Tweet
Takım: DICTYOPTERA
Dicyoptera takımı içerisinde Blattidae ve Blattellidae familyalarına giren böcekler hamam böcekleri olarak bilinmektedir. Dünyada, 3500 hamam böceği türü bulunmaktadır. Bunlardan sadece 10 tür insanların yaşadıkları ortamlara adapta olmuşlardır.
Blattidae
Blatta orientalis L. (Doğu Hamam Böceği, Kara Fatma)
Dişiler siyahımsı koyu kahve, erkekler koyu kırmızımsı kahve renkte, her ne kadar bazı bireylerde renkler belirli şekilde koyu ise de genellikle renkleri açık kahverengiden koyu siyahımsı kahverengiye kadar değişmekte, erkeklerde ön kanat abdomen'in sonuna kadar ulaşmamakta, dişilerde ise ön kanat iyice küçülmüş veya dumura uğramış durumdadır. Erginlerin boyu 13-30 (25) mm'dır.
Şekil 11. Blatta orientalis L.'de ergin, nimf ve yumurta paketi
Ülkemizin hemen her yöresinde bulunmakla birlikte, Marmara, Orta, Batı ve Güney Anadolu Bölgelerindeki büyük şehirlerde daha yaygın olarak görülmekte ve problemler oluşturmaktadır.
Dişiler çiftleştikten sonra yumurta paketini bulundukları çevrenin durumuna göre uygun bir yere bırakırlar. Fakat yumurta bırakma, basit olarak gezdikleri gizli ve sıcak yerlere adeta düşürme şeklindedir. Ancak, dişiler, yumurta paketini bırakmadan önce en fazla bir hafta bu paketin bir kısmı abdomen'in içinde, bir kısmı da dışarıda durur vaziyette beraberinde taşımaktadırlar. Yumurta paketi 10-12 mm uzunluğunda ve siyahımsı kahve renktedir. Yumurta paketi içinde iki sıralı olmak üzere genellikle 16 adet yumurta bulunmakta, ancak, bu sayı 14-18 arasında değişebilmektedir. Yumurta paketi bırakıldıktan sonra 2-3 ay içinde açılmakta, 30 °C'de ise bu süre 5-6 hafta sürmektedir. Eğer yumurta paketleri serin olan yerlere bırakılmışsa bu takdirde kışı diyapoz halinde geçirerek ertesi ilkbaharda açılmaktadırlar. Bir dişi, hayatı boyunca 610 adet yumurta paketi bırakmaktadır. Ancak, bazen bu sayının 25'den daha fazla olduğu da belirtilmektedir. Genellikle yumurta paketleri içerisindeki yumurtalardan az sayıdaki bir kısmı açılmakta ve nimfler yumurta paketinin keskin olan tarafını aralamak suretiyle dışarı çıkmaktadırlar. Nimfler, yumurta paketini terk ettikten hemen sonra paket kapanarak eski halini almakta ve sanki hiç açılmamış gibi bir görünüm arz etmektedir. Bazen açılması gecikmiş olan yumurtalardan çıkan nimfler yumurta paketi içinde kapalı kalarak ölmektedir.
Yeni çıkan nimfler 6 mm boyunda, beyazımsı renkte, zaman ilerledikçe renk kahverengiye dönüşmekte ve boyları büyümektedir. Nimflerin ergin hale geçmesi için geçen zaman çevre sıcaklığına göre değişmekle birlikte, genel olarak nimf dönemi 1012 ay kadar devam etmektedir. Fakat sıcak olan yerlerde bol gıda bulunduğu takdirde bu süre beş aya kadar düşebilmektedir. Buna karşılık serin yerlerde nimf süresi iki yıl kadar sürmektedir. Erkek birey nimfleri 7-8, dişi birey nimfleri ise 9-10 gömlek değiştirmekte ve ergin olmaktadır. Dişiler, ergin hale geçtikten 2-3 hafta sonra yumurta paketlerini bırakmaya başlamakta, yumurta koyma 1-2 hafta sürmektedir. Erginler, sıcak yerlerde 2-4 ay, serin yerlerde yedi ay kadar yaşamaktadır. Erkeklerin bulunmadığı veya az bulunduğu yerlerde dişiler döllenmemiş yumurta da bırakmaktadır. Bu yumurtalar, bazen gelişerek açılmakta ve bu yumurtaların hepsinden dişiler meydana gelmektedir. Fakat bu partenogenetik bireylerden çok azı ergin hale gelebilmektedir.
