Tweet
BUÐDAY-ARPA GÜBRELEMESÝ
Ülkemizde en geniþ üretim alaný bulunan buðday ve arpa çok farklý toprak tiplerinde yetiþtiriciliði yapýlmaktadýr. Toprak pH isteði bakýmýndan hafif asitten kuvvetli alkalin ( 6.5-8.7 ) þartlarda yetiþtiriciliði yapýlmasýna raðmen en iyi geliþme ortamý pH deðeri 7.0-7.7 arasýndadýr. Buðday ve arpada verimi en çok sýnýrlayan faktör yaðýþ miktarý ve yaðýþýn daðýlýmýdýr. Yaðýþ miktarýnýn ve bitkinin geliþme dönemi içinde daðýlýma göre bir dekara verilmesi gereken azotlu gübre miktarý büyük önem taþýmaktadýr.
Buðdayýn Gübrelenmesinde Dikkat Edilecek Hususlar :
Ýklim özellikleri,
Topraðýn tohum ekimine iyi hazýrlanmasý,
M2.’ye ekilecek tohum adedi ve tohumluk kalitesi,
Taban gübresi ( Toprak altý ) miktarý, çeþidi, uygulama zamaný ve uygulama þekli ( serpme-bant )
Kardeþlenme ve sapa kalkmada üst gübre miktarý ve çeþidi,
Yetersiz yaðýþta sulama,
Azotlu gübreleme ile yatma arasýnda iliþki,
Azotlu gübreleme ile pas hastalýðý arasýnda iliþki,
Un randýmaný ve kalite,
Buðdayýn Ekmeklik-Makarnalýk, Arpanýn Yemlik-Biralýk olmasý.
TOPRAK ALTI GÜBRELEMESÝ
Tohum ekiminden önce yapýlan son toprak iþlemesi ile birlikte verilebileceði gibi kombine mibzerle ( Tohum ve Gübre ) yapýlan ekim de tohum ekimi ile birlikte verilebilir. Gübre derinliði tohumun düþtüðü yerin 5-6 cm. saðýna veya soluna ve 6-8 cm. aþaðýsý olacak þekilde ayarlanmalýdýr.
ÜST GÜBRELEME
Kardeþlenme baþlangýcýndan sapa kalkma dönemine kadar yapýlan gübrelemedir. Yaðýþý az olan yörelerde sulama yapýlmaksýzýn yapýlan yetiþtiricilikle üst gübresi bir defada, yaðýþý yeterli olan veya sulama yapýlan yörelerde üst gübreleme iki defada yapýlmalýdýr. Yaðýþ veya sulama durumuna göre verilecek üst gübre ( azotlu ) miktarý deðiþmektedir.
Þekil-1
Üst gübrelemeyi bir defada veren üreticiler kardeþlenme döneminin sonuna doðru, üst gübrelemeyi iki defada yapan üreticiler ilk üst gübreyi kardeþlenme ortasýnda, ikinciyi ise sapa kalkma döneminde vermelidirler. Yaðýþý çok az olan yörelerde üst gübrelemede verilecek azotlu gübre miktarý, tohum ekim döneminde verilen toprak altý gübresi ile de birlikte verilebilir.
Þekil-2
Buðdayda üst gübreleme zamaný Þekil-2’de gösterildiði gibi kritik geliþme ( kardeþlenme sonu veya sapa kalkma ) dönemlerinden önce verilmelidir.
DÝKKAT :
1- Yaðýþý yeterli olan yörelerde bazý yýllar ilkbahar baþlangýç yaðýþlarý az olabilir, bu durumda ikinci üst gübre miktarý azaltýlmalýdýr. Azaltýlmamasý durumunda fazla azottan dolayý bitkinin su tüketimi artar ve topraktaki su miktarý kýsa sürede tükenir ve buðdayda YANMA dediðimiz olay meydana gelir.
2- Yaðýþý yeterli olan yörelerde dekardan fazla ürün alýnmasý düþüncesi ile gereðinden fazla azotlu gübre kullanýmý bitkinin YATMA‘sýna neden olur ve PAS gibi hastalýk etmenlerinin zarar derecesini arttýrabilir.
3- Üst gübrelemede kullanýlacak azotlu gübre çeþitlerinin belirlenmesi.
Üst gübrelemeyi bir defada yapan üreticiler % 26 N CAN gübresini veya % 46 N ÜRE gübresini tercih etmelidir.
Üst gübrelemeyi iki defada yapan üreticiler ilk gübrelemede ÜRE veya CAN kullanmalý, ikinci gübrelemede % 26 N CAN veya % 33 N Amonyum Nitrat kullanmalýdýrlar.
Üreticilerin üst gübrelemede gübre cinsi belirlemede dikkat edeceði husus gübre uygulamasý yaptýktan sonra bir kaç gün içinde yaðmur yaðmasý ve havalarýn güneþli ve sýcak geçmemesidir. Üst gübre uygulandýktan sonra 5-10 gün yaðmur yaðmýyor, hava sýcak ve güneþli ise ÜRE gübresinden büyük ölçüde azot kaybý amonyak ( NH3 ) halinde olur ve gübrelemenin etkisi az görülür. Bu kayýp % 33 N Amonyum Nitratta nispeten az, CAN gübresinde ise çok az olur. Bunun için özellikle ikinci üst gübrelemede ÜRE kullanýmýndan kaçýnýlmalýdýr.
