Tweet
BİRİNCİ BÖLÜM
Şube: CHORDATA (OMURGALILAR) Sınıf: MAMALIA (MEMELİLER) Takım: RODENTIA (KEMİRGENLER) Muridae
Mus musculus L. (Ev Faresi)
Küçük yapılı, kulakları bariz olarak sivri uçlu ve 12-15 mm boyunda, sırt kısmı açık veya koyu gri, karın açık gri veya kirli beyaz, vücut 70-85 mm, kuyruk 75-90 mm, arka ayak 15-18 mm boyundadır. Vücut ağırlığı 25-30 gramdır.
Şekil 1. Mus musculus L.
Bu tür, ülkemizin hemen her yerinde yaygındır. Un fabrikaları, değirmenler, evler, gıda maddeleri saklanan yerler ve bazen de açık arazide bulunur. Toplu olarak yuvalarda yaşarlar. Bir yuvada birden fazla dişi ve çok sayıda yavru bulunur. Yuvalarını yumuşak maddelerle evlerin bodrum katları veya diğer gizlenebilecekleri yerlerde hazırlarlar. Gebelik süresi 21 gün olup yılda 4-8 doğum yapmakta ve her doğumda 6-12 yavru doğurmaktadırlar. Yavrular, 30-40 günde olgunlaşırlar ve çiftleşip yavru yapabilirler. Yavrular, kör, tüysüz ve pembe renktedir. Bunlar, 3 hafta anne tarafından emzirilir ve bakılırlar. Daha sonra kendi başlarına beslenip hareket edebilirler. Erginler ortalama 2-4 yıl yaşarlar.
Rattus norvegicus (Berkenhout) (Göçmen Sıçanı)
Vücut kalın yapılı, gözler ve kulaklar daha küçük, burnu küt, sırt rengi açıktan koyu kahverengiye kadar değişmekte, karın beyazımsı açık gri renkte, vücut 200-260 mm, kuyruk 175-210 mm, arka ayak ise 40-45 mm boyundadır. Vücut ağırlığı 200-400 gramdır.
Şekil 2. Rattus norvegicus (Berkenhout)
Bu tür, R. rattus'dan farklı olarak evlerden ziyade dışarıda yuvalanmayı tercih ederler ve toplu olarak yaşarlar. Toprakta 6-7 cm çapında iki veya daha fazla giriş ve çıkış deliği bulunan kanal açarlar. Yuvalarını rutubetli yerlere kazarlar. İnsanların barındıkları hemen her yerde, gıda üretilen, tüketilen ve depolanan yerlerde, özellikle kanal ve lağım çevrelerinde yaşarlar. Bina içerisinden çok, bina aralarında açtıkları tünellerde yuvalanırlar. Bu tüneller 3-10 cm çapında ve toprağın 50-130 cm altındadır. Şartlar uygun olduğunda yıl boyunca üremeye devam ederler. Yılda 3-12 doğum yapar, bir defada 6-22 yavru doğururlar ve ortalama 3-4 yıl yaşarlar.
Vücut ince yapılı, burnu sivri, gözleri iri, kulakları öne yatırıldığında gözlerin ortalarına kadar uzanır, sırt kısmı grimsi kahverengi veya siyah, karın kirli beyazdan koyu griye kadar değişir, vücut 170-230 mm, kuyruk 200-250 mm, arka ayak ise 35-40 mm boyundadır. Vücut ağırlığı 120-175 gramdır.
Şekil 3. Rattus rattus (L.)
Ülkemizin hemen her tarafında yaygın olan bir türdür. Her türlü çevre şartlarına kısa sürede adapta olmaktadır. Kent, köy, ev, kanalizasyon ve depolarda bulunurlar. Koklama ve işitme duyuları oldukça iyi gelişmiş olup hızlı kaçar, iyi tırmanır ve aktif olarak yüzerler. Dişiler, yılda 2-7 doğum yapar ve her doğumda 6-23 yavru doğururlar. Gebelik süresi 24 gün olup yavruların gözleri 12-15 günde açılır ve 25. günden sonra kendi başlarına gıda aramaya başlarlar. 3-4 ayda cinsel olgunluğuna erişirler ve ortalama 3-4 yıl yaşarlar.
