Bitki köklerin durumu Sıcaklık ve ısı Havalandırma ve sulama Besin maddeleri arası ilişki pH derecesi Toprağın yapısı
Bitkinin büyüklüğü ve çeşidi

Besin alınmasını özellikle etkileyen bu önemli etkenleri kısaca açıklayalım.

Bitki kökleri; Bitkiler besinlerinin yaklaşık % 90’ ını kökleri ile alırlar. Kökleri yeterince oluşmamış ve gelişmemiş bir bitki, diğer tüm koşullar sağlansa bile gereği gibi gelişemez. Bu nedenle büyüme döneminde kök gelişimine önem vermeliyiz. Toprağımız hava içerecek şekilde kabartılmış olmalıdır. Bu dönemde toprak hafif nemli olursa fotosentez ürünleri daha çok kök bölgesine geçer. Bu ürünler ile kökler daha iyi gelişir. Fotosentezi artırmak için seramız bolca güneş ışığı almalı ve sera ortamında yeterince karbondioksit gazı bulunmalıdır. Sıcaklık ve Isı; Bitkilerin bünyesinde oluşan biyokimyasal olayların hızı sıcaklık ile artar. Toprağın sıcaklığı 20 oC ve sera ortamının sıcaklığı 30 oC olursa enzimler en ideal şekilde bitkilerin gelişmesini hızlandırır. Güneş ışığından sağlanan enerji ile fotosentez gerçekleşir. Bu enerji ile yapraklardaki gözenekler daha çok açılır. Buharlaşma hızı ve miktarı artar. Bunun sonucu bitkinin kök bölgesinden yapraklara doğru su daha çok yükselir. Yükselen suda çözünmüş besinler bitki tarafından alınarak yeterince gelişmesi sağlanmış olur. Havalandırma ve sulama; Toprak hafif çapalama ile kabartılmış hale getirilerek hem içindeki gazların dışarıya çıkması, hem de oksijen gazı alması sağlanmalıdır. Suda çözünmüş besinler bitkiler tarafından daha kısa sürede daha çok alınırlar. Ancak çok sulu toprakta bitki kökleri hava alamadığı için az gelişir. Sonuç olarak büyüme döneminde toprağın yüzeyinde su birikintisi olmayacak şekilde sulanmalıdır.
Besin maddeleri arası ilişki; Potasyum ve kalsiyum iyonları, mağnezyumun alınmasını büyük oranda olumsuz etkiler. Oysa mağnezyum klorofilin yapı taşıdır. Klorofil ise fotosentezi hızlandıran maddedir. Bu nedenle taban gübresinde potasyum az, kalsiyum ise olmamalıdır. Zaten muz bitkisi potasyumun % 80’ini doğumdan sonra almaktadır.

Potasyumun aşırısı protein sentezini durdurur.
Nitratın aşırısı amonyumun alınmasını etkilemez.
Amonyumun aşırısı nitratın alınmasını etkiler.

Öneri; Yıllık bakımda azot gübresi için potasyum sülfat az, mağnezyum nitrat daha çok kullanılmalıdır.

5- pH derecesi; Mu toprağı asidik, yani pH’si 7’den küçük olmalıdır. Bunu sağlamak için taban gübresine yeterince kükürt katmalıyız. Bu kükürt uzun süre sonra aside dönüşür. Toprağı kısa sürede asitlendirmek için sulama suyuna nitrik asit katılmalı. Nitrik asit ile sulanırsa;

Topraktaki kireç karbondioksite dönüşür.
Karbondioksit gübrelemesi sağlanmış olur.
Bitkilerin azot alımı artar.

pH derecesi 6’dan az olursa;

Potasyum ve amonyum alınması azalır.
Fosfor ve nitrat alınması artar.

6- Toprağın yapısı; Muz serasının yapımı ve taşınması oldukça pahalı olduğundan sera toprağımızı çok iyi kullanmak durumundayız. Sera toprağından uzun süre iyi ürün almak için;

Kompost gübreler ile bünyesini güçlendirmeliyiz.
Yeterince organik gübre katmalıyız.
Toprağı havalandırarak güneşlendirmeliyiz.
Sulama (salma) suyu ile tuzluluğunu gidermeliyiz.
Zaman zaman bol humuslu mil katmalıyız.

7- Bitkinin büyüklüğü ve çeşidi; Besin alınması bitkilerin hem cinsine, hem de büyüme durumuna bağlıdır. Muz bitkisinin başlangıçta kökleri ve yaprakları küçük olduğundan az miktarda besin alır. Bu nedenle taban gübrelerinin miktarını belirlerken bir uzmana danışmalıyız. Başlangıçta daha çok toprağın işlevselliğini artıran organik gübreler kullanmalıyız. Organik gübreyi en az 5 ay önce alarak iyice yanmasını sağlamalıyız.