YAPRAKTAN GÜBRELEME
Genellikle yabancý ot ilaçlanmasý ile birlikte yapýlan yapraktan gübrelemede güvendiðiniz firmanýn yaprak gübresini kullanýnýz. Katý formda olan gübrelerin su ve asitte eritilmesi ile renkli sývýlar halinde hazýrlanmýþ yaprak gübreleri yerine katý ( Toz ) formda olan ve ilaçlama tanký içinde eritilerek kullanýlan yaprak gübrelerini tercih etmek daha iyi ve daha ekonomiktir. Katý yaprak gübrelerinin etkili madde ( % N + % P205 +% K2 O+mikroelement ) miktarý toplamý, sývý gübrelerin en azýndan iki katý kadardýr.
Yapraktan gübre uygularken aþaðýdaki hususlara dikkat etmek gerekir.
Sabah erken veya akþam üzeri uygulanmalýdýr.
Çok ince zerrecikler halinde verilmelidir.
Ýlaçlama tankýnýn içinde önce gübre eritilmeli sonra, zirai ilaç ilave edilmelidir.
Yaprak gübreleri gerekirse 10-15 gün ara ile iki defa uygulanmalýdýr
Tablo-1
Þekil-3
Buðday bitkisinde dekardan alýnan dane ve sap ( saman ) miktarýna göre topraktan kaldýrýlan azot ( N ), fosfor ( P205 ) ve potasyum miktarlarý Tablo-1 ve Þekil-3 ‘te gösterilmiþtir.
GÜBRE TAVSÝYELERÝ
Sulama yapýlmadan sadece yaðýþý az olan yörelerde ve alýnacak ürün miktarýna göre gübre tavsiyeleri ( Toprak analizine göre, tabloda verilen tavsiyeler ) deðiþebilir.
Ürün Kg/Da
Gübreleme Zamaný Gübre Cinsi 200-250 250-300 300-400
Kg Gübre /Dekar Kg Gübre/Dekar Kg Gübre /Dekar
Taban Gübre
(Ekim Öncesi) DAP veya
ÇÝNKOLU 20.20.0 10
22 12
26 14
30
Üst Gübre
(Bir defada verenler) (Kardeþlenmede) CAN
veya
ÜRE
veya
%33 N Amonyum Nitrat 12
7
10 14
8
11 16
9
12
Yaðýþ yeterli veya sulama yapýlan yörelerde dekardan alýnacak ürün miktarýna göre gübre tavsiyeleri ( Toprak analizine göre aþaðýda verilen tavsiyeler) deðiþebilir.
400-500
Ürün kg/da
500-600
Ürün kg/da 600-700
Ürün kg/da 700+
Ürün kg/da
Gübreleme Zamaný Gübre Cinsi Kg Gübre /Dekar Kg Gübre/Dekar Kg Gübre /Dekar Kg Gübre /Dekar
Taban Gübre
(Ekim Öncesi) ÇÝNKOLU 20.20.0 35 40 45 50
Üst Gübre
(Kardeþlenmede) >CAN
veya
ÜRE 12
7 14
8 16
9 18
10
Üst Gübre
(Sapa Kalkmada) CAN
veya
%33 AN 10
8 10
8 10
8 10
8
DÝKKAT: Gübre kullanýmýnda aþaðýdaki hususlarý dikkate alýn.
Normal 20.20.0 kompoze gübre yerine içinde çinko bulunan kompoze gübre kullanýlmasý verimi % 10-20 kadar arttýracaðý gibi, buðday kalitesini de yükseltir.
Kombine mibzerle bant (þerit) halinde gübre kullanýmda tavsiye edilen gübre miktarýný kompoze gübrede 2 kg. DAP gübresinde 1 kg. azaltarak uygulayýnýz.
Arpa üretiminde taban gübreyi 2 kg., üst gübreyi 3 kg. azaltarak uygulayýnýz.
Makarnalýk buðdayda ve biralýk arpa yetiþtiriciliðinde tavsiye edilen üst gübre miktarlarýný 3 kg. azaltarak uygulayýnýz.
Dekardan alýnacak ürün miktarýnýn daha fazla olmasý durumunda her 100 kg. dane ürün için taban gübresini 2 kg., üst gübreyi 3 kg. arttýrarak uygulayýnýz.
Sulama yapan üreticiler ikinci üst gübreden sonra yaðýþ gelmeyecek ise hemen sulama yapmalýdýr.
Toprakta tuzluluk varsa buðday yerine arpa üretimini tercih ediniz. Arpa buðdaya oranla toprak tuzluluðuna daha dayanýklýdýr.
Toprak tahlili yaptýrarak gübre kullanýnýz.
BUÐDAY VE ARPADA GÖRÜLEN ÖNEMLÝ BESÝN ELEMENTÝ NOKSANLIKLARI
Azot Noksanlýðý;
Noksanlýk belirtileri ilk ( alt ) çýkan yapraklarda en þiddetli olarak görülür. Yapraðýn uç kýsmýndan baþlayarak yaprak kýnýna doðru yeþil renk yerine önceleri açýk yeþil ve daha sonra sarýmsý yeþil renk oluþur.
Buðday bitkisinin boðum aralarý kýsalýr, kýsa boylu bitkiler oluþur, daneler tam dolmaz, buruþuk kalýr. Un randýmaný ve kalitesi ( ekmek veya makarna ) azalýr. Azot fazlalýðýndan ise boðum aralarý uzar, rüzgar ve yaðýþtan yatma görülür, bitkinin su tüketimi artar, özellikle makarnalýk buðdaylarda ve biralýk arpada kalite azalýr.
Buðdayda azot noksanlýðý
Fosfor Noksanlýðý;
Geliþmenin ilk dönemlerinde ve özellikle kýþý sert geçen yörelerde daha çok görülür. Ýlk çýkan yaþlý ( alt ) yapraklarda damar aralarýnda mavimsi yeþil ve daha ileri sahalarda Erguan ( morumsu ) rengi meydana gelir. Tohum baðlama azalýr ve verim çok düþer.
Buðdayda fosfor noksanlýðý
Potasyum Noksanlýðý;
Çok kumsal ve hafif bünyeli topraklar hariç noksanlýk belirtisi fazla görülmez. Noksanlýk belirtileri Azot ve fosforda olduðu gibi önce yaþlý (alt) yapraklarda görülür. Yapraðýn uç kýsmýndan itibaren damar aralarý sararýr daha ileri safhalarda kahverengine dönüþerek yapraklarýn uç kýsmý kurur.
Buðdayda potasyum noksanlýðý
Çinko Noksanlýðý;
Noksanlýk belirtileri sapa kalkma döneminde daha belirgin olarak ortaya çýkar. Genç ( tepe ) yapraklarda damar aralarýnda küçük açýk sarý yeþil danecikler halinde noksanlýk belirtileri görülür. Bazý hallerde yapraklar daralýr ve küçük kalýr, verim çok azalýr.
Kaynak: Prof.Dr. Habil ÇOLAKOÐLU
Gübre Kullanýmý ile ilgili Genel Bilgiler
Gübreleme, bitki yetiþtirilmesinde uygulanan fevkalâde önemli bir konudur. Su, gübre, ilaç, makine vb. ziraî girdilerin etkileri dikkate alýndýðýnda; tek baþýna gübrenin, mahsul verimini % 50’ye kadar yükselttiði tespit edilmiþtir. Ürünün arttýrýlmasýnda gübrenin payýnýn, bazý hallerde % 80’e kadar çýktýðý durumlar da söz konusudur. Bu ifadeyle, gübrenin önemi bir kere daha anlaþýlmýþ olacaktýr.
Türkiye’miz, tarihin çok eski zamanlarýndan beri pek çok medeniyetin beþiði olmuþ ve halen yaþadýðýmýz topraklar üzerinde fazla sayýda milletler tarafýndan çeþitli devletler kurulmuþtur. Tarýmýn baþladýðý tarihin ilk çaðlarýndan itibaren, topraklarýmýzda tarým yapýlarak, bitki yetiþtirilmiþtir. Bu ise, topraðýn sahip olduðu bitki besin maddelerinin sömürülmesi demektir, yýllardan beri gübrelemeden ekilip biçilmesiyle de fakirleþmesi demektir.
Bilindiði gibi toprakta bitki için gerekli besin maddeleri vardýr. Bunlardan üç tanesi en çok kullanýlaný ve en önemlileridir ki, bunlarýn etkili maddeleri Azot ( N ), Fosfor ( P ) ve Potasyum ( K )’dur. NPK gübreleri de denilen Azot, Fosfor ve Potas üçlüsüne, makro ( büyük ) bitki besin maddesi ( bbm ) ismi de verilir. NPK’dan baþka Kalsiyum ( Ca ), Magnezyum ( Mg ), Kükürt ( S ), Çinko ( Zn ), Bor ( B ), Bakýr ( Cu ), Mangan ( Mn ), Demir ( Fe ), Molibden ( Mo ), Klor ( Cl ), Sodyum ( Na ), Silisyum ( Si ) gibi elementler de bitkinin normal geliþmesi için gereklidir. Bu maddelerin noksanlýðý geliþmeyi durduracaðý gibi, toprakta fazla miktarda bulunmasý da zehir etkisi yaparak verimi düþürecektir. Bir diðer önemli husus da, bu maddelerin birisinin diðerinin üzerine etki yaparak, bitkilerce faydalanmasýný kolaylaþtýrmasýdýr. O halde bu maddelerin toprakta bulunmalarý yetmeyecek, ayný zamanda belli oranlarda ve hepsinin yeteri ölçüde yan yana, bir arada bulunmalarý zorunlu olacaktýr.
Bitkinin hangi besin maddelerine ihtiyacý olduðunu anlamak için çeþitli yollar vardýr. Bu yollarýn en baþýnda toprak analizleri gelir. Bugün yurdumuzun pek çok yerinde, Tarým ve Köyiþleri Bakanlýðý’na baðlý olarak faaliyet gösteren “ Toprak Analiz Laboratuarlarý ” vardýr.
Bu laboratuarlara götürülecek toprak numuneleri orada parasýz olarak analiz edilirler ve topraðýn ihtiyacý olan gübre miktarlarý, bu konunun uzmanlarý tarafýndan çiftçimize önerilir ve gübreleme bu öneriye göre uygulanýr. Laboratuarlara gidecek toprak numunesinin alýnmasý, toprak miktarý, derinliði ve þekli konusunda, laboratuardan açýklayýcý kýsa bilgiler kolaylýkla temin edilir.
Bir diðer tespit metodu da bitkilerin analiz edilmesidir. Bu yolla toprak yerine, laboratuarlarda bitki analizi yapýlmakta ve elde edilen sonuçlara göre topraðýn gübre ihtiyacý belirlenmektedir.
Pratik ve kolay bir baþka besin maddesi noksanlýðý tespit metodu ise, çeþitli organlarda, o besin maddesinin eksikliðinden ( veya fazlalýðýndan ) ötürü ortaya çýkan renk, þekil, büyüme, kalite vb. deðiþikliklerdir ki, daha ileride gübreleme önerileri bahsinde, besin maddesi noksanlýðýndan kaynaklanan bu iþaretler, belirtilmeye çalýþýlacaktýr.
Çeþitli bitki besin maddeleri, yani gübreler, baþlýca iki kaynaktan temin edilir: Bunlar ya çiftlik gübreleri veya kimyevî gübrelerdir. Çiftlik gübresi, bir diðer ismiyle ahýr gübresi, az miktarda besin maddesi de içermekle beraber, fonksiyonu itibariyle topraðýn fizikî yapýsýný düzeltmek bakýmýndan büyük önem taþýr. Topraðýn fizikî yapýsý denilince havalanmasý, su tutmasý, toprak zerrelerinin büyüklüðü, kýsaca iyi bir tohum yataðý özelliði taþýmasý anlaþýlýr. Tarýmda bu özellikleri bakýmýndan iyi olan topraklar, fevkalâde önemlidir ve en az gübreler kadar, bitki yetiþtirilmesi açýsýndan dikkat edilir. Ýþte ahýr gübresi, topraðýn iyi bir tarým topraðý olmasýný saðlar ki, bu yolla elde edilecek gelir artýþý, çok büyüktür.
Bitkilerin ana besin maddesi kaynaðý ise, þüphesiz kimyevî gübrelerdir. Ülkemizde azotlu, fosforlu ve potasyumlu gübreler üretilip satýþa sunulduðu gibi, her üçünün bir arada yer aldýðý kompoze ( bileþik ) gübreler de vardýr.
Gübreleme yapýlýrken, gübrenin miktarý kadar, gübrenin verilme þekli ve zamaný da büyük önem taþýr. Gübre verildikten sonra topraðýn asit veya bazik reaksiyon göstermesi ( PH ), geçirgenliði, toprak ve toprak iþleme þekli ile; iklim faktörleri ( sýcaklýk, yaðýþ, sulama, buharlaþma, ýþýklanma, gün uzunluðu vb. ) ve bitki faktörleri, gübrenin bitki tarafýndan alýnmasýný önemli ölçüde etkilemektedir.
Çok çeþitli azotlu gübreler bulunmakla birlikte, bitkinin ihtiyacý olan Azot tavsiye edilirken; Azot kaynaðý olarak ÜRE (tarýmda kullanýlan gübre) ele alýnacaktýr. Azotlu gübre olarak ÜRE’nin tavsiye edilmesinin pek çok sebebi vardýr. Bu sebeplerin baþlýcalarýný þöyle özetleyebiliriz:
ÜRE, % 46 N oranýnda saf Azot ihtiva ettiðinden, az bir hacimde daha fazla miktarda bitki besin maddesi bulundurur. Bu konsantre olma özelliði, ÜRE’nin taþýma depolama ve kullanýmýnda büyük kolaylýk saðlar, dolayýsýyla ÜRE, ucuz ve ekonomik bir gübredir.
ÜRE, CO ( NH2 ) 2 kimyevî formüllü, saf Azot kaynaðýdýr. Bünyesinde Azot’tan baþka, toprakta kalýcý, dolgu maddesi artýklarý bulundurmaz. Az miktarda bir rutubette eriyerek derhal bitkiye yarayýþlý hale gelir. Toprak reaksiyonu bakýmýndan da olumsuz bir etki göstermez.
ÜRE,pozitif yüklü Amonyak ( NH4 ) + formu sayesinde, ( - ) yüklü toprak kolloidlerine iyice tutunur. Bu, ÜRE’nin çok önemli bir özelliðidir.
Çünkü, bu sayede, ülkemizdeki topraklarda yýkanma suretiyle meydana gelen Azot kaybý önlenmiþ ve Azot’un toprakta uzun müddet saklanmasý mümkün olur. Böylece, bitkiye bütün geliþme periyodu boyunca, devamlý Azot temin edilir. Ayrýca, yýkanma tehlikesi olmadýðýndan, ekimden önce, ekimden sonra veya ihtiyaç olduðu anda topraða verilebilir.
Tarýmsal üretim için gerekli temel girdiler içerisinde, en önemlilerinden biri gübre kullanýmý olup; kaliteli ve yüksek verim elde edilebilmesinde, gübre kullanýmýnýn belirleyici etkisi vardýr.
Gübre üretimi ve tüketimi bir ülkenin tarýmsal geliþmesinin olduðu kadar, birim alýnan ürün miktarýnýn da en iyi göstergelerindendir.
Gübreleme, esas anlamda bitkisel üretimde amaçlanan verim ve kaliteye ulaþabilmek için, içerisinde bir veya birkaç çeþit bitki besin maddesi bulunan organik veya inorganik bileþiklerin topraða veya doðrudan bitkiye verilmesidir.
Kimyasal Gübre kullanýmý, ülkemizde pek çok ülkeye oranla geç baþlamýþtýr. Türkiye de gübre üretimi, kamu ve özel sektöre ait 6 kuruluþ tarafýndan yapýlmaktadýr. Bu tesislerde Üre, A.Nitrat, A.Sülfat, DAP, Kompoze Gübreler ve Triple Süper Fosfat gübreleri üretilmekte ve bayiler kanalýyla tarýmýn hizmetine sunulmaktadýr.
Tarýmsal üretim’de amaç, topraktan olabildiðince fazla miktarda ve üstün kalitede ürün elde etmektir.
Bitkilerin hasat edilmesiyle, toprakta kaybolan bitki besin maddelerine yine yaðmur ve sulama sularýyla yýkanan, erozyonla kaybolan bitki besin maddeleri de eklendiðinde ekim yapýlan topraklarýn, giderek besin maddeleri yönünden fakirleþmesi kaçýnýlmazdýr.
Bu nedenle, topraða, bitkiler tarafýndan alýnan ve diðer yollarla sömürülen bitki besin maddelerinin verilmesi için gübreleme yapýlmalýdýr.
Topraktan kaldýrýlan bitki besin maddelerinin içinde en önemlileri AZOT, FOSFOR ve POTASYUM’dur. Ülkemiz, AZOT ve FOSFOR yönünden fakir olmasýna karþýn, POTASYUM yönünden zengindir.
Kompoze Gübre; Azot, Fosfor ve Potasyum gibi üç ana besin maddesinden en az ikisini içeren gübredir.
