Tweet
Çiçeklerde cinsiyet
Çiçekler bitkilerin üreme organlarıdır. Tozlanma ve döllenme gerçekleştiği zaman meyve ve tohum oluştururlar. Çanak ve taç yapraklar üreme ile dolaylı olarak ilişkisi olan yardımcı organlardır. Tozlanma ve döllenme için gerekli olan organlar, eşey hücrelerini oluşturan erkek ve dişi organlardır. Bahçe bitkileri çok değişik çiçek tiplerine sahiptirler. Çanak yaprak, taç yaprak, erkek ve dişi organların hepsine sahip çiçeklere "tam" veya "eksiksiz" çiçek; bunlardan bir veya birkaçı olmayan çiçeklere de "eksik" çiçek denir. Erkek ve dişi orgam olan çiçeklere, taç veya çanak yaprakları olmasa bile, "kusursuz" çiçek denir. Yalnız erkek veya yalmz dişi organı olan çiçeklere ise "kusurlu" çiçekler denir. Bunlardan yalmz dişi orgam olanlardan verim (meyve veya tohum) alınabilir.
Hem erkek ve hem de dişi orgam olan kusursuz çiçeklere tek cinsli (monocline), erdişi, erselik (hermaphrodite) veya iki cinsli (bisexual) çiçekler denir. Domates, biber, patlıcan gibi sebze türleri ve elma, armut, erik, şeftali, portakal gibi meyve türleri erselik çiçeklere sahiptirler.
Bazı erselik çiçeklerde dişi veya erkek organ fonksiyonel değildir. Erkek organı fonksiyonel olmayan çiçeklere "morfolojik erdişi fizyolojik dişi", dişi organı fonksiyonel olmayan çiçeklere de "morfolojik erdişi fizyolojik erkek" çiçek denir. Bazı türlerde bu çiçek tiplerinin hepsini görmek mümkündür. Örneğin, asmalarda değişik yapıda beş tip çiçek bulunmaktadır.
1. Erdişi (hermafrodit) çiçek
2. Morfolojik erdişi fizyolojik dişi çiçek
3. Morfolojik erdişi fizyolojik erkek
4. Dişi çiçek t
5. Erkek çiçek
Ürününden yararlanılan kültür asmaları erdişi ya da morfolojik erdişi fizyolojik dişi çiçek yapısına sahiptirler (Şekil 3.7). Diğer çiçek tipleri ise genellikle yabani asma türleri ile anaç olarak değer taşıyan Amerikan asma türlerinde görülmektedir. Morfolojik erdişi fizyolojik dişi çiçekler filamentlerinin aşağı doğru kıvrık olmalarıyla erdişi çiçeklerden kolaylıkla ayırdedilebilirler (Şekil 3.7).
Eşey organlarından sadece birine sahip olan kusurlu çiçeklere tek eşeyli veya bir cinsli (unisexuaî, dicline) çiçekler denir. Bunlardan yalnız erkek organı olanlara erkek çiçek (staminate), yalmz dişi organı olanlara ise dişi çiçek (pistillate) denir. Bir cinsli çiçekler aym bitki üzerinde veya ayrı ayrı bitkiler üzerinde bulunabilirler. Eğer erkek ve dişi çiçekler aynı bitki üzerinde ise bu bitkilere bir evcikli (monoecious, monoik) bitkiler denir. Fındık, ceviz, kestane, dut, kavun, karpuz ve hıyar monoik bitkilerdir. Erkek ve dişi çiçekler ayrı ayrı bitkilerde bulunuyorsa bu bitkilere de iki evcikli (dioecious, dioik) bitkiler denir. Erkek çiçekleri taşıyan bitkilere erkek (male, androecious), dişi çiçekleri taşıyanlara da dişi (female, gynoecious) denir. Antep fıstığı, hurma incir, papaya, kivi, ıspanak ve kuşkonmaz dioik bitkilerdir. Bazı bitkilerde hem erselik ve hem de erkek veya
Çiçek durumu (inflorescence)
Çiçek tomurcuklarının yapısını incelerken bazı çiçek tomurcuklarında birden fazla sayıda çiçek bulunduğuna değinmiştik. Bu çiçekler merkezi bir eksen (rachis) veya bu eksenden çıkan yan dallara (peduncle) sapsız olarak veya bir çiçek sapı (pedicel) ile bağlanırlar. Çiçeklerin ana dal veya yan dallar üzerindeki diziliş şekillerine çiçek durumu (inflorescence) denilmektedir. Çeşitli çiçek durumları vardır (Şekil 3.8). Bunlar genel olarak salkım (raceme) ve talkım (cyme) durumu olmak üzere ikiye ayrılırlar. Salkım durumunda ana eksen yan dallardan daha uzundur ve çiçekler dıştan merkeze doğru açarlar. Talkım durumunda ise ana eksen yan dallardan kısadır; çilekte ve elmada olduğu gibi, ana eksendeki çiçekler yan daldakilerden önce açarlar. Çiçeklerin açılma sırası merkezden dışa doğrudur (Şekil 3.9). Bahçe bitkilerinden kiraz, vişne, armut, erik, üzüm, Antep fıstığı, fındık, ceviz, kestane, böğürtlen, ahududu, dut, kivi, lahana, havuç, turp ve soğanlarda çiçek durumu racemous, elma ve çilekte ise cymeous'dur.
Kaynak: Genel Bahçe Bitkileri - Prof.Dr Atila GÜNAY
Çiçekler bitkilerin üreme organlarıdır. Tozlanma ve döllenme gerçekleştiği zaman meyve ve tohum oluştururlar. Çanak ve taç yapraklar üreme ile dolaylı olarak ilişkisi olan yardımcı organlardır. Tozlanma ve döllenme için gerekli olan organlar, eşey hücrelerini oluşturan erkek ve dişi organlardır. Bahçe bitkileri çok değişik çiçek tiplerine sahiptirler. Çanak yaprak, taç yaprak, erkek ve dişi organların hepsine sahip çiçeklere "tam" veya "eksiksiz" çiçek; bunlardan bir veya birkaçı olmayan çiçeklere de "eksik" çiçek denir. Erkek ve dişi orgam olan çiçeklere, taç veya çanak yaprakları olmasa bile, "kusursuz" çiçek denir. Yalnız erkek veya yalmz dişi organı olan çiçeklere ise "kusurlu" çiçekler denir. Bunlardan yalmz dişi orgam olanlardan verim (meyve veya tohum) alınabilir.
Hem erkek ve hem de dişi orgam olan kusursuz çiçeklere tek cinsli (monocline), erdişi, erselik (hermaphrodite) veya iki cinsli (bisexual) çiçekler denir. Domates, biber, patlıcan gibi sebze türleri ve elma, armut, erik, şeftali, portakal gibi meyve türleri erselik çiçeklere sahiptirler.
Bazı erselik çiçeklerde dişi veya erkek organ fonksiyonel değildir. Erkek organı fonksiyonel olmayan çiçeklere "morfolojik erdişi fizyolojik dişi", dişi organı fonksiyonel olmayan çiçeklere de "morfolojik erdişi fizyolojik erkek" çiçek denir. Bazı türlerde bu çiçek tiplerinin hepsini görmek mümkündür. Örneğin, asmalarda değişik yapıda beş tip çiçek bulunmaktadır.
1. Erdişi (hermafrodit) çiçek
2. Morfolojik erdişi fizyolojik dişi çiçek
3. Morfolojik erdişi fizyolojik erkek
4. Dişi çiçek t
5. Erkek çiçek
Ürününden yararlanılan kültür asmaları erdişi ya da morfolojik erdişi fizyolojik dişi çiçek yapısına sahiptirler (Şekil 3.7). Diğer çiçek tipleri ise genellikle yabani asma türleri ile anaç olarak değer taşıyan Amerikan asma türlerinde görülmektedir. Morfolojik erdişi fizyolojik dişi çiçekler filamentlerinin aşağı doğru kıvrık olmalarıyla erdişi çiçeklerden kolaylıkla ayırdedilebilirler (Şekil 3.7).
Eşey organlarından sadece birine sahip olan kusurlu çiçeklere tek eşeyli veya bir cinsli (unisexuaî, dicline) çiçekler denir. Bunlardan yalnız erkek organı olanlara erkek çiçek (staminate), yalmz dişi organı olanlara ise dişi çiçek (pistillate) denir. Bir cinsli çiçekler aym bitki üzerinde veya ayrı ayrı bitkiler üzerinde bulunabilirler. Eğer erkek ve dişi çiçekler aynı bitki üzerinde ise bu bitkilere bir evcikli (monoecious, monoik) bitkiler denir. Fındık, ceviz, kestane, dut, kavun, karpuz ve hıyar monoik bitkilerdir. Erkek ve dişi çiçekler ayrı ayrı bitkilerde bulunuyorsa bu bitkilere de iki evcikli (dioecious, dioik) bitkiler denir. Erkek çiçekleri taşıyan bitkilere erkek (male, androecious), dişi çiçekleri taşıyanlara da dişi (female, gynoecious) denir. Antep fıstığı, hurma incir, papaya, kivi, ıspanak ve kuşkonmaz dioik bitkilerdir. Bazı bitkilerde hem erselik ve hem de erkek veya
Çiçek durumu (inflorescence)
Çiçek tomurcuklarının yapısını incelerken bazı çiçek tomurcuklarında birden fazla sayıda çiçek bulunduğuna değinmiştik. Bu çiçekler merkezi bir eksen (rachis) veya bu eksenden çıkan yan dallara (peduncle) sapsız olarak veya bir çiçek sapı (pedicel) ile bağlanırlar. Çiçeklerin ana dal veya yan dallar üzerindeki diziliş şekillerine çiçek durumu (inflorescence) denilmektedir. Çeşitli çiçek durumları vardır (Şekil 3.8). Bunlar genel olarak salkım (raceme) ve talkım (cyme) durumu olmak üzere ikiye ayrılırlar. Salkım durumunda ana eksen yan dallardan daha uzundur ve çiçekler dıştan merkeze doğru açarlar. Talkım durumunda ise ana eksen yan dallardan kısadır; çilekte ve elmada olduğu gibi, ana eksendeki çiçekler yan daldakilerden önce açarlar. Çiçeklerin açılma sırası merkezden dışa doğrudur (Şekil 3.9). Bahçe bitkilerinden kiraz, vişne, armut, erik, üzüm, Antep fıstığı, fındık, ceviz, kestane, böğürtlen, ahududu, dut, kivi, lahana, havuç, turp ve soğanlarda çiçek durumu racemous, elma ve çilekte ise cymeous'dur.
Kaynak: Genel Bahçe Bitkileri - Prof.Dr Atila GÜNAY