Ergin ve nimfler gündüzleri sıcak ve karanlık yerlerde gizlenirler. Bunların vücutları yassı olduğu için duvardaki yarık ve çatlakların arası, tahta aralıkları, kapı ve pencere kasalarının duvarla bitiştiği yerlerdeki çatlakların içi, taban tahtalarının arası, su ve havagazı borularının arkaları, dolap altları, lavabo altları ve bunların duvarla bitişik olan yerleri bunların kolayca girerek gizlenmelerine elverişlidir. Bu gibi yerlerde gündüzleri gizlenen böcekler karanlık başladıktan sonra çıkarak aktif hale geçer, gıda ve su bulmak için etrafa dağılırlar. Daha çok binaların rutubetli bodrum katlarında gıda bol bulunduğu takdirde daha fazla çoğalırlar. Apartmanların üst katlarında daha az bulundukları dikkati çekmektedir.
Bunlar, her ne kadar binalar ve benzeri yerlerde bulunursa da özellikle yaz aylarında ve sıcak yerlerde çöplük, lağım, kanalizasyon ve benzeri gibi binalardan uzak yerlerde yaşadıkları da görülmektedir. B. orientalisin bazı bakteri, protozoa ve nematod türleriyle ilişkilerinin olduğu saptanmıştır.
Prof.Dr.Erol YILDIRIM ---Prof.Dr.Hikmet ÖZBEK -- Prof.Dr.İrfan ASLAN
Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümü
Dicyoptera takımı içerisinde Blattidae ve Blattellidae familyalarına giren böcekler hamam böcekleri olarak bilinmektedir. Dünyada, 3500 hamam böceği türü bulunmaktadır. Bunlardan sadece 10 tür insanların yaşadıkları ortamlara adapta olmuşlardır.
Blattidae
Blatta orientalis L. (Doğu Hamam Böceği, Kara Fatma)
Dişiler siyahımsı koyu kahve, erkekler koyu kırmızımsı kahve renkte, her ne kadar bazı bireylerde renkler belirli şekilde koyu ise de genellikle renkleri açık kahverengiden koyu siyahımsı kahverengiye kadar değişmekte, erkeklerde ön kanat abdomen'in sonuna kadar ulaşmamakta, dişilerde ise ön kanat iyice küçülmüş veya dumura uğramış durumdadır. Erginlerin boyu 13-30 (25) mm'dır.
Şekil 11. Blatta orientalis L.'de ergin, nimf ve yumurta paketiÜlkemizin hemen her yöresinde bulunmakla birlikte, Marmara, Orta, Batı ve Güney Anadolu Bölgelerindeki büyük şehirlerde daha yaygın olarak görülmekte ve problemler oluşturmaktadır.
