Tweet
Acanthoscelides obtectus (Say) (Fasulye Tohum Böceği)
Erginde vücut, oval yassıca, arkaya doğru hafif genişler, açık veya koyu kahve renkte, üzerinde arkaya yatık san ve yeşil kısa kıllar bulunur, bu kılların aralarında açık gri tüylerle kaplı uzuncu lekeler yer alır, vücudun alt tarafı kırmızımsı san renkte; antenler on bir segmentli, ilk beş segment ve son segment kırmızımsı, diğerleri koyu kahve, bacaklar kırmızımsı kahve renkte, son tibia'nm uç kısmında iki adet diken şeklinde çıkıntı bulunur, son sternum'un piygidium'la birleşme çizgisi dişide düz, erkekte ise yarım daire şeklinde yuvarlaklaşır, erkekler 3,1-4,2 mm, dişiler 3,8-4,8 mm boyundadır (Şekil 3. 32 A). Yumurta uzun ve oval, bir ucu sivri, diğer ucu yuvarlak, ilk konulduğu zaman saydam, parlak beyaz renkte, zamanla renk donuklaşır ve süt beyazı olur, 0,63-0,77 mm boyundadır. Larva ilk dönemde üç çift bacağa sahip, daha sonraki dönemlerde bacak bulunmaz, birinci dönemde uzun, daha sonra kısa kıllara sahiptir, son dönem larva 3-4 mm boyundadır. Pupa, başlangıçta parlak beyaz, daha sonra kahverengiye dönüşür ve 3-5 mm boyundadır.
Şekil 332Acanthoscelides obtectus (Say)'da, A-ergin, B-zarar (A-Booth et al., 1990'dan; B-Balachowsky, 1962'den)
A.obtectus tarlada mayısın ilk haftasından itibaren görülür. Bunlar, depodaki ürünlerden uçup gelen veya kışı tabiatta çeşitli yerlerde geçiren erginlerdir. Temmuz ortalarından sonra fasulye tarlalarında kapsüller kurumaya başlar. Bu dönemde dişiler fasulye kapsülünü üstünden yemek suretiyle açtığı bir delikten veya kapsül üzerindeki çatlaklardan ovipozitorünü sokarak kapsül çeperine veya tanelerin üzerine yumurtalarını tek tek veya 4-20'lik gruplar halinde bırakır. Bir dişi 41-108 adet yumurta bırakmakta, yumurtalar, sıcaklığa bağlı olarak 4-11 günde açılmaktadır. Çıkan larva, taneye girmekte, 20-26 gün içerisinde larva dönemini tamamlamakta ve tane içerisinde sonra pupa olmaktadır. Pupa süresi, 9-12 gün sürmekte, pupadan çıkan ergin fasulye kabuğunda yuvarlak bir kapakçık açarak dışarı çıkmaktadır. Eğer, hasat gecikmiş ise fasulye kapsülünü delerek uçmakta, hasat olgunluğuna gelmiş kapsülleri arayıp bulmakta ve içerisine yumurtalarını bırakmaktadır. Marmara Bölgesi'nde 1,5-2 dölü tarlada, diğerlerini depoda olmak üzere 5, Orta Anadolu'da 4-5, Ege ve Karadeniz'de 3-5, Güneydoğu Anadolu'da 3-4 döl vermektedir.
A.obtectus, fasulye, nohut, börülce ve mürdümük'de zarar yapmaktadır. Ülkemizin hemen her yöresinde bulunmaktadır. Konukçularında tanenin içerisinde beslenmesi süresince oyuklar meydana getirerek tanenin besin değerini düşürdüğü gibi, dışkı ve vücut artıkları ile de kirletmekte ve tanenin çimlenme gücünü
kaybetmesine sebep olmaktadır (Şekil 3. 32 B). Bu tür, birden fazla döl verdiği için devamlı üremesi sonucu delinmiş ve içinin büyük bir kısmı yenmiş, besin değerini tamamen yitirmiş olan taneler, hayvan yemi ve gübre olarak dahi kullanılamamaktadır. Ayrıca, tanelerde kalite, çimlenme gücü ve ağırlık kayıplarına sebep olmakta, iç ve dış piyasada önemli yeri olan baklagillerin pazar değerini de önemli ölçüde düşürmektedir.
Prof.Dr.Erol YILDIRIM ---Prof.Dr.Hikmet ÖZBEK -- Prof.Dr.İrfan ASLAN
Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümü
Erginde vücut, oval yassıca, arkaya doğru hafif genişler, açık veya koyu kahve renkte, üzerinde arkaya yatık san ve yeşil kısa kıllar bulunur, bu kılların aralarında açık gri tüylerle kaplı uzuncu lekeler yer alır, vücudun alt tarafı kırmızımsı san renkte; antenler on bir segmentli, ilk beş segment ve son segment kırmızımsı, diğerleri koyu kahve, bacaklar kırmızımsı kahve renkte, son tibia'nm uç kısmında iki adet diken şeklinde çıkıntı bulunur, son sternum'un piygidium'la birleşme çizgisi dişide düz, erkekte ise yarım daire şeklinde yuvarlaklaşır, erkekler 3,1-4,2 mm, dişiler 3,8-4,8 mm boyundadır (Şekil 3. 32 A). Yumurta uzun ve oval, bir ucu sivri, diğer ucu yuvarlak, ilk konulduğu zaman saydam, parlak beyaz renkte, zamanla renk donuklaşır ve süt beyazı olur, 0,63-0,77 mm boyundadır. Larva ilk dönemde üç çift bacağa sahip, daha sonraki dönemlerde bacak bulunmaz, birinci dönemde uzun, daha sonra kısa kıllara sahiptir, son dönem larva 3-4 mm boyundadır. Pupa, başlangıçta parlak beyaz, daha sonra kahverengiye dönüşür ve 3-5 mm boyundadır.
Şekil 332Acanthoscelides obtectus (Say)'da, A-ergin, B-zarar (A-Booth et al., 1990'dan; B-Balachowsky, 1962'den)
A.obtectus tarlada mayısın ilk haftasından itibaren görülür. Bunlar, depodaki ürünlerden uçup gelen veya kışı tabiatta çeşitli yerlerde geçiren erginlerdir. Temmuz ortalarından sonra fasulye tarlalarında kapsüller kurumaya başlar. Bu dönemde dişiler fasulye kapsülünü üstünden yemek suretiyle açtığı bir delikten veya kapsül üzerindeki çatlaklardan ovipozitorünü sokarak kapsül çeperine veya tanelerin üzerine yumurtalarını tek tek veya 4-20'lik gruplar halinde bırakır. Bir dişi 41-108 adet yumurta bırakmakta, yumurtalar, sıcaklığa bağlı olarak 4-11 günde açılmaktadır. Çıkan larva, taneye girmekte, 20-26 gün içerisinde larva dönemini tamamlamakta ve tane içerisinde sonra pupa olmaktadır. Pupa süresi, 9-12 gün sürmekte, pupadan çıkan ergin fasulye kabuğunda yuvarlak bir kapakçık açarak dışarı çıkmaktadır. Eğer, hasat gecikmiş ise fasulye kapsülünü delerek uçmakta, hasat olgunluğuna gelmiş kapsülleri arayıp bulmakta ve içerisine yumurtalarını bırakmaktadır. Marmara Bölgesi'nde 1,5-2 dölü tarlada, diğerlerini depoda olmak üzere 5, Orta Anadolu'da 4-5, Ege ve Karadeniz'de 3-5, Güneydoğu Anadolu'da 3-4 döl vermektedir.
A.obtectus, fasulye, nohut, börülce ve mürdümük'de zarar yapmaktadır. Ülkemizin hemen her yöresinde bulunmaktadır. Konukçularında tanenin içerisinde beslenmesi süresince oyuklar meydana getirerek tanenin besin değerini düşürdüğü gibi, dışkı ve vücut artıkları ile de kirletmekte ve tanenin çimlenme gücünü
kaybetmesine sebep olmaktadır (Şekil 3. 32 B). Bu tür, birden fazla döl verdiği için devamlı üremesi sonucu delinmiş ve içinin büyük bir kısmı yenmiş, besin değerini tamamen yitirmiş olan taneler, hayvan yemi ve gübre olarak dahi kullanılamamaktadır. Ayrıca, tanelerde kalite, çimlenme gücü ve ağırlık kayıplarına sebep olmakta, iç ve dış piyasada önemli yeri olan baklagillerin pazar değerini de önemli ölçüde düşürmektedir.
Prof.Dr.Erol YILDIRIM ---Prof.Dr.Hikmet ÖZBEK -- Prof.Dr.İrfan ASLAN
Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümü