Tweet
Ülkemizde süt sıgırcılıgının gelistirilmesiyle ilgili olarak yapay tohumlama konusu uzun yıllardır en çok tartısılan konulardan biri olmustur. Bazen birbirine zıt görüsler olmakla birlikte, yapay tohumlamanın, hayvan ıslahında çok önemli ve saglıklı bir araç oldugu konusunda kimsenin kuskusu yoktur. Bu olanagın ülke hayvancılıgına en yüksek faydayı saglaması için, gerek yönetsel gerekse teknik uygulamalarda izlenmesi gereken yöntemle ilgili görüsler ise her zaman birbiriyle uyumlu degildir. Yönetsel bakımdan sahadaki yapay tohumlama islerinin ve uygulamasının Veteriner Hekimler ve Veteriner
Saglık Teknisyenlerine ait olması dogaldır. Baska meslek gruplarının veya kisilerin bu hizmeti ticari olarak
sahada vermeleri dogru degildir. Diger taraftan sürü sahiplerinin veya çiftlik yöneticilerinin belli kosulları
saglamaları ve konuyla ilgili olarak kurs seklinde egitim almak suretiyle sertifika kazandıktan sonra, yalnızca
kendi sürülerinde tohumlama yapmalarına da olanak verilmelidir. Bu türden uygulamaların hayvancılıgı ileri
ülkelerde yapıldıgı bilinmektedir.
Bazı makalelerde ve sözlü olarak yapılan tartısmalarda “hayvancılıgın tarımsal faaliyetin dısında tutulması
gereken” bir üretim etkinligi oldugu ve ülkemizdeki uygulamanın aksi yönde olması nedeniyle hayvancılıgın
gelisemedigi savunulmaya çalısılmaktadır. Bu görüsleri çürütecek onlarca kanıt var olmakla birlikte yazımızın
konusuyla dogrudan ilgili olmadıgı için sözü uzatmadan su kadarını söylemek yeterli olacaktır: Hayvansal üretim
tarımsal üretimin ayrılmaz bir parçasıdır ve bu sektöre hizmet vermek isteyen çesitli meslek gruplarına, kendi
konularında, bas edemeyecekleri kadar çok is alanı vardır.
Yapay tohumlamanın teknik uygulamasına gelince: Yapay tohumlama bogalarına ait tohumların seçilmesinde
yetistiricilerimizin ve bazı meslektaslarımızın aklına ilk gelen ölçüt boganın süt verimi yönünden damızlık degeri
ve dogum kolaylıgı olmaktadır. Konuyla biraz daha yakından ilgisi olanlar TPI degeri veya boganın dünya
sıralamasındaki yeri üzerinde durmaktadırlar. Bunların hepsi tek tek veya bir arada ele alındıgında önemli
sayılabilecek ölçütlerdir. Ancak bir boganın su veya bu özellik yönünden üstün olması, baska özelliklerine ya da
fiyatına bakılmaksızın seçilmesini gerektirmez. Önemli olan sürünün, daha dogrusu ineklerin (aynı zamanda
düvelerin) hangi kusurlarını gelecek generasyonlarda düzeltmek istedigimize karar vermektir. Günümüzde birinci
olan boganın bizdeki disi yavrusu dogup inek oluncaya kadar boga belki de sıralamada 50. olacaktır. Denenmis
yapay tohumlama bogalarının süt verimi yönünden üstünlük söz konusu oldugunda aralarında dramatik farklar
yoktur. Kaldı ki yavrulara geçen bunun tamamı degil kalıtsal olan kısmıdır. Diger taraftan ülkemizde en yaygın
olarak yetistirilmekte olan S.Alaca ırktan ineklerin laktasyon süt verimleri oldukça tatmin edici düzeydedir.
Son 10 yıl içinde konuyla ilgili olarak Türkiye’de yapılan çesitli arastırmalara ve doktora mesailerine bakılacak
olursa verimlerin 6 tonun üzerinde oldugu görülür. Bu verim düzeyi, bize gebe düve satmak isteyen -bizden de
bazılarının ithal etmeye can attıgı- ülkelerden çok farklı degildir. Çok yüksek süt verimi bu konuda çok ileri gitmis
olan A.B.D. gibi ülkelerin güncel sorunu haline gelmistir. Birlesik Devletlerde son yıllarda yapılan arastırmalarda,
döl verimindeki ciddi gerilemenin ve sürü ömrünün kısalmasının en önemli nedeni olarak süt verimi bakımından
ulasılan ıslah düzeyi gösterilmektedir.
Yag, protein, bazı form (tip) özellikleri ve verimli sürü ömrünü seleksiyon ölçütü alarak gelistirilmis olan TPI
endeksi kolaylık saglamakla birlikte kalıtım dereceleri zaten düsük ve orta düzeyde olan bu özellikleri bir arada
ıslah etmek için sınırlı ölçüde olanak saglamaktadır. Bunlar yerine; tohumlanacak bireyde cüsse, meme sistemi,
vücut derinligi gibi form özelliklerini iyilestirecek ve dogum kolaylıgı olan, sperması daha makul fiyatla satılan
bogaların tercih edilmesi yoluna gidilmelidir. Pahalı spermadan disi yavru almanın bedeli sperma fiyatı kadar
degildir. Tohumun tutma olasılıgını kabaca %50, disi yavru olasılıgını da %50, yasama gücünü de %93 alırsak,
tohum+uygulama bedelini 4,3 ile çarpmamız gerekir.
Yine unutmamak gerekir ki; hayvansal üretimde basarı, her seyden önce hesabı dogru yapmaya baglıdır.
Mühendis, Arapça kökenli bir kelimedir. “Mü” öneki yapan, eden anlamındadır; müteahhit, mütesebbis gibi.
Mühendis, hendese eden; yani isini geometri ve hesapla gören kisidir. Bu nedenle tarımın ve onun içinde yer
alan hayvancılıgın isini iyi yapan mühendislere çok ihtiyacı vardır. 08.Aralık.2006.
Doç.Dr.Attila KAYA
Saglık Teknisyenlerine ait olması dogaldır. Baska meslek gruplarının veya kisilerin bu hizmeti ticari olarak
sahada vermeleri dogru degildir. Diger taraftan sürü sahiplerinin veya çiftlik yöneticilerinin belli kosulları
saglamaları ve konuyla ilgili olarak kurs seklinde egitim almak suretiyle sertifika kazandıktan sonra, yalnızca
kendi sürülerinde tohumlama yapmalarına da olanak verilmelidir. Bu türden uygulamaların hayvancılıgı ileri
ülkelerde yapıldıgı bilinmektedir.
Bazı makalelerde ve sözlü olarak yapılan tartısmalarda “hayvancılıgın tarımsal faaliyetin dısında tutulması
gereken” bir üretim etkinligi oldugu ve ülkemizdeki uygulamanın aksi yönde olması nedeniyle hayvancılıgın
gelisemedigi savunulmaya çalısılmaktadır. Bu görüsleri çürütecek onlarca kanıt var olmakla birlikte yazımızın
konusuyla dogrudan ilgili olmadıgı için sözü uzatmadan su kadarını söylemek yeterli olacaktır: Hayvansal üretim
tarımsal üretimin ayrılmaz bir parçasıdır ve bu sektöre hizmet vermek isteyen çesitli meslek gruplarına, kendi
konularında, bas edemeyecekleri kadar çok is alanı vardır.
Yapay tohumlamanın teknik uygulamasına gelince: Yapay tohumlama bogalarına ait tohumların seçilmesinde
yetistiricilerimizin ve bazı meslektaslarımızın aklına ilk gelen ölçüt boganın süt verimi yönünden damızlık degeri
ve dogum kolaylıgı olmaktadır. Konuyla biraz daha yakından ilgisi olanlar TPI degeri veya boganın dünya
sıralamasındaki yeri üzerinde durmaktadırlar. Bunların hepsi tek tek veya bir arada ele alındıgında önemli
sayılabilecek ölçütlerdir. Ancak bir boganın su veya bu özellik yönünden üstün olması, baska özelliklerine ya da
fiyatına bakılmaksızın seçilmesini gerektirmez. Önemli olan sürünün, daha dogrusu ineklerin (aynı zamanda
düvelerin) hangi kusurlarını gelecek generasyonlarda düzeltmek istedigimize karar vermektir. Günümüzde birinci
olan boganın bizdeki disi yavrusu dogup inek oluncaya kadar boga belki de sıralamada 50. olacaktır. Denenmis
yapay tohumlama bogalarının süt verimi yönünden üstünlük söz konusu oldugunda aralarında dramatik farklar
yoktur. Kaldı ki yavrulara geçen bunun tamamı degil kalıtsal olan kısmıdır. Diger taraftan ülkemizde en yaygın
olarak yetistirilmekte olan S.Alaca ırktan ineklerin laktasyon süt verimleri oldukça tatmin edici düzeydedir.
Son 10 yıl içinde konuyla ilgili olarak Türkiye’de yapılan çesitli arastırmalara ve doktora mesailerine bakılacak
olursa verimlerin 6 tonun üzerinde oldugu görülür. Bu verim düzeyi, bize gebe düve satmak isteyen -bizden de
bazılarının ithal etmeye can attıgı- ülkelerden çok farklı degildir. Çok yüksek süt verimi bu konuda çok ileri gitmis
olan A.B.D. gibi ülkelerin güncel sorunu haline gelmistir. Birlesik Devletlerde son yıllarda yapılan arastırmalarda,
döl verimindeki ciddi gerilemenin ve sürü ömrünün kısalmasının en önemli nedeni olarak süt verimi bakımından
ulasılan ıslah düzeyi gösterilmektedir.
Yag, protein, bazı form (tip) özellikleri ve verimli sürü ömrünü seleksiyon ölçütü alarak gelistirilmis olan TPI
endeksi kolaylık saglamakla birlikte kalıtım dereceleri zaten düsük ve orta düzeyde olan bu özellikleri bir arada
ıslah etmek için sınırlı ölçüde olanak saglamaktadır. Bunlar yerine; tohumlanacak bireyde cüsse, meme sistemi,
vücut derinligi gibi form özelliklerini iyilestirecek ve dogum kolaylıgı olan, sperması daha makul fiyatla satılan
bogaların tercih edilmesi yoluna gidilmelidir. Pahalı spermadan disi yavru almanın bedeli sperma fiyatı kadar
degildir. Tohumun tutma olasılıgını kabaca %50, disi yavru olasılıgını da %50, yasama gücünü de %93 alırsak,
tohum+uygulama bedelini 4,3 ile çarpmamız gerekir.
Yine unutmamak gerekir ki; hayvansal üretimde basarı, her seyden önce hesabı dogru yapmaya baglıdır.
Mühendis, Arapça kökenli bir kelimedir. “Mü” öneki yapan, eden anlamındadır; müteahhit, mütesebbis gibi.
Mühendis, hendese eden; yani isini geometri ve hesapla gören kisidir. Bu nedenle tarımın ve onun içinde yer
alan hayvancılıgın isini iyi yapan mühendislere çok ihtiyacı vardır. 08.Aralık.2006.
Doç.Dr.Attila KAYA