Ülkemizde en geniþ üretim alaný bulunan buðday ve arpa çok farklý toprak tiplerinde yetiþtiriciliði yapýlmaktadýr. Toprak pH isteði bakýmýndan hafif asitten kuvvetli alkalin ( 6.5-8.7 ) þartlarda yetiþtiriciliði yapýlmasýna raðmen en iyi geliþme ortamý pH deðeri 7.0-7.7 arasýndadýr. Buðday ve arpada verimi en çok sýnýrlayan faktör yaðýþ miktarý ve yaðýþýn daðýlýmýdýr. Yaðýþ miktarýnýn ve bitkinin geliþme dönemi içinde daðýlýma göre bir dekara verilmesi gereken azotlu gübre miktarý büyük önem taþýmaktadýr.
Buðdayýn Gübrelenmesinde Dikkat Edilecek Hususlar :
Ýklim özellikleri,
Topraðýn tohum ekimine iyi hazýrlanmasý,
M2.’ye ekilecek tohum adedi ve tohumluk kalitesi,
Taban gübresi ( Toprak altý ) miktarý, çeþidi, uygulama zamaný ve uygulama þekli ( serpme-bant )
Kardeþlenme ve sapa kalkmada üst gübre miktarý ve çeþidi,
Yetersiz yaðýþta sulama,
Azotlu gübreleme ile yatma arasýnda iliþki,
Azotlu gübreleme ile pas hastalýðý arasýnda iliþki,
Un randýmaný ve kalite,
Buðdayýn Ekmeklik-Makarnalýk, Arpanýn Yemlik-Biralýk olmasý.
TOPRAK ALTI GÜBRELEMESÝ
Tohum ekiminden önce yapýlan son toprak iþlemesi ile birlikte verilebileceði gibi kombine mibzerle ( Tohum ve Gübre ) yapýlan ekim de tohum ekimi ile birlikte verilebilir. Gübre derinliði tohumun düþtüðü yerin 5-6 cm. saðýna veya soluna ve 6-8 cm. aþaðýsý olacak þekilde ayarlanmalýdýr.
ÜST GÜBRELEME
Kardeþlenme baþlangýcýndan sapa kalkma dönemine kadar yapýlan gübrelemedir. Yaðýþý az olan yörelerde sulama yapýlmaksýzýn yapýlan yetiþtiricilikle üst gübresi bir defada, yaðýþý yeterli olan veya sulama yapýlan yörelerde üst gübreleme iki defada yapýlmalýdýr. Yaðýþ veya sulama durumuna göre verilecek üst gübre ( azotlu ) miktarý deðiþmektedir.
Þekil-1
Üst gübrelemeyi bir defada veren üreticiler kardeþlenme döneminin sonuna doðru, üst gübrelemeyi iki defada yapan üreticiler ilk üst gübreyi kardeþlenme ortasýnda, ikinciyi ise sapa kalkma döneminde vermelidirler. Yaðýþý çok az olan yörelerde üst gübrelemede verilecek azotlu gübre miktarý, tohum ekim döneminde verilen toprak altý gübresi ile de birlikte verilebilir.
Þekil-2
Buðdayda üst gübreleme zamaný Þekil-2’de gösterildiði gibi kritik geliþme ( kardeþlenme sonu veya sapa kalkma ) dönemlerinden önce verilmelidir.
DÝKKAT :
1- Yaðýþý yeterli olan yörelerde bazý yýllar ilkbahar baþlangýç yaðýþlarý az olabilir, bu durumda ikinci üst gübre miktarý azaltýlmalýdýr. Azaltýlmamasý durumunda fazla azottan dolayý bitkinin su tüketimi artar ve topraktaki su miktarý kýsa sürede tükenir ve buðdayda YANMA dediðimiz olay meydana gelir.
2- Yaðýþý yeterli olan yörelerde dekardan fazla ürün alýnmasý düþüncesi ile gereðinden fazla azotlu gübre kullanýmý bitkinin YATMA‘sýna neden olur ve PAS gibi hastalýk etmenlerinin zarar derecesini arttýrabilir.
3- Üst gübrelemede kullanýlacak azotlu gübre çeþitlerinin belirlenmesi.
Üst gübrelemeyi bir defada yapan üreticiler % 26 N CAN gübresini veya % 46 N ÜRE gübresini tercih etmelidir.
Üst gübrelemeyi iki defada yapan üreticiler ilk gübrelemede ÜRE veya CAN kullanmalý, ikinci gübrelemede % 26 N CAN veya % 33 N Amonyum Nitrat kullanmalýdýrlar.
Üreticilerin üst gübrelemede gübre cinsi belirlemede dikkat edeceði husus gübre uygulamasý yaptýktan sonra bir kaç gün içinde yaðmur yaðmasý ve havalarýn güneþli ve sýcak geçmemesidir. Üst gübre uygulandýktan sonra 5-10 gün yaðmur yaðmýyor, hava sýcak ve güneþli ise ÜRE gübresinden büyük ölçüde azot kaybý amonyak ( NH3 ) halinde olur ve gübrelemenin etkisi az görülür. Bu kayýp % 33 N Amonyum Nitratta nispeten az, CAN gübresinde ise çok az olur. Bunun için özellikle ikinci üst gübrelemede ÜRE kullanýmýndan kaçýnýlmalýdýr.
YAPRAKTAN GÜBRELEME
Genellikle yabancý ot ilaçlanmasý ile birlikte yapýlan yapraktan gübrelemede güvendiðiniz firmanýn yaprak gübresini kullanýnýz. Katý formda olan gübrelerin su ve asitte eritilmesi ile renkli sývýlar halinde hazýrlanmýþ yaprak gübreleri yerine katý ( Toz ) formda olan ve ilaçlama tanký içinde eritilerek kullanýlan yaprak gübrelerini tercih etmek daha iyi ve daha ekonomiktir. Katý yaprak gübrelerinin etkili madde ( % N + % P205 +% K2 O+mikroelement ) miktarý toplamý, sývý gübrelerin en azýndan iki katý kadardýr.
Yapraktan gübre uygularken aþaðýdaki hususlara dikkat etmek gerekir.
Sabah erken veya akþam üzeri uygulanmalýdýr.
Çok ince zerrecikler halinde verilmelidir.
Ýlaçlama tankýnýn içinde önce gübre eritilmeli sonra, zirai ilaç ilave edilmelidir.
Yaprak gübreleri gerekirse 10-15 gün ara ile iki defa uygulanmalýdýr
Tablo-1
Þekil-3
Buðday bitkisinde dekardan alýnan dane ve sap ( saman ) miktarýna göre topraktan kaldýrýlan azot ( N ), fosfor ( P205 ) ve potasyum miktarlarý Tablo-1 ve Þekil-3 ‘te gösterilmiþtir.
GÜBRE TAVSÝYELERÝ
Sulama yapýlmadan sadece yaðýþý az olan yörelerde ve alýnacak ürün miktarýna göre gübre tavsiyeleri ( Toprak analizine göre, tabloda verilen tavsiyeler ) deðiþebilir.
Ürün Kg/Da
Gübreleme Zamaný Gübre Cinsi 200-250 250-300 300-400
Kg Gübre /Dekar Kg Gübre/Dekar Kg Gübre /Dekar
Taban Gübre
(Ekim Öncesi) DAP veya
ÇÝNKOLU 20.20.0 10
22 12
26 14
30
Üst Gübre
(Bir defada verenler) (Kardeþlenmede) CAN
veya
ÜRE
veya
%33 N Amonyum Nitrat 12
7
10 14
8
11 16
9
12
Yaðýþ yeterli veya sulama yapýlan yörelerde dekardan alýnacak ürün miktarýna göre gübre tavsiyeleri ( Toprak analizine göre aþaðýda verilen tavsiyeler) deðiþebilir.
400-500
Ürün kg/da
500-600
Ürün kg/da 600-700
Ürün kg/da 700+
Ürün kg/da
Gübreleme Zamaný Gübre Cinsi Kg Gübre /Dekar Kg Gübre/Dekar Kg Gübre /Dekar Kg Gübre /Dekar
Taban Gübre
(Ekim Öncesi) ÇÝNKOLU 20.20.0 35 40 45 50
Üst Gübre
(Kardeþlenmede) >CAN
veya
ÜRE 12
7 14
8 16
9 18
10
Üst Gübre
(Sapa Kalkmada) CAN
veya
%33 AN 10
8 10
8 10
8 10
8
DÝKKAT: Gübre kullanýmýnda aþaðýdaki hususlarý dikkate alýn.
Normal 20.20.0 kompoze gübre yerine içinde çinko bulunan kompoze gübre kullanýlmasý verimi % 10-20 kadar arttýracaðý gibi, buðday kalitesini de yükseltir.
Kombine mibzerle bant (þerit) halinde gübre kullanýmda tavsiye edilen gübre miktarýný kompoze gübrede 2 kg. DAP gübresinde 1 kg. azaltarak uygulayýnýz.
Arpa üretiminde taban gübreyi 2 kg., üst gübreyi 3 kg. azaltarak uygulayýnýz.
Makarnalýk buðdayda ve biralýk arpa yetiþtiriciliðinde tavsiye edilen üst gübre miktarlarýný 3 kg. azaltarak uygulayýnýz.
Dekardan alýnacak ürün miktarýnýn daha fazla olmasý durumunda her 100 kg. dane ürün için taban gübresini 2 kg., üst gübreyi 3 kg. arttýrarak uygulayýnýz.
Sulama yapan üreticiler ikinci üst gübreden sonra yaðýþ gelmeyecek ise hemen sulama yapmalýdýr.
Toprakta tuzluluk varsa buðday yerine arpa üretimini tercih ediniz. Arpa buðdaya oranla toprak tuzluluðuna daha dayanýklýdýr.
Toprak tahlili yaptýrarak gübre kullanýnýz.
BUÐDAY VE ARPADA GÖRÜLEN ÖNEMLÝ BESÝN ELEMENTÝ NOKSANLIKLARI
Azot Noksanlýðý;
Noksanlýk belirtileri ilk ( alt ) çýkan yapraklarda en þiddetli olarak görülür. Yapraðýn uç kýsmýndan baþlayarak yaprak kýnýna doðru yeþil renk yerine önceleri açýk yeþil ve daha sonra sarýmsý yeþil renk oluþur.
Buðday bitkisinin boðum aralarý kýsalýr, kýsa boylu bitkiler oluþur, daneler tam dolmaz, buruþuk kalýr. Un randýmaný ve kalitesi ( ekmek veya makarna ) azalýr. Azot fazlalýðýndan ise boðum aralarý uzar, rüzgar ve yaðýþtan yatma görülür, bitkinin su tüketimi artar, özellikle makarnalýk buðdaylarda ve biralýk arpada kalite azalýr.
Buðdayda azot noksanlýðý
Fosfor Noksanlýðý;
Geliþmenin ilk dönemlerinde ve özellikle kýþý sert geçen yörelerde daha çok görülür. Ýlk çýkan yaþlý ( alt ) yapraklarda damar aralarýnda mavimsi yeþil ve daha ileri sahalarda Erguan ( morumsu ) rengi meydana gelir. Tohum baðlama azalýr ve verim çok düþer.
Buðdayda fosfor noksanlýðý
Potasyum Noksanlýðý;
Çok kumsal ve hafif bünyeli topraklar hariç noksanlýk belirtisi fazla görülmez. Noksanlýk belirtileri Azot ve fosforda olduðu gibi önce yaþlý (alt) yapraklarda görülür. Yapraðýn uç kýsmýndan itibaren damar aralarý sararýr daha ileri safhalarda kahverengine dönüþerek yapraklarýn uç kýsmý kurur.
Buðdayda potasyum noksanlýðý
Çinko Noksanlýðý;
Noksanlýk belirtileri sapa kalkma döneminde daha belirgin olarak ortaya çýkar. Genç ( tepe ) yapraklarda damar aralarýnda küçük açýk sarý yeþil danecikler halinde noksanlýk belirtileri görülür. Bazý hallerde yapraklar daralýr ve küçük kalýr, verim çok azalýr.
Kaynak: Prof.Dr. Habil ÇOLAKOÐLU
Gübre Kullanýmý ile ilgili Genel Bilgiler
Gübreleme, bitki yetiþtirilmesinde uygulanan fevkalâde önemli bir konudur. Su, gübre, ilaç, makine vb. ziraî girdilerin etkileri dikkate alýndýðýnda; tek baþýna gübrenin, mahsul verimini % 50’ye kadar yükselttiði tespit edilmiþtir. Ürünün arttýrýlmasýnda gübrenin payýnýn, bazý hallerde % 80’e kadar çýktýðý durumlar da söz konusudur. Bu ifadeyle, gübrenin önemi bir kere daha anlaþýlmýþ olacaktýr.
Türkiye’miz, tarihin çok eski zamanlarýndan beri pek çok medeniyetin beþiði olmuþ ve halen yaþadýðýmýz topraklar üzerinde fazla sayýda milletler tarafýndan çeþitli devletler kurulmuþtur. Tarýmýn baþladýðý tarihin ilk çaðlarýndan itibaren, topraklarýmýzda tarým yapýlarak, bitki yetiþtirilmiþtir. Bu ise, topraðýn sahip olduðu bitki besin maddelerinin sömürülmesi demektir, yýllardan beri gübrelemeden ekilip biçilmesiyle de fakirleþmesi demektir.
Bilindiði gibi toprakta bitki için gerekli besin maddeleri vardýr. Bunlardan üç tanesi en çok kullanýlaný ve en önemlileridir ki, bunlarýn etkili maddeleri Azot ( N ), Fosfor ( P ) ve Potasyum ( K )’dur. NPK gübreleri de denilen Azot, Fosfor ve Potas üçlüsüne, makro ( büyük ) bitki besin maddesi ( bbm ) ismi de verilir. NPK’dan baþka Kalsiyum ( Ca ), Magnezyum ( Mg ), Kükürt ( S ), Çinko ( Zn ), Bor ( B ), Bakýr ( Cu ), Mangan ( Mn ), Demir ( Fe ), Molibden ( Mo ), Klor ( Cl ), Sodyum ( Na ), Silisyum ( Si ) gibi elementler de bitkinin normal geliþmesi için gereklidir. Bu maddelerin noksanlýðý geliþmeyi durduracaðý gibi, toprakta fazla miktarda bulunmasý da zehir etkisi yaparak verimi düþürecektir. Bir diðer önemli husus da, bu maddelerin birisinin diðerinin üzerine etki yaparak, bitkilerce faydalanmasýný kolaylaþtýrmasýdýr. O halde bu maddelerin toprakta bulunmalarý yetmeyecek, ayný zamanda belli oranlarda ve hepsinin yeteri ölçüde yan yana, bir arada bulunmalarý zorunlu olacaktýr.
Bitkinin hangi besin maddelerine ihtiyacý olduðunu anlamak için çeþitli yollar vardýr. Bu yollarýn en baþýnda toprak analizleri gelir. Bugün yurdumuzun pek çok yerinde, Tarým ve Köyiþleri Bakanlýðý’na baðlý olarak faaliyet gösteren “ Toprak Analiz Laboratuarlarý ” vardýr.
Bu laboratuarlara götürülecek toprak numuneleri orada parasýz olarak analiz edilirler ve topraðýn ihtiyacý olan gübre miktarlarý, bu konunun uzmanlarý tarafýndan çiftçimize önerilir ve gübreleme bu öneriye göre uygulanýr. Laboratuarlara gidecek toprak numunesinin alýnmasý, toprak miktarý, derinliði ve þekli konusunda, laboratuardan açýklayýcý kýsa bilgiler kolaylýkla temin edilir.
Bir diðer tespit metodu da bitkilerin analiz edilmesidir. Bu yolla toprak yerine, laboratuarlarda bitki analizi yapýlmakta ve elde edilen sonuçlara göre topraðýn gübre ihtiyacý belirlenmektedir.
Pratik ve kolay bir baþka besin maddesi noksanlýðý tespit metodu ise, çeþitli organlarda, o besin maddesinin eksikliðinden ( veya fazlalýðýndan ) ötürü ortaya çýkan renk, þekil, büyüme, kalite vb. deðiþikliklerdir ki, daha ileride gübreleme önerileri bahsinde, besin maddesi noksanlýðýndan kaynaklanan bu iþaretler, belirtilmeye çalýþýlacaktýr.
Çeþitli bitki besin maddeleri, yani gübreler, baþlýca iki kaynaktan temin edilir: Bunlar ya çiftlik gübreleri veya kimyevî gübrelerdir. Çiftlik gübresi, bir diðer ismiyle ahýr gübresi, az miktarda besin maddesi de içermekle beraber, fonksiyonu itibariyle topraðýn fizikî yapýsýný düzeltmek bakýmýndan büyük önem taþýr. Topraðýn fizikî yapýsý denilince havalanmasý, su tutmasý, toprak zerrelerinin büyüklüðü, kýsaca iyi bir tohum yataðý özelliði taþýmasý anlaþýlýr. Tarýmda bu özellikleri bakýmýndan iyi olan topraklar, fevkalâde önemlidir ve en az gübreler kadar, bitki yetiþtirilmesi açýsýndan dikkat edilir. Ýþte ahýr gübresi, topraðýn iyi bir tarým topraðý olmasýný saðlar ki, bu yolla elde edilecek gelir artýþý, çok büyüktür.
Bitkilerin ana besin maddesi kaynaðý ise, þüphesiz kimyevî gübrelerdir. Ülkemizde azotlu, fosforlu ve potasyumlu gübreler üretilip satýþa sunulduðu gibi, her üçünün bir arada yer aldýðý kompoze ( bileþik ) gübreler de vardýr.
Gübreleme yapýlýrken, gübrenin miktarý kadar, gübrenin verilme þekli ve zamaný da büyük önem taþýr. Gübre verildikten sonra topraðýn asit veya bazik reaksiyon göstermesi ( PH ), geçirgenliði, toprak ve toprak iþleme þekli ile; iklim faktörleri ( sýcaklýk, yaðýþ, sulama, buharlaþma, ýþýklanma, gün uzunluðu vb. ) ve bitki faktörleri, gübrenin bitki tarafýndan alýnmasýný önemli ölçüde etkilemektedir.
Çok çeþitli azotlu gübreler bulunmakla birlikte, bitkinin ihtiyacý olan Azot tavsiye edilirken; Azot kaynaðý olarak ÜRE (tarýmda kullanýlan gübre) ele alýnacaktýr. Azotlu gübre olarak ÜRE’nin tavsiye edilmesinin pek çok sebebi vardýr. Bu sebeplerin baþlýcalarýný þöyle özetleyebiliriz:
ÜRE, % 46 N oranýnda saf Azot ihtiva ettiðinden, az bir hacimde daha fazla miktarda bitki besin maddesi bulundurur. Bu konsantre olma özelliði, ÜRE’nin taþýma depolama ve kullanýmýnda büyük kolaylýk saðlar, dolayýsýyla ÜRE, ucuz ve ekonomik bir gübredir.
ÜRE, CO ( NH2 ) 2 kimyevî formüllü, saf Azot kaynaðýdýr. Bünyesinde Azot’tan baþka, toprakta kalýcý, dolgu maddesi artýklarý bulundurmaz. Az miktarda bir rutubette eriyerek derhal bitkiye yarayýþlý hale gelir. Toprak reaksiyonu bakýmýndan da olumsuz bir etki göstermez.
ÜRE,pozitif yüklü Amonyak ( NH4 ) + formu sayesinde, ( - ) yüklü toprak kolloidlerine iyice tutunur. Bu, ÜRE’nin çok önemli bir özelliðidir.
Çünkü, bu sayede, ülkemizdeki topraklarda yýkanma suretiyle meydana gelen Azot kaybý önlenmiþ ve Azot’un toprakta uzun müddet saklanmasý mümkün olur. Böylece, bitkiye bütün geliþme periyodu boyunca, devamlý Azot temin edilir. Ayrýca, yýkanma tehlikesi olmadýðýndan, ekimden önce, ekimden sonra veya ihtiyaç olduðu anda topraða verilebilir.
Tarýmsal üretim için gerekli temel girdiler içerisinde, en önemlilerinden biri gübre kullanýmý olup; kaliteli ve yüksek verim elde edilebilmesinde, gübre kullanýmýnýn belirleyici etkisi vardýr.
Gübre üretimi ve tüketimi bir ülkenin tarýmsal geliþmesinin olduðu kadar, birim alýnan ürün miktarýnýn da en iyi göstergelerindendir.
Gübreleme, esas anlamda bitkisel üretimde amaçlanan verim ve kaliteye ulaþabilmek için, içerisinde bir veya birkaç çeþit bitki besin maddesi bulunan organik veya inorganik bileþiklerin topraða veya doðrudan bitkiye verilmesidir.
Kimyasal Gübre kullanýmý, ülkemizde pek çok ülkeye oranla geç baþlamýþtýr. Türkiye de gübre üretimi, kamu ve özel sektöre ait 6 kuruluþ tarafýndan yapýlmaktadýr. Bu tesislerde Üre, A.Nitrat, A.Sülfat, DAP, Kompoze Gübreler ve Triple Süper Fosfat gübreleri üretilmekte ve bayiler kanalýyla tarýmýn hizmetine sunulmaktadýr.
Tarýmsal üretim’de amaç, topraktan olabildiðince fazla miktarda ve üstün kalitede ürün elde etmektir.
Bitkilerin hasat edilmesiyle, toprakta kaybolan bitki besin maddelerine yine yaðmur ve sulama sularýyla yýkanan, erozyonla kaybolan bitki besin maddeleri de eklendiðinde ekim yapýlan topraklarýn, giderek besin maddeleri yönünden fakirleþmesi kaçýnýlmazdýr.
Bu nedenle, topraða, bitkiler tarafýndan alýnan ve diðer yollarla sömürülen bitki besin maddelerinin verilmesi için gübreleme yapýlmalýdýr.
Topraktan kaldýrýlan bitki besin maddelerinin içinde en önemlileri AZOT, FOSFOR ve POTASYUM’dur. Ülkemiz, AZOT ve FOSFOR yönünden fakir olmasýna karþýn, POTASYUM yönünden zengindir.
Kompoze Gübre; Azot, Fosfor ve Potasyum gibi üç ana besin maddesinden en az ikisini içeren gübredir.