Rattus rattus (L.) (Ev Sıçanı)
Fare ve Sıçanların Zararları ve Mücadeleleri
Depolardaki fare ve sıçanlar, her türlü besin maddesini yemekte, tahta eşyaları kemirmekte, çuval ve ambalaj kutularını parçalayarak depo edilen maddelerin zarar görmesine sebep olmaktadırlar. Pislik ve idrarları ile besin maddelerini kirleterek kullanılmayacak hale getirirler. Bazı hallerde elektrik kablolarını kemirerek kontaklara, dolayısıyla yangınlara sebep olurlar. Diğer taraftan kuduz, tifo, paratifo ve tifüs gibi tehlikeli hastalıkların taşıyıcılığını yaparak insan sağlığı için tehlikeli olurlar.
Besin maddelerini yemeleri yanında, yediklerinin en az on katını da kemirmek suretiyle insanların yararlanamayacakları hale getirerek ekonomik yönden büyük kayıplara yol açarlar. İnsanların yerleşip barındıkları her yerde bulunurlar. Ambar ve depolarda bulunan her türlü besin maddelerinde beslenerek zarar yaparlar.
Fare ve sıçanların en önemli predatörleri kedi, köpek, tilki, gelincik, şahin, baykuş ve yılandır. Ayrıca, bazı hastalık etmenlerinin de bu zararlılarda hastalık yaptıkları tespit edilmiştir.
Bu zararlılar ile mücadelede, kültürel önlem olarak bunların giriş deliklerinin cam veya kömür tozu içeren harçlarla sıvanarak kapatılması, yuvalarının bozulması, besin ve su kaynaklarının bunların yararlanmayacakları şekilde kontrol altına alınması, büyük önem arz etmekte ve bu uygulama yapıldığı takdirde zararları belli düzeyde azaltılabilmektedir.
Fare ve sıçanlarla mücadelede kapan kullanılması da çok büyük önem taşımaktadır. Piyasada bu amaçla yapılmış çok değişik kapanlar bulunmaktadır.
Depolardaki fare ve sıçanların kimyasal mücadelesinde çinko fosfür ve antikoagulant etkili rodentisitlerle hazırlanan zehirli yemler kullanılır. Çinko fosfürlu ve antikoagulant yemlerin karışım miktarı şu şekildedir.
Çinko fosfür için:
Zehir maddesi: 2 kg çinko fosfür (Mus musculus için), 7 kg çinko fosfür (Rattus türleri için),
Yem maddesi: 100 kg buğday (temizlenmiş, yıkanmış),
İlave maddeler:2.5 litre sıvı yağ,
2.5 litre su (buğdayı nemlendirmek için)
Zehirli yemi hazırlamak için, elekten geçirilmiş, temizlenmiş, yıkanmış ve kurutulmuş 100 kg buğday, 2.5 litre su ile nemlendirilerek üzerine 2.5 litre sıvı yağ ilave edilip iyice karıştırıldıktan sonra çinko fosfür (Rattus türleri için 7 kg ve Mus musculus için 2 kg) buğday üzerine serilip buğdayların rengi homojen olarak siyah oluncaya kadar karıştırılır. Daha sonra hazırlanan bu yem beton veya kâğıt üzerine ince bir tabaka halinde yayılır ve rutubetsiz kapalı bir ortamda kurutulur.
Antikoagulantlı rodentisitler için:
Zehir maddesi: 1 kısım antikoagulant rodentisit,
Yem maddesi: 18 kısım yem, tercih denemesi ile saptanan yem,
İlave madde: 1 kısım pudra şekeri,
Zehirli yemin besin maddelerine karışma tehlikesi olduğu durumlarda veya nemli yerlerde zehirli yemin küflenmesine engel olmak için % 60-100 oranında eritilmiş parafin bir kap içinde ince olarak yayılmış zehirli yem üzerine dökülür ve sertleştikten sonra sabun kalıbı gibi kesilir.
Çinko fosfürlü yem uygulanmasında, mücadele alanında fare ve sıçanların besin maddeleri içinde buğday yoksa bu zararlıların buğdaya alışmalarını sağlamak için bir ön yemleme yapmak gereklidir. Ön yemleme süresi genellikle 4 gündür. Buğdayın daha önce yenilmesi halinde bu süre kısaltılabilir. Ön beslenme esnasında her beslenme noktasına konulacak buğday miktarı 10 gramdan fazla olmamalıdır. Buğdayın azlığı sıçan ve farelerin bu yeme karşı isteklerini artırır. Antikoaguantlı yemin kullanılması halinde zehir maddesine ilave edilecek yem cinsinin saptanması için fare ve sıçanların sevdikleri besin maddelerinden bir kaçı ile yem tercih denemesinin yapılması uygun olur. Dört günlük bir beslenme sonucu en fazla tercih edilen besin maddesi zehirli yemin yapılmasında kullanılır. Genel olarak bu zararlılar mısır kırmasını severek yediklerinden yem tercih denemesi yapılmadan da bu madde kullanılabilir. Ön yemleme ve yem tercih denemesinin uygulanması ile aynı zamanda beslenme noktalarının kesin olarak saptanması dolayısıyla zehirli yemin kısa sürede ve daha çok miktarda yenilmesi sağlanmış olur. Zehirli yemler 15x20x25 cm boyutunda ve karşılıklı iki dar yüzünde 7 cm çapında çapraz olarak iki deliği bulunan üstten kapaklı yemleme kutuları içinde verilmelidir. Her yemleme kutusuna konulacak zehirli yem miktarı 100 gram kadar olmalıdır. İçindeki zehirli yem tamamen yenilmiş olunca iki katı zehirli yem konulmalı, eksilenler eklenmeli ve kirlenenler değiştirilmelidir. İlaçlamaya zehirli yemin fare ve sıçanlar tarafından yenilmediği ana kadar devam edilmelidir.
Ayrıca, hububat ve bakliyat depolarındaki zararlı fare ve sıçanlara karşı 1 m3'e 1 tablet (3 gr) alüminyum fosfit (% 56-57) kullanılabilir. Fumigasyon uygulanan fındık ve ayçiçeği depolarında ise bakiye analizleri yapıldıktan sonra ürünün kullanılması daha uygundur. İlaçlamadan sonra etraftaki ölü fare ve sıçan leşleri toplanarak imha edilmelidir.
Bu gruptan, Türkiye'de ruhsatlı olan aktif maddeler ise şunlardır. Çinko Fosfür (Zna P2)
Aktif madde grimsi siyah renktedir. Hoş olmayan kendine has kokusu fareler için cezp edicidir. Mide yoluyla etkilidir.
Türkiye'deki ruhsatlı ilaçları:
Difenacoum (C31 H24 O3)
Aktif madde beyaz renkli toz halindedir. Akut ağızdan LD50 değeri sıçanlarda 1.8-2.45 mg/kg'dır.
Türkiye'deki ruhsatlı ilaçları:
Şube: CHORDATA (OMURGALILAR) Sınıf: MAMALIA (MEMELİLER) Takım: RODENTIA (KEMİRGENLER) Muridae
Mus musculus L. (Ev Faresi)
Küçük yapılı, kulakları bariz olarak sivri uçlu ve 12-15 mm boyunda, sırt kısmı açık veya koyu gri, karın açık gri veya kirli beyaz, vücut 70-85 mm, kuyruk 75-90 mm, arka ayak 15-18 mm boyundadır. Vücut ağırlığı 25-30 gramdır.
Şekil 1. Mus musculus L.Bu tür, ülkemizin hemen her yerinde yaygındır. Un fabrikaları, değirmenler, evler, gıda maddeleri saklanan yerler ve bazen de açık arazide bulunur. Toplu olarak yuvalarda yaşarlar. Bir yuvada birden fazla dişi ve çok sayıda yavru bulunur. Yuvalarını yumuşak maddelerle evlerin bodrum katları veya diğer gizlenebilecekleri yerlerde hazırlarlar. Gebelik süresi 21 gün olup yılda 4-8 doğum yapmakta ve her doğumda 6-12 yavru doğurmaktadırlar. Yavrular, 30-40 günde olgunlaşırlar ve çiftleşip yavru yapabilirler. Yavrular, kör, tüysüz ve pembe renktedir. Bunlar, 3 hafta anne tarafından emzirilir ve bakılırlar. Daha sonra kendi başlarına beslenip hareket edebilirler. Erginler ortalama 2-4 yıl yaşarlar.
Rattus norvegicus (Berkenhout) (Göçmen Sıçanı)
Vücut kalın yapılı, gözler ve kulaklar daha küçük, burnu küt, sırt rengi açıktan koyu kahverengiye kadar değişmekte, karın beyazımsı açık gri renkte, vücut 200-260 mm, kuyruk 175-210 mm, arka ayak ise 40-45 mm boyundadır. Vücut ağırlığı 200-400 gramdır.
Şekil 2. Rattus norvegicus (Berkenhout)Bu tür, R. rattus'dan farklı olarak evlerden ziyade dışarıda yuvalanmayı tercih ederler ve toplu olarak yaşarlar. Toprakta 6-7 cm çapında iki veya daha fazla giriş ve çıkış deliği bulunan kanal açarlar. Yuvalarını rutubetli yerlere kazarlar. İnsanların barındıkları hemen her yerde, gıda üretilen, tüketilen ve depolanan yerlerde, özellikle kanal ve lağım çevrelerinde yaşarlar. Bina içerisinden çok, bina aralarında açtıkları tünellerde yuvalanırlar. Bu tüneller 3-10 cm çapında ve toprağın 50-130 cm altındadır. Şartlar uygun olduğunda yıl boyunca üremeye devam ederler. Yılda 3-12 doğum yapar, bir defada 6-22 yavru doğururlar ve ortalama 3-4 yıl yaşarlar.
Vücut ince yapılı, burnu sivri, gözleri iri, kulakları öne yatırıldığında gözlerin ortalarına kadar uzanır, sırt kısmı grimsi kahverengi veya siyah, karın kirli beyazdan koyu griye kadar değişir, vücut 170-230 mm, kuyruk 200-250 mm, arka ayak ise 35-40 mm boyundadır. Vücut ağırlığı 120-175 gramdır.
Şekil 3. Rattus rattus (L.)Ülkemizin hemen her tarafında yaygın olan bir türdür. Her türlü çevre şartlarına kısa sürede adapta olmaktadır. Kent, köy, ev, kanalizasyon ve depolarda bulunurlar. Koklama ve işitme duyuları oldukça iyi gelişmiş olup hızlı kaçar, iyi tırmanır ve aktif olarak yüzerler. Dişiler, yılda 2-7 doğum yapar ve her doğumda 6-23 yavru doğururlar. Gebelik süresi 24 gün olup yavruların gözleri 12-15 günde açılır ve 25. günden sonra kendi başlarına gıda aramaya başlarlar. 3-4 ayda cinsel olgunluğuna erişirler ve ortalama 3-4 yıl yaşarlar.
Rattus rattus (L.) (Ev Sıçanı)
Fare ve Sıçanların Zararları ve Mücadeleleri
Depolardaki fare ve sıçanlar, her türlü besin maddesini yemekte, tahta eşyaları kemirmekte, çuval ve ambalaj kutularını parçalayarak depo edilen maddelerin zarar görmesine sebep olmaktadırlar. Pislik ve idrarları ile besin maddelerini kirleterek kullanılmayacak hale getirirler. Bazı hallerde elektrik kablolarını kemirerek kontaklara, dolayısıyla yangınlara sebep olurlar. Diğer taraftan kuduz, tifo, paratifo ve tifüs gibi tehlikeli hastalıkların taşıyıcılığını yaparak insan sağlığı için tehlikeli olurlar.
Besin maddelerini yemeleri yanında, yediklerinin en az on katını da kemirmek suretiyle insanların yararlanamayacakları hale getirerek ekonomik yönden büyük kayıplara yol açarlar. İnsanların yerleşip barındıkları her yerde bulunurlar. Ambar ve depolarda bulunan her türlü besin maddelerinde beslenerek zarar yaparlar.
Fare ve sıçanların en önemli predatörleri kedi, köpek, tilki, gelincik, şahin, baykuş ve yılandır. Ayrıca, bazı hastalık etmenlerinin de bu zararlılarda hastalık yaptıkları tespit edilmiştir.
Bu zararlılar ile mücadelede, kültürel önlem olarak bunların giriş deliklerinin cam veya kömür tozu içeren harçlarla sıvanarak kapatılması, yuvalarının bozulması, besin ve su kaynaklarının bunların yararlanmayacakları şekilde kontrol altına alınması, büyük önem arz etmekte ve bu uygulama yapıldığı takdirde zararları belli düzeyde azaltılabilmektedir.
Fare ve sıçanlarla mücadelede kapan kullanılması da çok büyük önem taşımaktadır. Piyasada bu amaçla yapılmış çok değişik kapanlar bulunmaktadır.
Depolardaki fare ve sıçanların kimyasal mücadelesinde çinko fosfür ve antikoagulant etkili rodentisitlerle hazırlanan zehirli yemler kullanılır. Çinko fosfürlu ve antikoagulant yemlerin karışım miktarı şu şekildedir.
Çinko fosfür için:
Zehir maddesi: 2 kg çinko fosfür (Mus musculus için), 7 kg çinko fosfür (Rattus türleri için),
Yem maddesi: 100 kg buğday (temizlenmiş, yıkanmış),
İlave maddeler:2.5 litre sıvı yağ,
2.5 litre su (buğdayı nemlendirmek için)
Zehirli yemi hazırlamak için, elekten geçirilmiş, temizlenmiş, yıkanmış ve kurutulmuş 100 kg buğday, 2.5 litre su ile nemlendirilerek üzerine 2.5 litre sıvı yağ ilave edilip iyice karıştırıldıktan sonra çinko fosfür (Rattus türleri için 7 kg ve Mus musculus için 2 kg) buğday üzerine serilip buğdayların rengi homojen olarak siyah oluncaya kadar karıştırılır. Daha sonra hazırlanan bu yem beton veya kâğıt üzerine ince bir tabaka halinde yayılır ve rutubetsiz kapalı bir ortamda kurutulur.