Dişiler çiftleştikten sonra yumurta paketini bulundukları çevrenin durumuna göre uygun bir yere bırakırlar. Fakat yumurta bırakma, basit olarak gezdikleri gizli ve sıcak yerlere adeta düşürme şeklindedir. Ancak, dişiler, yumurta paketini bırakmadan önce en fazla bir hafta bu paketin bir kısmı abdomen'in içinde, bir kısmı da dışarıda durur vaziyette beraberinde taşımaktadırlar. Yumurta paketi 10-12 mm uzunluğunda ve siyahımsı kahve renktedir. Yumurta paketi içinde iki sıralı olmak üzere genellikle 16 adet yumurta bulunmakta, ancak, bu sayı 14-18 arasında değişebilmektedir. Yumurta paketi bırakıldıktan sonra 2-3 ay içinde açılmakta, 30 °C'de ise bu süre 5-6 hafta sürmektedir. Eğer yumurta paketleri serin olan yerlere bırakılmışsa bu takdirde kışı diyapoz halinde geçirerek ertesi ilkbaharda açılmaktadırlar. Bir dişi, hayatı boyunca 610 adet yumurta paketi bırakmaktadır. Ancak, bazen bu sayının 25'den daha fazla olduğu da belirtilmektedir. Genellikle yumurta paketleri içerisindeki yumurtalardan az sayıdaki bir kısmı açılmakta ve nimfler yumurta paketinin keskin olan tarafını aralamak suretiyle dışarı çıkmaktadırlar. Nimfler, yumurta paketini terk ettikten hemen sonra paket kapanarak eski halini almakta ve sanki hiç açılmamış gibi bir görünüm arz etmektedir. Bazen açılması gecikmiş olan yumurtalardan çıkan nimfler yumurta paketi içinde kapalı kalarak ölmektedir.
Yeni çıkan nimfler 6 mm boyunda, beyazımsı renkte, zaman ilerledikçe renk kahverengiye dönüşmekte ve boyları büyümektedir. Nimflerin ergin hale geçmesi için geçen zaman çevre sıcaklığına göre değişmekle birlikte, genel olarak nimf dönemi 1012 ay kadar devam etmektedir. Fakat sıcak olan yerlerde bol gıda bulunduğu takdirde bu süre beş aya kadar düşebilmektedir. Buna karşılık serin yerlerde nimf süresi iki yıl kadar sürmektedir. Erkek birey nimfleri 7-8, dişi birey nimfleri ise 9-10 gömlek değiştirmekte ve ergin olmaktadır. Dişiler, ergin hale geçtikten 2-3 hafta sonra yumurta paketlerini bırakmaya başlamakta, yumurta koyma 1-2 hafta sürmektedir. Erginler, sıcak yerlerde 2-4 ay, serin yerlerde yedi ay kadar yaşamaktadır. Erkeklerin bulunmadığı veya az bulunduğu yerlerde dişiler döllenmemiş yumurta da bırakmaktadır. Bu yumurtalar, bazen gelişerek açılmakta ve bu yumurtaların hepsinden dişiler meydana gelmektedir. Fakat bu partenogenetik bireylerden çok azı ergin hale gelebilmektedir.
Ergin ve nimfler gündüzleri sıcak ve karanlık yerlerde gizlenirler. Bunların vücutları yassı olduğu için duvardaki yarık ve çatlakların arası, tahta aralıkları, kapı ve pencere kasalarının duvarla bitiştiği yerlerdeki çatlakların içi, taban tahtalarının arası, su ve havagazı borularının arkaları, dolap altları, lavabo altları ve bunların duvarla bitişik olan yerleri bunların kolayca girerek gizlenmelerine elverişlidir. Bu gibi yerlerde gündüzleri gizlenen böcekler karanlık başladıktan sonra çıkarak aktif hale geçer, gıda ve su bulmak için etrafa dağılırlar. Daha çok binaların rutubetli bodrum katlarında gıda bol bulunduğu takdirde daha fazla çoğalırlar. Apartmanların üst katlarında daha az bulundukları dikkati çekmektedir.
Bunlar, her ne kadar binalar ve benzeri yerlerde bulunursa da özellikle yaz aylarında ve sıcak yerlerde çöplük, lağım, kanalizasyon ve benzeri gibi binalardan uzak yerlerde yaşadıkları da görülmektedir. B. orientalisin bazı bakteri, protozoa ve nematod türleriyle ilişkilerinin olduğu saptanmıştır.
Prof.Dr.Erol YILDIRIM ---Prof.Dr.Hikmet ÖZBEK -- Prof.Dr.İrfan ASLAN
Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümü