi olurlar. Çayır yapraklarının uçlarına yakın kısa ve mercan kırmızısı çıkıntılar gelişir. Mantar 15-20 oC'de en iyi gelişme gösterir, toprağın ve çayorotu'nun sıcaklığı havanınkinin çok altında olduğu için, bu durum çok sıcak hava ile hastalığın teşvik edildiği manasına gelir.
Mücadele: 10-14 gün aralıklar ile Mayıs sonu, Haziran, Ağustos ve Eylül aylarında "kaddi", "kadminat", "diren" veya "tersan LSR" ilaçlarından biri püskürtülür.
Eriyip Bitme : Bazı mavi çayırot'ları Helminthosporium vağans mantarı ile sebep olunan bu hastalığa karşı hassastır. Hastalık bitkide "dip çürüklüğü"ne sebep olacak ölçüde aşırı olabilir. Eğer "leke"ler, boz veya saman renkli merkezleri olan mavimsi siyah ise, hastalığa bazan "leke çillenme" denilmektedir. İlerlemiş "lekelenme" safhasında "göz leke" görünüşü ortaya çıkar. Ayalar katlandığı zaman eğer yapraklar hastalanırsa, daha sonra her ikisinde karşılıklı ve simetrik iki "leke" gelişir. Hastalık sürgünü çevreleyen yaprak kını içerisine ilerleme-yapar ve onu öldürür, böylece "dip çürüklüğü" olur. Hastalık etmeninin tohumda taşındığı ifade edilmektedir.
Mücadele : "Erime" hastalığını denetim altına almaya uygun kimyasal maddeler arasında "akti-dion-thiram", "fore", "tersan LSR", "zineb" veya "diren" bulunmaktadır. Serin ve rutubetli ilkbaharlarda, bu ilaçlar sık aralıklarla uygulanmalıdır.
Yapışkan Küf : Basit mantarlardan, Cıvık Mantarlar (Myxomycota) Bölümü'nün Hakiki Cıvık Mantarlar (Myxomyceteş) Sınıfı mensubu Physarum cinereum tarafından husule getirilen bu hastalık ile, değişen renklerdeki yapışkan bir oluşum, çok ıslak ve bulutlu havalar sırasında çimenlik alandaki küçük bölgeleri örter. Bu "küf" mantarı bir çayırotu paraziti değildir ve zararlıdan ziyade çirkin görünümlüdür.
Mozayik: Yaprakların "sararmalı alacalanma"sı ve "liflenme" belirtileri bazı mavi çayırot'larının mozayik virüsü ile etkilendiğini göstermektedir. Benzer belirtiler başka çayırot'larında şekerkamışı'ndaki (Saccharum officinarum) mozayik virüsü'nün etkisi ile ortaya çıkar.
Algler : "Yeşil cüruf" da denilen bu bitkiler çimenliklerin çayırdan çıplak olan lekelerinde gelişmeye eğilim gösterir. Bu türlü çimenlikler suyu iyi akıtılmayan arazilerde bulunur veya aşırı biçimde gölge altındadır. Mücadele ; yeşil yamaları kırıp atmak üzere yüzeyi kazıma ve 9 metrekarelik çimenlik alanına 1-3 kilogram oranında "sönmüş kireç" uygulama alg'leri büyük ölçüde ortadan kaldırır; "fore" püskürtülmesi de denetim sağlar.
Nematod : Çayırot'larına 20'den fazla nematod türü dadanmaktadır. Bunların bazıları, her 10 metrekare çimenlik alana yarım litre "nemagon" veya "fumazon" gelecek surette çimenlik ıslatılması ile denetim altına alınabilir. Nematod ilacının toprağa işlemesini sağlamak ve zehirli etkisini önlemek için ilaç uygulamasından hemen sonra çimenlik sulanmalıdır.
Parazit nematod'ların çimenlik çayırot'larının köklerine olan etkisinden dolayı çimenlik kurmada başarısızlık olmuştur. Yeni çimenlik kurmadan evvel toprak "nemagon" veya "mobilavvn" gibi nematod mücadele ilaçları ile muamele edilebilir.
Prof.Dr.Sabri SÜMER --SÜS BİTKİLERİ HASTALIKLARI ---2008