Antikoagulantlı rodentisitler için:
Zehir maddesi: 1 kısım antikoagulant rodentisit,
Yem maddesi: 18 kısım yem, tercih denemesi ile saptanan yem,
İlave madde: 1 kısım pudra şekeri,
Zehirli yemin besin maddelerine karışma tehlikesi olduğu durumlarda veya nemli yerlerde zehirli yemin küflenmesine engel olmak için % 60-100 oranında eritilmiş parafin bir kap içinde ince olarak yayılmış zehirli yem üzerine dökülür ve sertleştikten sonra sabun kalıbı gibi kesilir.
Çinko fosfürlü yem uygulanmasında, mücadele alanında fare ve sıçanların besin maddeleri içinde buğday yoksa bu zararlıların buğdaya alışmalarını sağlamak için bir ön yemleme yapmak gereklidir. Ön yemleme süresi genellikle 4 gündür. Buğdayın daha önce yenilmesi halinde bu süre kısaltılabilir. Ön beslenme esnasında her beslenme noktasına konulacak buğday miktarı 10 gramdan fazla olmamalıdır. Buğdayın azlığı sıçan ve farelerin bu yeme karşı isteklerini artırır. Antikoaguantlı yemin kullanılması halinde zehir maddesine ilave edilecek yem cinsinin saptanması için fare ve sıçanların sevdikleri besin maddelerinden bir kaçı ile yem tercih denemesinin yapılması uygun olur. Dört günlük bir beslenme sonucu en fazla tercih edilen besin maddesi zehirli yemin yapılmasında kullanılır. Genel olarak bu zararlılar mısır kırmasını severek yediklerinden yem tercih denemesi yapılmadan da bu madde kullanılabilir. Ön yemleme ve yem tercih denemesinin uygulanması ile aynı zamanda beslenme noktalarının kesin olarak saptanması dolayısıyla zehirli yemin kısa sürede ve daha çok miktarda yenilmesi sağlanmış olur. Zehirli yemler 15x20x25 cm boyutunda ve karşılıklı iki dar yüzünde 7 cm çapında çapraz olarak iki deliği bulunan üstten kapaklı yemleme kutuları içinde verilmelidir. Her yemleme kutusuna konulacak zehirli yem miktarı 100 gram kadar olmalıdır. İçindeki zehirli yem tamamen yenilmiş olunca iki katı zehirli yem konulmalı, eksilenler eklenmeli ve kirlenenler değiştirilmelidir. İlaçlamaya zehirli yemin fare ve sıçanlar tarafından yenilmediği ana kadar devam edilmelidir.
Ayrıca, hububat ve bakliyat depolarındaki zararlı fare ve sıçanlara karşı 1 m3'e 1 tablet (3 gr) alüminyum fosfit (% 56-57) kullanılabilir. Fumigasyon uygulanan fındık ve ayçiçeği depolarında ise bakiye analizleri yapıldıktan sonra ürünün kullanılması daha uygundur. İlaçlamadan sonra etraftaki ölü fare ve sıçan leşleri toplanarak imha edilmelidir.
Bu gruptan, Türkiye'de ruhsatlı olan aktif maddeler ise şunlardır. Çinko Fosfür (Zna P2)
Aktif madde grimsi siyah renktedir. Hoş olmayan kendine has kokusu fareler için cezp edicidir. Mide yoluyla etkilidir.
Türkiye'deki ruhsatlı ilaçları:
| Ticari Adı ve Formülasyonu | Aktif madde ve Miktarı | Firması |
| Çinkofosfit 80 | % 80 | Lances Link |
| Atabay Çinko Fosfür | % 80 | Atabay |
| Kimyagerler Çinko Fosfür | % 80 | Kimyagerler |
| Synphos | % 80 | Gübretaş |
| Rodenphos | % 80 | Agrifum |
Aktif madde beyaz renkli toz halindedir. Akut ağızdan LD50 değeri sıçanlarda 1.8-2.45 mg/kg'dır.
Türkiye'deki ruhsatlı ilaçları:
| Ticari Adı ve Formülasyonu | Aktif madde ve Miktarı | Firması |
| Ratak | % 0.005 | Syngenta |
| Bonirat | % 0.005 | Pulcu |