BİTKİ KÖKLERİ

Bitkiler besinlerinin büyük bir kısmını kökleri ile alır. Çok az kısmını ise gövde, dal ve yaprakları ile alırlar. Bitki köklerinin önemli işlevleri şunlardır.

1- Bitkiyi toprağa bağlarlar.
2- Bitkilerin topraktan besin ve suyu almasını sağlar.
3- Alınan besinleri ve suyu gövdeye iletir.
4- Gerekli organik maddelerin oluşmasını sağlar.

Bitkilerin gelişmesinde su ve besin alınımı hayati önem taşır. Bu önemli işlevi sağlayan köklerin köklerin büyümesine etki eden önemli 6 etkeni açıklayalım.

1- KARBONHİDRATLARIN KÖKLERE AKTARILMASI

Bitki yapraklarında oluşan fotosentez ürünlerinin (Karbonhidratların) ortalama % 30’u köklere aktarılır. Bu % 30’luk ürün miktarı bitki çeşidine ve büyüme durumuna göre değişir. Her gün köklere iletilen % 30’luk bu karbonhidratlar ile yeni kökler oluşur ve gelişir. Bu nedenle fotosentez ile oluşan toplam karbonhidrat miktarı çok önemlidir. Karbonhidrat miktarı azalırsa gövdeye göre kök gelişimi daha çok olumsuz etkilenir.

Karbonhidrat miktarının artması için;
Seramız bolca ışık almalıdır.
Sera havasında yeterince karbondioksit gazı bulunmalıdır.
Toprağımız gevşek ve nemli olmalıdır.

2- BESİN MADDELERİNİN ETKİSİ

Köklerin oluşmasında ve gelişmesinde birinci derecede AZOT, ikinci derecede FOSFOR elementi etkilidir. Mağnezyumun etkisi azot ve fosfora göre daha azdır. Diğer elementlerin etkisi önemsenmemektedir. Azot için nitrat (NO3) veya Amonyum (NH4) içeren gübreler kullanılmalı. Fosfor için fosfat (PO4) içeren gübreler, örneğin di veya tri amonyum fosfat kullanılırsa hem azot hem de fosfor gereksinimi sağlanmış olur.

3- HAVALANDIRMANIN ETKİSİ

Topraktaki yararlı mikroorganizmalar için oksijen gazı gereklidir. Bu gaz toprak boşluklarındaki havadan sağlanır. Bitki kökleri karbondioksit gaz salgılar. Toprakta biriken karbondioksit gazı kökleri iş görmez hale getirir. Bu durumu gidermek için toprak çapalama ile gevşek hale getirilerek hem karbondioksidin toprak içinde birikmesi önlenir, hem de oksijen alması sağlanır. Ayrıca toprak iyi havalandırılırsa kök bölgesinde oluşan zehirli H2S gazı da havaya karışmış olur.

4- NEMİN ETKİSİ

Kuru topraktaki besinler, bitkiler tarafından uzun sürede çok az miktarda alınır. Oysa suda çözünen besinler daha kısa sürede ve daha çok miktarda alınmaktadır. Bitki kökleri çok sulu ortamda hava alamadığı için az gelişir. Bu nedenle özellikle büyüme döneminde toprak hafif nemli ve gevşek olmalıdır. Su stresine giren bitkilerde yapraklardaki karbonhidratlar daha çok kök bölgesine taşınır. Bunun sonucu kökler, gövdeye göre daha iyi gelişir. ?üphesiz kökleri iyi gelişen bitkiler daha iyi ürün verir.

5- SICAKLIĞIN ETKİSİ

Topraktaki besinlerin hareket hızı sıcaklık ile artar. Sıcak ve nemli topraktaki besinler çok hareketli olduğundan kökler tarafından alınmaları kolaylaşır. Aynı zamanda biyokimyasal olayların oluşum hızı sıcaklık arttıkça artar. Ancak yüksek sıcaklıkta enzimler iş görmez. Bu nedenle toprağın sıcaklığı en çok 20 oC olmalıdır.

6- TOPRAK YAPISININ ETKİSİ
Bitkiler hafif kumlu topraklarda killi topraklara göre;
Daha ince
Daha çok yan dallı
Daha derine inen

Kökler oluştururlar. Muz kökleri killi ve taşlı topraklarda yeterince gelişemez. Kısaca muz toprağı;

Humusça zengin,
Geçirgen ve gevrek,
Taşlardan temizlenmiş
Taban suyu içermeyen

Bir şekilde olmalıdır.

Kemal KILIÇÇÖTE – Kimya Öğretmeni - Muzcu