Tweet
İKİNCİ BÖLÜM Şube: NEMATODA (NEMATODLAR) Sınıf: SECERNENTEA Takım: TYLENCHIDA Anguinidae
Ditylenchus destructor Thorne (Patates Yumru Çürüklük Nematodu)
Erkek ve dişi beyaz renkte, iplik şeklinde, dişi, 0.7 mm, erkek 0.96 mm boyundadır.
Şekil 4. Ditylenchus destructor Thorne'de A-C-erkekte baş ve spiculum, D,E-dişi, F-zarar
Bu türün, ülkemizde varlığı 1978 yılında saptanmıştır. Yapılan çalışmalarda Güneydoğu Anadolu Bölgesi hariç diğer bölgelerimizin birçok yörelerinde bulunduğu belirtilmektedir. Son yıllarda ithal tohumlukların ülkemize girişi ve yetiştiricilerin temiz tohumluk kullanma eğiliminin artması bulaşıklık oranının düşmesine kısmen katkıda bulunmuştur.
Patates yumru çürüklük nematodu bütün devrelerini konukçu içerisinde geçirmekte, dokuların içinde veya dışında hareket etmekte, ender olarak da konukçu çevresindeki toprakta bulunmaktadır. Diğer bir nematod türü olanD. dipsaci (Kühn)'de patates yumrularında benzer zararlar meydana getirmektedir. Bu iki nematod türü, morfolojik olarak birbirlerine çok benzer, fakat biyolojik olarak birbirlerinden ayrılırlar. D. destructor bitkideki canlı dokularla veya saprofit olarak funguslarla beslenirken, D. dipsaci yalnızca canlı dokularda beslenmektedir. Az sayıda ırkı bulunan ve kuraklığa toleransı az olan D. destructor, nematod yumağı oluşturamaz ve dayanıklı devresi bulunmamaktadır. Genellikle depolanan tohumluklarda ve toprakta kalan ve hasat edilmeyen bulaşık patates yumrularında kışlamaktadır. Bazen de topraktaki funguslarda ve konukçu olarak kullandığı yabancı otlarda kışı geçirebilmektedir. Ancak, elverişsiz hava şartlarında toprakta yumurta halinde de kışı geçirmektedir. D. dipsaci ise bitkinin toprak altı ve toprak üstü kısımlarında bulunabilir. Bu türün, konukçuya özelleşmiş çok sayıda ırkı mevcuttur. Ayrıca, kuraklığa karşı çok toleranslı, yoğun larva popülâsyonundan oluşan nematod yumağı meydana getirir, dördüncü larva dönemi elverişsiz şartlara dayanıklıdır.
Bu iki nematodun bitkideki simtomları da farklılık göstermektedir. D. dipsaci konukçu bitkinin toprak üstü organlarında zarar yapar ve yumruda herhangi bir simtom olmaksızın tipik bodurluk, kalınlaşma ve çarpıklıklar meydana getirir. Hâlbuki D. destructor çok ender olarak yaprak simtomları göstermekte ve zararını yumru, stolon ve sak kaidesinde yapmaktadır.
D. destructor'un -28 oC'de canlı kaldığı ve 5-18 oC sıcaklıklarda 18-60 günde geliştiği belirtilmektedir. En çok enfeksiyonun 15-20 oC'de ve % 90-100 orantılı nemde olduğu görülmüş ve nematodun % 40'dan daha aşağı orantılı nemde canlı kalamadığı belirlenmiştir.
D. destructor patates yumrularına göz ve lentisellerden girmektedir. Başlangıçta hemen kabuğun altında, küçük, parlak, beyaz, unumsu veya kortekste tebeşir tozu gibi beslenme cepleri denilen lekeler görülmekte ve burada bir veya birkaç nematod bulunmaktadır. Bu lekeler, nemtodun üremesi ve sağlam dokuyu bulaştırması ile büyüyüp birbiri ile birleşerek kabuğun altında görülen kuru, granüller dokudan oluşmuş bal peteği görünümünde çok sayıda nemtodun bulunduğu açık kahverengi lezyonlar oluşturmakta ve zamanla bütün yumruyu sararak koyu kahverengi nekrotik lekeler halini almaktadır. Dokular kuruyarak büzüşmekte, çatlaklar oluşmakta ve kabuk kâğıt veya deri gibi bir hal almaktadır. Ayrıca, sekonder mikroorganizmaların da yumruya girmesine imkân sağlamakta, bunun sonucunda zarar iyice artmaktadır. Bu durumda renk iyice siyahlaşmakta ve çürümeler olmaktadır. Eğer yumruya yalnız nematod bulaşmışsa bulaşık sahada hafif çukur lezyonlar görülür ve kabuk rengi daha koyulaşır. Bulaşık bir yumruda nematod yumurtaları, lezyon kenarında ve beyazımsı un gibi olan dokularda yoğun olarak bulunmaktadır. Ölü dokularda çok az nematod bulunmakta, bulaşık yumrular rutubetli şartlarda saklandığında genel bir çürüme meydana gelmekte ve bitişik yumrulara da bulaşmaktadır. Diğer bir zararlı nematod türü olan D. dipsaci ile bulaşık yumrularda nematodun zararı sonucu, bütün patates yumrusunu kaplayan derin lezyonlar oluşmakta, bulaşık dokular süngerimsi yapıda ve sarıdan kahverengiye kadar değişen renklerde görülmekte ve bu yumrularda çatlaklar oluşmamaktadır.
D. destructor'un konukçuları başta patates olmak üzere domates, salatalık, nohut, havuç, hayvan bezelyesi ve sarımsaktır. Ayrıca, bazı süs bitkileri ve yabancı otlar da konukçuları arasında yer almaktadır. Yine, bu nematodun 8 takıma ait 48 cinse bağlı 64 fungus türünde beslendiği ve ürediği belirtilmektedir. Ayrıca, patateste bu tür ile fungus ve akarlar arasındaki ilişki araştırılmış ve nematodlarla akarlar arasında patates dokusundaki fungus miselleri için bir rekabetin söz konusu olduğu tespit edilmiştir.
D. destructor'un mücadelesinde konukçusu olmayan fasulye ve mısır gibi bitkilerle 3-4 yıllık münavebe büyük önem taşımakta ve zararlı popülâsyonunun azalmasına önemli katkıda bulunmaktadır. Patates hasadından sonra çürük yumruların tarlada bırakılmamasına özen gösterilmeli, çürümeye yüz tutmuş ve şüpheli yumrular ayıklandıktan sonra sağlamlar depoya konulmalıdır. Depoların rutubetli oluşu ve sıcaklığın yeterli olması bu nematodun kışın da faaliyetini hızlandırılmasına ve bir depo zararlısı olarak faaliyet göstermesine sebep olmaktadır. Bu sebeple depolardaki havalandırmanın yeterli, sıcaklığın belirli derecenin üstünde olmaması gerekir. Tohumluk patates yumruları bulaşık olmayan üründen alınmalı veya elle seçilmelidir. Bulaşık alanlarda geç dikim ve erken hasat, bulaşıklık oranını düşürmektedir. Konukçuları arasında yabancı otlar bulunduğu için yabancı ot mücadelesi yapmak da zararlı yoğunluğunu azaltmaktadır. Bu tür, iç ve dış karantinaya dâhil olduğundan, bulaşık üretim materyalinin temiz bölgelere taşınmasını önleyici tedbirler alınmalıdır.
Ditylenchus destructor Thorne (Patates Yumru Çürüklük Nematodu)
Erkek ve dişi beyaz renkte, iplik şeklinde, dişi, 0.7 mm, erkek 0.96 mm boyundadır.
Şekil 4. Ditylenchus destructor Thorne'de A-C-erkekte baş ve spiculum, D,E-dişi, F-zararBu türün, ülkemizde varlığı 1978 yılında saptanmıştır. Yapılan çalışmalarda Güneydoğu Anadolu Bölgesi hariç diğer bölgelerimizin birçok yörelerinde bulunduğu belirtilmektedir. Son yıllarda ithal tohumlukların ülkemize girişi ve yetiştiricilerin temiz tohumluk kullanma eğiliminin artması bulaşıklık oranının düşmesine kısmen katkıda bulunmuştur.
Patates yumru çürüklük nematodu bütün devrelerini konukçu içerisinde geçirmekte, dokuların içinde veya dışında hareket etmekte, ender olarak da konukçu çevresindeki toprakta bulunmaktadır. Diğer bir nematod türü olanD. dipsaci (Kühn)'de patates yumrularında benzer zararlar meydana getirmektedir. Bu iki nematod türü, morfolojik olarak birbirlerine çok benzer, fakat biyolojik olarak birbirlerinden ayrılırlar. D. destructor bitkideki canlı dokularla veya saprofit olarak funguslarla beslenirken, D. dipsaci yalnızca canlı dokularda beslenmektedir. Az sayıda ırkı bulunan ve kuraklığa toleransı az olan D. destructor, nematod yumağı oluşturamaz ve dayanıklı devresi bulunmamaktadır. Genellikle depolanan tohumluklarda ve toprakta kalan ve hasat edilmeyen bulaşık patates yumrularında kışlamaktadır. Bazen de topraktaki funguslarda ve konukçu olarak kullandığı yabancı otlarda kışı geçirebilmektedir. Ancak, elverişsiz hava şartlarında toprakta yumurta halinde de kışı geçirmektedir. D. dipsaci ise bitkinin toprak altı ve toprak üstü kısımlarında bulunabilir. Bu türün, konukçuya özelleşmiş çok sayıda ırkı mevcuttur. Ayrıca, kuraklığa karşı çok toleranslı, yoğun larva popülâsyonundan oluşan nematod yumağı meydana getirir, dördüncü larva dönemi elverişsiz şartlara dayanıklıdır.
Bu iki nematodun bitkideki simtomları da farklılık göstermektedir. D. dipsaci konukçu bitkinin toprak üstü organlarında zarar yapar ve yumruda herhangi bir simtom olmaksızın tipik bodurluk, kalınlaşma ve çarpıklıklar meydana getirir. Hâlbuki D. destructor çok ender olarak yaprak simtomları göstermekte ve zararını yumru, stolon ve sak kaidesinde yapmaktadır.
D. destructor'un -28 oC'de canlı kaldığı ve 5-18 oC sıcaklıklarda 18-60 günde geliştiği belirtilmektedir. En çok enfeksiyonun 15-20 oC'de ve % 90-100 orantılı nemde olduğu görülmüş ve nematodun % 40'dan daha aşağı orantılı nemde canlı kalamadığı belirlenmiştir.
D. destructor patates yumrularına göz ve lentisellerden girmektedir. Başlangıçta hemen kabuğun altında, küçük, parlak, beyaz, unumsu veya kortekste tebeşir tozu gibi beslenme cepleri denilen lekeler görülmekte ve burada bir veya birkaç nematod bulunmaktadır. Bu lekeler, nemtodun üremesi ve sağlam dokuyu bulaştırması ile büyüyüp birbiri ile birleşerek kabuğun altında görülen kuru, granüller dokudan oluşmuş bal peteği görünümünde çok sayıda nemtodun bulunduğu açık kahverengi lezyonlar oluşturmakta ve zamanla bütün yumruyu sararak koyu kahverengi nekrotik lekeler halini almaktadır. Dokular kuruyarak büzüşmekte, çatlaklar oluşmakta ve kabuk kâğıt veya deri gibi bir hal almaktadır. Ayrıca, sekonder mikroorganizmaların da yumruya girmesine imkân sağlamakta, bunun sonucunda zarar iyice artmaktadır. Bu durumda renk iyice siyahlaşmakta ve çürümeler olmaktadır. Eğer yumruya yalnız nematod bulaşmışsa bulaşık sahada hafif çukur lezyonlar görülür ve kabuk rengi daha koyulaşır. Bulaşık bir yumruda nematod yumurtaları, lezyon kenarında ve beyazımsı un gibi olan dokularda yoğun olarak bulunmaktadır. Ölü dokularda çok az nematod bulunmakta, bulaşık yumrular rutubetli şartlarda saklandığında genel bir çürüme meydana gelmekte ve bitişik yumrulara da bulaşmaktadır. Diğer bir zararlı nematod türü olan D. dipsaci ile bulaşık yumrularda nematodun zararı sonucu, bütün patates yumrusunu kaplayan derin lezyonlar oluşmakta, bulaşık dokular süngerimsi yapıda ve sarıdan kahverengiye kadar değişen renklerde görülmekte ve bu yumrularda çatlaklar oluşmamaktadır.
D. destructor'un konukçuları başta patates olmak üzere domates, salatalık, nohut, havuç, hayvan bezelyesi ve sarımsaktır. Ayrıca, bazı süs bitkileri ve yabancı otlar da konukçuları arasında yer almaktadır. Yine, bu nematodun 8 takıma ait 48 cinse bağlı 64 fungus türünde beslendiği ve ürediği belirtilmektedir. Ayrıca, patateste bu tür ile fungus ve akarlar arasındaki ilişki araştırılmış ve nematodlarla akarlar arasında patates dokusundaki fungus miselleri için bir rekabetin söz konusu olduğu tespit edilmiştir.
D. destructor'un mücadelesinde konukçusu olmayan fasulye ve mısır gibi bitkilerle 3-4 yıllık münavebe büyük önem taşımakta ve zararlı popülâsyonunun azalmasına önemli katkıda bulunmaktadır. Patates hasadından sonra çürük yumruların tarlada bırakılmamasına özen gösterilmeli, çürümeye yüz tutmuş ve şüpheli yumrular ayıklandıktan sonra sağlamlar depoya konulmalıdır. Depoların rutubetli oluşu ve sıcaklığın yeterli olması bu nematodun kışın da faaliyetini hızlandırılmasına ve bir depo zararlısı olarak faaliyet göstermesine sebep olmaktadır. Bu sebeple depolardaki havalandırmanın yeterli, sıcaklığın belirli derecenin üstünde olmaması gerekir. Tohumluk patates yumruları bulaşık olmayan üründen alınmalı veya elle seçilmelidir. Bulaşık alanlarda geç dikim ve erken hasat, bulaşıklık oranını düşürmektedir. Konukçuları arasında yabancı otlar bulunduğu için yabancı ot mücadelesi yapmak da zararlı yoğunluğunu azaltmaktadır. Bu tür, iç ve dış karantinaya dâhil olduğundan, bulaşık üretim materyalinin temiz bölgelere taşınmasını önleyici tedbirler alınmalıdır.